III SA/Lu 69/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Joanna Hołda, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją Nr [...] z dnia [...]grudnia 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art.. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r. Nr [...]odmawiającą umorzenia R. J. należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes Zakładu wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, który stanowi, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wynikający ze stwierdzenia, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane ", skutkuje tym, iż nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek dających możliwość umorzenia należności organ administracyjny nie jest zobowiązany do podjęcia decyzji pozytywnej. W dniu [...] października 2008 r. strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności powołując się na spełnienie przesłanek zawartych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, załączając do wniosku - postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie [...] Sp. z o. o., postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie E. K., postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie [...]Sp. o. o., postanowienie [...]o uchyleniu zajęcia wierzytelności pieniężnej, postanowienie [...] o uchyleniu zajęcia wierzytelności pieniężnej, postanowienie [...] o uchyleniu zajęcia rachunku bankowego, decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej , odpis skrócony aktu małżeństwa, postanowienie Nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanowienie Nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W dniu [...] grudnia 2008 r. wysłano do strony postanowienie wyznaczające 3 - dniowy termin na wypowiedzenie się co do zebranych materiałów, dowodów oraz zgłoszonych żądań. Z tych uprawnień strona nie skorzystała. Po ponownej analizie akt Prezes Zakładu stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Figuruje ono na koncie strony i jest aktualnie dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego'. Do chwili obecnej organ egzekucyjny nie podjął decyzji o umorzeniu postępowania. Nie zmieniają tego faktu przedłożone przez stronę kserokopie postanowień Dyrektora Izby Skarbowej, który uchyla zajęcia wierzytelności i rachunku bankowego (uwzględniając skargę strony) oraz zaznacza, iż powyższe nie skutkuje umorzeniem prowadzonego postępowania. Załączone do wniosku kserokopie postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie dotyczą należności z tytułu składek ZUS, lecz należności innego wierzyciela. Dodatkowo należy zauważyć, że umorzenie postępowania w tych sprawach nastąpiło w związku z przedawnieniem kary grzywny. Również przedłożone kserokopie postanowień Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. o umorzeniu prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, nie mogą stanowić dowodu w sprawie umorzenia, ponieważ nie dotyczą należności z tytułu składek. Powyższe postępowanie egzekucyjne było prowadzone przez komornika sądowego na wniosek innych wierzycieli. Natomiast komornik sądowy nigdy nie prowadził wobec strony egzekucji na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie należności z tytułu składek. Ponadto brak jest w aktach sprawy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., prowadzącego wobec Pana egzekucję na podstawie tytułów wykonawczych skierowanych. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak majątku. Prezes Zakładu wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a całkowita nieściągalność, o której mowa w powołanym przepisie zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka powyższa spełniona jest w przypadku wydania formalnego postanowienia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w stosunku do składek, z uwagi na brak majątku, co w powyższej sprawie nie miało miejsca. Bezsporne jest zatem, że w sprawie nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia z tytułu składek Na podstawie oświadczenia o możliwościach płatniczych ustalono, że strona nie osiąga żadnych dochodów, jak też nie ponosi żadnych miesięcznych wydatków. Nie jest też właścicielem ruchomości oraz nieruchomości. Strona jest osoba rozwiedzioną, ma dwoje dzieci, na które płaci alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie, na każde dziecko. W przedmiotowym wniosku strona wskazuje, że żywi się w darmowych jadłodajniach, nie osiąga żadnych dochodów oraz nie posiada miejsca stałego pobytu. Dodatkowo stwierdza, że nie korzysta z pomocy społecznej. Strona nie przedłożyła żadnych dokumentów, potwierdzających, iż starała się taką pomoc uzyskać z ośrodków pomocy społecznej. Jednocześnie strona przyznaje, że choć sporadycznie, to płaci zasądzone alimenty na rzecz synów. Przedstawiona sytuacja może oznaczać, że strona nie wykazuje osiąganych dochodów. Uznanie argumentacji strony w świetle zasady równego traktowania płatników, obligowałoby wierzyciela do uwzględnienia wszystkich wniosków, w których zobowiązani podnoszą brak dochodów, trudną sytuację finansową i rodzinną. Faktem jest, że strona przekazała swojej matce T. J. nieruchomość położoną w R. o pow. [...]ha na podstawie umowy darowizny. Przekazanie w/w nieruchomości nastąpiło w dniu [...] października 2005r., to jest po wydaniu decyzji z dnia [...]września 2005r., stwierdzającej zadłużenie strony i stanowiącej podstawę wpisu hipoteki Odnosząc się do zarzutu, że do zakończenia działalności gospodarczej przyczynili się urzędnicy państwowi, poprzez swoje działania, Prezes Zakładu wyjaśnił, że wszelkie czynności w celu dochodzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmowane były zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Brak w aktach sprawy dokumentów świadczących o nieprawidłowym postępowaniu Zakładu. Dodatkowo należy zauważyć, iż zadłużenie strony sięga 1999 roku, a w okresie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu strona nie podjęła żadnych racjonalnych i skutecznych działań w celu spłaty zadłużenia. Składane przez stronę wnioski w sprawie na przykład rozłożenia zadłużenia na raty, nie mogły być pozytywnie rozpatrzone przez Zakład, z uwagi na nie spełnienie warunków przedwstępnych do rozpatrzenia wniosku o ulgę, a przede wszystkim nieopłacenie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, co do których, zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie stosuje się instytucji rozłożenia na raty. W obowiązującym porządku prawnym zasadą jest terminowe regulowanie zobowiązań, natomiast ich umarzanie wyjątkiem. Z tego względu również okoliczności uzasadniające skierowanie należności do umorzenia muszą mieć wyjątkowy charakter, czego w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Wobec powyższego Prezes Zakładu nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska w przedmiotowej sprawie i na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy skarżoną decyzję z dnia [...]października 2008 r. W skardze sądowej R. J. domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu i umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu skargi zarzucił między innymi, że w rozpoznawanej sprawie niewłaściwie oceniono okoliczności faktyczne i prawne, a rzeczą organu w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego jest szczegółowe zbadanie stanu faktycznego. Obowiązkom w tym zakresie - zdaniem skarżącego - organ nie sprostał bowiem prowadzone do tej pory postępowania egzekucyjne okazały się nieskuteczne, a w związku z tym zachodzi całkowita nieściągalność należności, co nie budzi wątpliwości w świetle wydanych postanowień przez organy egzekucyjne. Poza tym o całkowitej nieściągalności należności świadczy fakt, że skarżący jest człowiekiem ubogim, gdyż nie posiada już nic, nawet rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Oceniając legalność tej decyzji należy przypomnieć, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład (art. 28 ust. 1). Mogą być one umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Pojęcie całkowitej nieściągalności w/w ustawa definiuje w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6. Zdaniem Sądu, organ słusznie argumentuje, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Decyzja organu o umorzeniu należności – w świetle art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - ma charakter uznaniowy. Dlatego organ słusznie podnosi, że wystąpienie przesłanki wskazanej w ustawie nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia i nie obliguje organu do wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji w tym zakresie. W orzecznictwie sądowym ugruntowanym jest pogląd, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności przy podejmowaniu decyzji przez organ. Zaskarżona decyzja – zdaniem Sądu – nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Organ zebrał – zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - niezbędny materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej skarżącego. Materiał ten wskazuje, że skarżący mimo, że nie osiąga żadnych dowodów – jak to podaje we wniosku o umorzenie należności, sporadycznie płaci alimenty na rzecz synów. Oznacza to, że skarżący posiada źródło dochodów, którego oficjalnie nie ujawnia. Zatem organ logicznie wywodzi, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia z tytułu składek należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Zasadnie przy tym podnosi, że nie można mówić o nieściągalności tych należności skoro aktualnie toczy się postępowanie egzekucyjne (prowadzi je Naczelnik Urzędu Skarbowego w P.) i do tej pory nie zostało wydane postanowienie o jego umorzeniu z uwagi na brak majątku podlegającego egzekucji. Bez znaczenia jest w tej sytuacji okoliczność, że w dniu [...] sierpnia 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wydał postanowienia (k. 102 i 103 akt adm.) o umorzeniu postępowań egzekucyjnych (dotyczących należności z tytułu mandatów) skoro podstawą tych rozstrzygnięć było przedawnienie kar grzywny nałożonej mandatem kredytowym. Podobnie należy ocenić fakt, że w dniu [...] września 2008 r. komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone zarówno z wniosku firmy [...]spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L., jak i z wniosku E. K. zamieszkałego w Ś. – wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji (k. 104 i 105 akt adm.). Z tego samego powodu – jak wynika z akt sprawy - komornik sądowy umorzył postępowanie prowadzone z wniosku firmy [...]spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. (postanowienie z dnia [...] marca 2007 r. – k. 106 akt adm.). Stosownie do art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przepis powyższy oznacza, że chodzi tu o sytuację, kiedy brak jest majątku podlegającego egzekucji prowadzonej na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przeciwnym razie każde postępowanie egzekucyjne, niezależnie od tego kto dochodzi należności, w toku którego, organ egzekucyjny stwierdza brak majątku podlegającego egzekucji, zawsze wskazywałoby na całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek na rzecz ZUS. Zasadą jest, że tego rodzaju należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Poza tym skarżący był właścicielem nieruchomości, którą darował swojej matce po wydaniu przez Zakład decyzji z dnia [...]września 2005 r. stwierdzającej zadłużenie i stanowiącej podstawę wpisu hipoteki. Nie zachodzi więc przypadek całkowitej nieściągalności, o którym mowa w art. 28 ust. 2 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższy przepis wymaga bowiem, aby nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy równoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Nie jest sporne, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej – przyznaje to w skardze – ale niesłusznie zarzuca, że w grę wchodzi całkowita nieściągalność, gdyż jest ubogim człowiekiem i nic już nie posiada. W dacie zaprzestania prowadzenia działalności – co nastąpiło z dniem [...] września 2005 r. - skarżący dysponował majątkiem w postaci nieruchomości, którą później – w październiku 2005 r. - darował swojej matce. Nie został więc spełniony drugi warunek, jakim jest "równoczesny brak majątku" w czasie zakończenia działalności gospodarczej. W tym stanie rzeczy zarzuty skarżącego nie podważały w sposób skuteczny argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ubocznie należy wyjaśnić, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie w przedmiocie umorzenia należności - orzekanie w tym zakresie należy do organu administracyjnego – kontroluje natomiast zgodność z prawem decyzji wydawanych przez ten organ. Z tych też względów i na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.