III SA/Lu 672/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 października 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 14 maja 2012 r. L. T. wniósł do sądu administracyjnego skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Wnioskiem z dnia 19 września 2012 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a w skład jego majątku wchodzi mieszkanie o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolna o pow. [...] ha. Skarżący podał, że wraz z żoną utrzymuje się z dochodu z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (działalność transportowa) w wysokości ok. 2.500 – 3.200 zł brutto, tj. ok. 1.700 – 2.500 zł netto miesięcznie. Żona skarżącego pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 650 zł (ostatni zasiłek pobierze w miesiącu wrześniu 2012 r.). Ponadto skarżący podniósł, że spłaca miesięczną ratę w wysokości 1.700 zł za samochód, który służy mu do prowadzenia działalności gospodarczej, ponosi wydatki na czynsz i opłaty eksploatacyjne, a na artykuły spożywcze i środki czystości wydaje kwotę od 400 do 600 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżący przedłożył kilka oświadczeń, z których wynikało, że prowadzona działalność gospodarcza w miesiącach od czerwca do sierpnia 2012 r. przynosiła straty (w czerwcu 2012 r. – 2.578,82 zł; w lipcu 2012 r. – 1.722,11 zł; w sierpniu 2012 r. – 1.363,64 zł). Skarżący oświadczył, że w 2011 r. i 2012 r. nie otrzymał żadnych płatności z ARiMR. W kolejnym oświadczeniu wykazał następujące wydatki: na energię elektryczną – 300 zł, gaz – 150 zł, wodę i ścieki – 250 zł, telefon - 200 zł. Z kolei z nadesłanej przezeń decyzji wymiarowej na podatek rolny za 2012 r. wynika, że skarżący opłaca podatek rolny od "gruntów pozostałych" o pow. [...] ha fiz., położonych na terenie L. Postanowieniem z dnia 29 października 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, argumentując, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie ustawowym sprzeciw, w którym podniósł, że referendarz sądowy dokonał błędnej oceny jego sytuacji finansowej i majątkowej. Ze względu na zbyt krótki termin wyznaczony przez sąd nie było możliwości przedstawienia wszystkich dokumentów, dlatego wzięty pod uwagę przez sąd obraz sytuacji nie był wystarczający. Z powodu pogorszenia się sytuacji na rynku transportowym obecnie działalność skarżącego przynosi straty, które są pokrywane ze zgromadzonych oszczędności i pomocy rodziny. Posiadane grunty rolne są objęte hipoteką na zabezpieczenie spłaty kredytu. Do sprzeciwu skarżący dołączył szereg dokumentów: faktury dokumentujące wydatki na energię elektryczną i gaz; wyciągi z rachunków bankowych; dokumenty dotyczące zaciągniętego kredytu; zaświadczenie o zarejestrowaniu żony skarżącego jako bezrobotnej, bez prawa do zasiłku; zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potwierdzające, że skarżący nie otrzymał w 2011 r. dopłat z systemów wsparcia bezpośredniego; decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego na 2012 r.; decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012; potwierdzenie uiszczenia opłat za mieszkanie; podatkową księgę przychodów i rozchodów za 2012 r.; zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2011 i 2012 (PIT-36) oraz informację o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2012. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Wniosek skarżącego obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata. Jest to zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Na koszty sądowe w badanej sprawie będzie składał się wpis od skargi, który wynosi 400 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). W razie niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącego opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (poza sytuacjami, gdy orzeczenie z uzasadnieniem doręczane jest z urzędu). Skarżący wnioskował również o przyznanie adwokata z urzędu. W sytuacji, gdyby skarżący skorzystał z pomocy adwokata "z wyboru" poniósłby koszty jego wynagrodzenia. Wynagrodzenie prawnika jest ustalane co do zasady swobodnie pomiędzy stronami – mocodawcą i pełnomocnikiem. Wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie musiałby ponieść z tego tytułu skarżący jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). W badanej sprawie stawka minimalna wynagrodzenia wynosi 1.200 zł. Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, wynikająca z jego oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a w skład jego majątku wchodzi mieszkanie o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolna o pow. [...] ha. Skarżący wraz z żoną utrzymuje się z dochodu z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (działalność transportowa) w wysokości ok. 2.500 – 3.200 zł brutto, tj. ok. 1.700 – 2.500 zł netto miesięcznie. Żona skarżącego pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 650 zł. Z dokumentów załączonych do sprzeciwu wynika, że działalność gospodarcza skarżącego przynosi straty (strata według zeznania podatkowego za rok 2012 wyniosła ponad 22.000 zł), żona aktualnie pozostaje bezrobotną bez prawa do zasiłku, ponadto skarżący uzyskał do posiadanych gruntów rolnych dopłatę bezpośrednią na rok 2012 w kwocie 1390 zł. Miesięczne wydatki skarżący określił następująco: na energię elektryczną – 300 zł, gaz – 150 zł, wodę i ścieki – 250 zł, telefon - 200 zł, na artykuły spożywcze i środki czystości – od 400 do 600 zł. Tylko część z tych wydatków została udokumentowana – wydatki na energię elektryczną – ok. 60-70 zł, gaz – ok. 40 zł, opłata za mieszkanie – 290-340 zł, raty kredytu – ok. 500 zł. Skarżący oświadczył również, że spłaca miesięczną ratę w wysokości 1.700 zł za samochód, który służy mu do prowadzenia działalności gospodarczej. Wydatki te nie zostały jednak w żaden sposób udokumentowane (umowa, dowody spłat ratalnych). Analizując sytuację majątkową i finansową skarżącego sąd doszedł do przekonania, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu wykazana przez skarżącego sytuacja majątkowa i finansowa nie daje podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Kluczowym elementem przy tej ocenie jest fakt posiadania przez skarżącego znacznych zasobów pieniężnych (oszczędności) na rachunkach bankowych. Do sprzeciwu skarżący dołączył trzy wyciągi z rachunków bankowych. Salda na dzień 11 stycznia 2013 r. na tych rachunkach wynosiły: ok. 100 zł, ponad 5.200 zł oraz ponad 58.500 zł. Z argumentacji skarżącego wynika, że zgromadzone oszczędności przeznacza na pokrycie bieżących wydatków i kosztów utrzymania, w związku z tym, że prowadzona przezeń działalność gospodarcza (usługi transportowe) aktualnie przynosi straty. Nawet przy akceptacji tego argumentu z pewnością nie można powiedzieć, że potencjalne wydatki w niniejszej sprawie (około 1700 zł) uszczuplą posiadane przez skarżącego zasoby finansowe w takim stopniu, że mogą zagrozić podstawom utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Już proste porównanie tych kwot wskazuje, że potencjalne wydatki w badanej sprawie wyniosą mniej niż 3% posiadanych zasobów finansowych skarżącego. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza w zakresie całkowitym, powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Skarżący taką osobą z pewnością nie jest, gdyż dysponuje zasobami pieniężnymi, których część może zostać wykorzystana na pokrycie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem. Uszczerbek stąd wynikły nie zagrozi w najmniejszym stopniu podstawom bytowym skarżącego i jego rodziny. W tej sytuacji nie można było uznać, aby spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.