III SA/Lu 692/19
WyrokWSA w Lublinie2020-06-24
Skład orzekający: Jadwiga Pastusiak, Jerzy Drwal, Anna Strzelec
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy środki wypłacone beneficjentowi z tytułu renty strukturalnej, przyznanej z naruszeniem prawa, podlegają zwrotowi, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, a pierwotne zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników zostało wydane przez właściwy organ?Ratio decidendi
Środki wypłacone beneficjentowi z tytułu renty strukturalnej, przyznanej z naruszeniem prawa (brak spełnienia warunku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w dniu złożenia wniosku), podlegają zwrotowi jako nienależnie pobrane. Jednakże, jeśli pierwotne zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu zostało wydane przez właściwy organ, a beneficjent działał w dobrej wierze, należy zbadać, czy nie zachodzą przesłanki zwalniające z obowiązku zwrotu, w tym czy płatność nie nastąpiła na skutek pomyłki organu, której beneficjent nie mógł wykryć.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Beneficjent J. S. pobierał rentę od 2007 roku. W 2017 roku KRUS skorygował okresy ubezpieczenia rolników J. S., stwierdzając, że w dniu złożenia wniosku o rentę (2007 r.) nie podlegał on ubezpieczeniu społecznemu rolników z powodu zatrudnienia na umowę zlecenie. W związku z tym organy ARiMR stwierdziły wydanie decyzji przyznającej rentę z naruszeniem prawa i ustaliły kwotę nienależnie pobranych płatności. Skarżący zarzucił przedawnienie roszczenia oraz błąd organów w weryfikacji jego uprawnień.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 listopada 2019 r. i zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie: WSA Jerzy Drwal WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 24 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Inne z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Inne na rzecz J. S. kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżoną decyzją nr 9003-2019-000607 z dnia 5 listopada 2019 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania J. S., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Białej Podlaskiej nr 1-00462019/RS z dnia 19 września 2019 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 105.626,22 zł.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.
W dniu 4 lipca 2007 r. J. S. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Białej Podlaskiej wniosek o przyznanie renty strukturalnej wraz z wymaganymi załącznikami, w tym zaświadczenie z KRUS B. P. z dnia 4 lipca 2007 r. zgodnie, z którym J. S. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 stycznia 1991 r. do nadal z mocy ustawy.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej stwierdził, że wnioskodawca spełnienia wstępne warunki wymagane do uzyskania renty strukturalnej i decyzją z dnia 12 grudnia 2007 r. nr [...] orzekł o przyznaniu renty strukturalnej, począwszy od miesiąca listopada 2007 r. do marca 2017 r., w wysokości 896,19 zł.
Na wniosek J. S. o zmianę decyzji w trybie art. 155 k.p.a., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 3 stycznia 2008 r. nr [...] orzekł o zmianie decyzji ostatecznej, przyznając rentę strukturalną od miesiąca grudnia 2007 r. do marca 2017 r., w wysokości 896,19 zł.
Z uwagi na waloryzację kwoty najniższej emerytury, kwota przyznanej renty strukturalnej była waloryzowana w latach 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017.
Zakończenie wypłaty renty strukturalnej w związku z upływem terminu obowiązywania decyzji przyznającej pomoc nastąpiło w dniu 31 marca 2017 r.
Pismem z dnia 7 lipca 2017 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Placówka Terenowa w B. P. poinformowała Biuro Powiatowe ARiMR w Białej Podlaskiej o dokonaniu korekty okresów ubezpieczenia społecznego rolników J. S.. Do powyższego pisma załączono zaświadczenie o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia 14 czerwca 2017 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno - rentowego od 1 kwietnia 2000 r. do 31 października 2000 r., od 1 stycznia 2001 r. do 3 maja 2004 r. oraz od 1 października 2004 r. do 20 listopada 2007 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia 14 czerwca 2017 r. , Prezes KRUS wyjaśnił, że z zaświadczenia ZUS I/Biała P. wynika, że J. S. podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie od 15.09.2004 r. do 20.11.2007 r. Ponieważ przychód osiągnięty z tytułu wykonywania umowy zlecenia przekroczył połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, J. S. zostaje wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników w ww. okresach.
Z uwagi na powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania renty strukturalnej zakończone decyzją z dnia 12 grudnia 2007 r.
W toku postępowania, pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r. J. S. wyjaśnił, że nie wiedział, iż zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia koliduje w jakikolwiek sposób z możliwością ubezpieczenia w KRUS. Nie wiedział również, że okoliczność podjęcia zatrudnienia należy zgłosić w KRUS.
Z uwagi na wniesienie przez J. S. odwołania od decyzji Prezesa KRUS z dnia 14 czerwca 2017 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników do Sądu Okręgowego VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej postanowieniem z dnia 11 września 2017 r. zawiesił z urzędu postępowanie wznowieniowe w sprawie przyznania renty strukturalnej.
W dniu 27 kwietnia 2018 r. KRUS w B. P. poinformował Biuro Powiatowe ARiMR w Białej Podlaskiej, że Sąd Okręgowy w L. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie J. S. i decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia 14 czerwca 2017 r. stała się prawomocna.
W związku z powyższym, w dniu 6 czerwca 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej postanowił podjąć zawieszone postępowanie z urzędu.
Opierając się na dokumentacji dostarczonej przez KRUS do Biura Powiatowego w dniu 11 lipca 2017 r. i po przeanalizowaniu okresów składkowych J. S., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej stwierdził, że beneficjent renty strukturalnej na dzień złożenia wniosku o przyznanie tej renty, tj. w dniu 4 lipca 2007 r., nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, a więc nie spełnił warunku przyznania renty strukturalnej określony w § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 1009 poz. 75, z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie".
W wyniku przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej, decyzją z dnia 28 czerwca 2018 r. wydaną na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. orzekł o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej oraz kolejnych decyzji zmieniających tę decyzję z naruszeniem prawa, to jest z naruszeniem przepisu § 4 pkt 3 rozporządzenia,
Wobec uzyskania przez powyższą decyzję waloru ostateczności, zawiadomieniem z dnia 7 maja 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności przyznanych J. S. z tytułu renty strukturalnej i decyzją z dnia 19 września 2019 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 105.626,22 zł. Organ I instancji wyjaśnił, że nie został spełniony podstawowy warunek do przyznania renty strukturalnej określony w § 4 ust. 3 rozporządzenia, bowiem J. S. w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wobec powyższego nie została spełniona wymagana przepisami prawa niezbędna przesłanka do przyznania renty strukturalnej.
Od powyższej decyzji J. S., złożył odwołanie.
Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie uwzględnił odwołania. Zdaniem organu odwoławczego, w związku z wydaniem decyzji z dnia 28 czerwca 2018 r. stwierdzającej, że decyzja o przyznaniu renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa, strona utraciła uprawnienie do uzyskania płatności z tytułu renty strukturalnej. Tym samym, środki przekazane na jej rachunek zostały pobrane nienależnie.
Dalej organ zauważył, że płatności, które stały się następnie nienależne, były realizowane na podstawie wniosku złożonego w 2007 r. to w tej sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, rozporządzenia (WE) 1122/2009 i (UE) nr 65/2011 a także rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014.Organ stwierdził, że wypłacona stronie w okresie od grudnia 2007 do marca 2017 kwota 105 626,22 zł przekracza równowartość 100 euro, tym samym w odniesieniu do płatności z tytułu renty strukturalnej przyznanej w tym okresie nie zachodzi przesłanka uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Zdaniem organu, w sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności przyznanych w ramach pomocy z tytułu renty strukturalnej za lata 2007-2017. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynika z pomyłki organu ARiMR, a jest konsekwencją wyjścia na jaw - już po wydaniu decyzji przyznającej płatność - nowych okoliczności faktycznych (fakt niepodlegania w dniu złożenia wniosku ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników), które w diametralny sposób wpływały na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.
Ponadto, organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że w dniu 11 sierpnia 2017 r. wpłynęło do BP ARiMR w Białej Podlaskiej pismo J. S., w którym wyjaśnił, że nie wiedział, iż zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia koliduje w jakikolwiek sposób z możliwością ubezpieczenia w KRUS. Nie wiedział również, że okoliczność podjęcia zatrudnienia należy zgłosić w KRUS.
Wobec powyższego, w opinii organu odwoławczego, nie ma mowy o błędzie innego organu i nie zachodzą przesłanki zawarte w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że zgodnie z treścią art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 (dla płatności na lata 2005-2009), obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.
Odnosząc się do drugiej przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środkowi pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa wart. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, organ odwoławczy podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej, że J. S., składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze, za czym przemawiają okoliczności związane z uzyskaniem przez wnioskodawcę zaświadczenia Placówki Terenowej KRUS w B. P. z dnia 4 lipca 2007 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Postępowanie odwołującego wskazuje na to, że celem jego działania było uniknięcie sytuacji, w której otrzymywać będzie dwa świadczenia, mające tożsamy cel. Po drugie, niewątpliwie to przeświadczenie było błędne, gdyż obowiązujące przepisy łączą nabycie prawa do renty strukturalnej z podleganiem ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wreszcie po trzecie, uwzględniając okoliczności sprawy, uprawnionym jest przyjęcie, że popełniony przez J. S. błąd może zostać usprawiedliwiony. Na takie stanowisko organu odwoławczego wpływ ma przede wszystkim poziom skomplikowania przepisów nakazujących unikanie podwójnego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wykonujących pracę. Z udokumentowanego zachowania wnioskodawcy wynika jednoznacznie, że nie było jego celem bezprawne uzyskiwanie świadczeń i pozostawał on w nieświadomości swojego zachowania.
Dalej organ odwoławczy podniósł, że płatności pobrane przez J. S. w okresie od grudnia 2007 r. do grudnia 2009 r. w wysokości 24.268,358 zł, z uwagi na upływ czteroletniego terminu od dnia ich realizacji do dnia 9 maja 2019 r., wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oraz z powodu przyznania działaniom wnioskodawcy charakteru dobrej wiary, nie są płatnościami nienależnymi, w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR i nie podlegają zwrotowi.
Organ odwoławczy podkreślił, że przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 ma zastosowanie tylko do płatności wypłaconych w terminie do końca 2009 r., gdyż dla środków zrealizowanych w kolejnych latach zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, zgodnie z którym okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1. Natomiast w zakresie płatności przyznanych wnioskodawcy z tytułu pobierania renty strukturalnej w okresie od stycznia 2010 r. do marca 2017 r. przyznane świadczenie w wysokości 105.626,22 zł stanowi kwotę nienależnie pobraną.
W opinii organu odwoławczego, moment dopuszczenia się nieprawidłowości to dzień, w którym strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej, pomimo braku spełniania warunków jej przyznania, a zatem dzień 4 lipca 2007 r. Ponadto nieprawidłowość miała bez wątpienia charakter ciągły, gdyż na przestrzeni lat 2007 - 2017 strona niezmiennie pobierała świadczenie, do którego nie była uprawniona. Zatem za moment, od którego biegnie okres przedawnienia (dzień, w którym nieprawidłowość ustała) należy uznać dzień ostatniej wypłaty płatności renty strukturalnej, to jest dzień 23 marca 2017 r. Tym samym, czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 nie upłynął.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. S. zarzucił decyzji Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 5 listopada 2019 r.:
- niewłaściwe zastosowanie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wobec faktu, że nastąpiło przedawnienie całej należności z tytułu pobranej renty strukturalnej, a nadto że z winy organów ARiMR nastąpiła wypłata renty strukturalnej skarżącemu, pomimo posiadana przez organy narzędzi do zweryfikowania prawa skarżącego do tego świadczenia, a tym samym brak jest po stronie skarżącego wiedzy, iż świadczenie mu się nie należało i zostało ono pobrane niezgodnie z prawem;
- naruszenie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy bezspornie wynika, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydawał w okresie otrzymywania przez skarżącego renty strukturalnej decyzje waloryzacyjne i wypłacał stronie rentę strukturalną, mimo możliwości zweryfikowania uprawnień strony do uzyskania tego rodzaju świadczenia;
- niewłaściwe zastosowanie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, poprzez błędne uznanie, że nie ma on zastosowania do płatności za lata gospodarcze po dniu 1 stycznia 2010 r., gdy tymczasem doszło do przedawnienia otrzymanych świadczeń również po tej dacie, przy zastosowaniu 4 letniego okresu przedawnienia;
- naruszenie art. 7, 8 i 9 k.p.a., przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, poprzez nieuwzględnienie obowiązujących w postępowaniu administracyjnym zasad zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz obowiązku organu administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków oraz czuwania nad tym aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, udzielając jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, poprzez niepoinformowanie skarżącego w sposób prawidłowy o jego prawach i obowiązkach, w szczególności o zakazie podejmowania określonej działalności zarobkowej i łączenia świadczeń z rentą strukturalną.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej z dnia 19 września 2019 r. oraz umorzenie postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie.
Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednoczenie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.
Powyższe oznacza, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada obowiązującym w dacie jego podjęcia przepisom prawa materialnego, określającym prawa i obowiązki stron oraz przepisom procedury administracyjnej, normującym zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Przedmiotem rozważań Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, orzekająca o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej, ustalającej J. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 105.626,22 zł.
Skarżący nie podważa zasadniczo stanu faktycznego w zakresie pobierania przez niego renty strukturalnej.
Po pierwsze, bezspornym jest, że skarżący pobrał w okresie od grudnia 2007 r. do marca 2017 r. płatności z tytułu renty strukturalnej na łączną sumę 129.894,57 zł.
Po drugie, bezspornym jest, że jeden z warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej – podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną – został udokumentowany przez skarżącego zaświadczeniem nr [...] z dnia 4 lipca 2007 r., wydanym przez Oddział Regionalny Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R. P.. Natomiast w dniu 11 lipca 2017 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło nowe zaświadczenie z KRUS z dnia 7 lipca 2017 r., z którego wynikało, że w dniu składania wniosku, tj. 7 lipca 2007 r., strona nie podlegała ubezpieczeniu emertytalno-rentowemu rolników.
W konsekwencji powyższego, w dniu 28 czerwca 2018 r., organ pierwszej instancji wydał w postępowaniu wznowieniowym ostateczną decyzję nr [...] o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia 12 grudnia 2007 r. (o przyznaniu renty strukturalnej). W uzasadnieniu wskazano, że strona nie spełniała warunków określonych w § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r. J. S. na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, tj. 4 lipca 2007 r. nie podlegał bowiem ubezpieczeniu społecznemu rolników, co wywołuje ten skutek, że dotychczas wypłacone świadczenie, w istocie wypłacone zostało bez podstawy prawnej.
W myśl § 4 rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku oraz wydania decyzji o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej - rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki:
1) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty;
2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym", przez okres co najmniej 5 lat;
3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną:
a) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu,
b) nie posiadał zaległości w opłacaniu należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników;
4) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
5) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 3 ha, a w przypadku gospodarstw rolnych położonych w województwie małopolskim, podkarpackim, śląskim lub świętokrzyskim - co najmniej 1 ha, z zastrzeżeniem § 6 ust. 1 pkt 2 lit. a; w przypadku gospodarstw rolnych położonych na obszarze więcej niż jednego województwa, za województwo, w którym jest położone gospodarstwo rolne, uznaje się to województwo, w którym jest położona największa część użytków rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa;
6) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela utrwalony pogląd wyrażony w orzecznictwie (zob.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2011 r. sygn. V SA/Wa 985/11 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. III SA/Wr 851/13), że zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 k.p.a., po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a., nie oznacza sanacji takiej decyzji. Decyzja ta bowiem – pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia – jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 152 § 2 k.p.a., a w konsekwencji trzeba uznać, że płatności pobrane na podstawie decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające jej wydanie z naruszeniem prawa - nie były należne.
Wobec powyższego, organ Agencji miał podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu renty strukturalnej, podlegającej zwrotowi.
Zaś spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący spełnił warunki zwolnienia go ze zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej.
Wymaga podkreślenia, że obowiązek zwrotu pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości płatności uregulowany jest zarówno w przepisach wspólnotowych jak i krajowych,
Obowiązek zwrotu pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości płatności wynika wprost z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1936 ze zm.). Przepis art. 28 ust. 1 tej ustawy stanowi wprost, że pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc: wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem (ust. 2 pkt 1); wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem (ust. 2 pkt 2); wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji (ust. 2 pkt 3); wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej (ust. 2 pkt 4). Właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej (art. 28 ust. 3).
I tak, w krajowym porządku prawnym, zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505) - zwanej dalej "ustawą o Agencji", ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).
Powyższy przepis nakazuje właściwemu organowi wydanie decyzji ustalającej między innymi kwoty środków finansowych z tytułu renty strukturalnej pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, nienależnie pobranych. Decyzja nie ma charakteru uznaniowego. Oznacza to, że obowiązkiem organu jest jej wydanie, jeżeli do nienależnego pobrania doszło, a nie zachodzi żadna przesłanka negatywna uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i żądania ich zwrotu. W tym postępowaniu nie jest oceniana prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w ostatecznej decyzji podjętej w nadzwyczajnym trybie postępowania. Przedmiotem badania w postępowaniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, jest ustalenie czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Prawidłowość zastosowania przepisu art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji należy w niniejszej sprawie odnieść do pomocy, którą skarżącemu przyznano na podstawie rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r.
Ponadto, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, w kwestii zwrotu pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości płatności, stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisy rozdziału 8 dotyczące przedawnienia (art. 29 ust. 7) . Oznacza to, że przepisy Ordynacji podatkowej mogą doznać ograniczeń w wyniku zastosowania innych przepisów unijnych lub przepisów krajowych, regulujących kwestię przedawnienia.
Przyznać należy rację organowi odwoławczemu, że skoro ostateczną decyzją uznano, że przyznanie skarżącemu pomocy w postaci renty strukturalnej nastąpiło z naruszeniem prawa, gdyż nie zostały spełnione warunki do jej nabycia, to zasadnym było zakwalifikowanie wypłaconych środków jako nienależne, a zatem podlegające zwrotowi.
Organy obu instancji prawidłowo zastosowały przepisy unijne.
Zgodnie z art. 43 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L 181 z dnia 20.06.2014 r., str. 48), rozporządzenia (WE) 1122/2009 i (UE) nr 65/2011 tracą moc z dniem 1 stycznia 2015 r. Rozporządzenia te stosuje się nadal w stosunku do:
a) wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r.;
b) wniosków o płatność złożonych w odniesieniu do roku 2014; oraz
c) systemów kontroli kar administracyjnych w odniesieniu do obowiązków rolników w zakresie zasady wzajemnej zgodności zgodnie z art. 85t i 103z rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007.
Ponieważ w niniejszej sprawie płatności, które stały się następnie nienależne były realizowane na podstawie wniosków złożonych przed rokiem 2014 tym samym uwzględniając zapisy zawarte w art. 43 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 stwierdzić należy, iż zastosowanie będą miały przepisy zawarte w rozporządzeniu (WE) 1122/2009 i (UE) nr 65/2011. Jednocześnie wskazać należy, iż w myśl art. 86 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. rozporządzenie (WE) nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Zatem mając na uwadze powyższe w rozstrzyganej sprawie zastosowanie będą miały następujące podstawy prawne określające zasady ustalania kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej:
- art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn. zm.), mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2007-2009 roku;
- art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65). mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 roku;
- art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 z późn. zm.), mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2011 - 2014.
- art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r., ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności ( Dz. Urz. UE Nr L 227, z 31 07.2014 str. 69) mającego zastosowanie w kampanii 2015 - 2017.
Odnosząc się do przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wyjaśnienia wymaga, że przedmiotowy przepis ma zastosowanie tylko i wyłącznie do płatności wypłaconych beneficjentowi w terminie do końca 2009 r. Jakkolwiek rozporządzeniem Komisji ( WE ) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. doszło do uchylenia rozporządzenia Komisji ( WE ) nr 796/2004 z dniem 1 stycznia 2010 r., to jednak zgodnie z art. 86 ust 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 rozporządzenie nr 796/2004 ma nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010r., przy czym odesłania do rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 traktuje się jako odesłania Rozporządzenia Komisji ( WE ) 1122/2009 i odczytuje z tabelą korelacji zawartą w załączniku II.
Powyższe prowadzi do uzasadnionego wniosku, że wbrew twierdzeniu skarżącego, organ prawidłowo zastosował przepisy rozporządzenia nr 796/2004 tylko dla płatności zrealizowanych przed 1 stycznia 2010 r. i uznał, że skoro skarżący działał w dobrej wierze obowiązek zwrotu, pobranych przez niego w okresie od grudnia 2007 r. do grudnia 2009 r., płatności w kwocie 24.268,358 zł uległy przedawnieniu.
Natomiast dla środków zrealizowanych w kolejnych latach, z uwagi na brak wyraźnego przepisu w tym zakresie – zarówno w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1120/2009, jak i rozporządzeniu Komisji (WE) nr 65/2011 oraz rozporządzeniu Komisji (UE) Nr 809/2014 – zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, które zostały uwzględnione w niniejszej sprawie.
W przepisie art. 3 ust 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, wskazano m.in., iż w przypadku programów wieloletnich – a za taki niewątpliwie należy uznać Plan Rozwoju Obszaru Wiejskich na lata 2007- 2013, w ramach którego wypłacana jest pomoc z tytułu rent strukturalnych – okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że nieprawidłowość której dopuścił się skarżący miała charakter ciągły, a datą od której należy liczyć początek okresu przedawnienia to dzień wypłaty ostatniej kwoty renty strukturalnej - 23 marca 2017 r. Prawidłowe jest stanowisko organu iż od daty ustania nieprawidłowości tj. 23 marca 2017 r. roku nie upłynął termin 4 letni, o którym mowa wyżej.
Ponadto, jak Sąd podnosił w początkowej fazie uzasadnienia, przepisy nakazujące obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności, nie mają charakteru bezwzględnego. Przepisów o obowiązku zwrotu nie stosuje się bowiem, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (art. 73 ust. 4 rozporządzenia Nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014). Podkreślić należy, że przepisy wszystkich wymienionych wyżej rozporządzeń mówią o pomyłce właściwego organu lub innego organu. Nie chodzi zatem tylko o pomyłkę organu, który płatność przyznaje i ją wypłaca.
Analizując tę przesłankę organ II instancji podkreślił, że do Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej wpłynęło pismo z dnia 7 lipca 2017 r. z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Placówka Terenowa w B. P., informujące o dokonaniu korekty okresów ubezpieczenia społecznego rolników J. S.. Dołączono do pisma też zaświadczenie nr [...] o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Ponadto, organ odwoławczy zaznaczył, że w dniu 11 sierpnia 2017 r. wpłynęło do BP ARiMR w B. P. pismo, w którym skarżący wyjaśnił, że nie wiedział, iż zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia koliduje w jakikolwiek sposób z możliwością ubezpieczenia w KRUS; nie wiedział również, że okoliczność podjęcia zatrudnienia należy zgłosić w KRUS. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, nie ma mowy o błędzie innego organu i nie zachodzą przesłanki zawarte w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004.
Z takim stanowiskiem organu odwoławczego nie można się zgodzić. Nie jest wystarczające oświadczenie rolnika o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. To organ właściwy w sprawie ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników stwierdza, na podstawie posiadanych dokumentów, podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy.
Jest poza sporem, że skarżący złożył wymagany dokument potwierdzający podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, a mianowicie zaświadczenie z dnia z dnia 4 lipca 2007 r. wydane przez KRUS, stwierdzające, że skarżący w dacie wydania zaświadczenia podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Zaświadczenie – zważywszy na jego charakter i funkcje – nie wiąże organu i może być zawsze uchylone lub zmienione w sytuacji, gdy dojdzie do zmiany faktów lub stanu prawnego, co oznacza również, że nie posiada ono waloru res iudicata, albowiem wraz ze zmianą faktów lub stanu prawnego staje się nieaktualne, co umożliwia wydanie nowego zaświadczenia odpowiadającego aktualnemu stanowi prawnemu lub faktycznemu, bez uprzedniego korygowania czy unieważnienia pierwotnie wydanego zaświadczenia, a treść zaświadczenia sama w sobie nie kreuje nowej sytuacji prawnej, ani też w inny sposób nie jest sprzężona z dyspozycjami norm prawnych dotyczących sfery praw i obowiązków adresata (postanowienie NSA z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2340/14), to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że wydawane jest ono przez uprawniony organ na podstawie posiadanych już danych na żądanie osoby o nie się ubiegającej, potwierdzając określone fakty lub stan prawny mający znaczenie dla adresata podczas ustalania jego praw i obowiązków określonych uprzednio indywidualnym aktem prawnym albo opartych na akcie generalnym (mianowicie wówczas, gdy sytuacja jest jasna i nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i rozstrzygania deklaratoryjnym aktem woli organu) (patrz: uzasadnienie wyroku NSA z dnia 24 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5538/16).
KRUS zweryfikował w 2017 r. treść zaświadczenia i stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno - rentowego od 1 kwietnia 2000 r. do 31 października 2000 r., od 1 stycznia 2001 r. do 3 maja 2004 r. oraz od 1 października 2004 r. do 20 listopada 2007 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia 14 czerwca 2017 r. Prezes KRUS podniósł, że "z przedłożonego w dniu 18-05-2017 r. zaświadczenia ZUS I/Biała P. wynika, że podlegał Pan ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenia (...) od 15.09.2004 r. do 20.11.2007 r. Ponieważ przychód osiągnięty z tytułu wykonywania umowy zlecenia przekroczył połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, zostaje Pan wyłączony z ubezpieczenia w w/w okresach".
Wyjaśnienia wymagało zatem, czy fakt zatrudnienia na umowę zlecenia skarżącego znany był KRUS w dacie wydawania zaświadczenia z 4 lipca 2007 r. Od tego zależy bowiem ocena, czy wydanie zaświadczenia było pomyłką/zaniedbaniem KRUS, tym bardziej, że na zaświadczeniu wyraźnie zaznaczono wydanie go na potrzeby ARiMR. Przy tym wymaga podkreślenia, organy ARiMR dysponowały także zaświadczeniem z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., wydanym na dzień 6 lipca 2007 r., w którym organ, na podstawie danych zawartych w ewidencji emerytalno-rentowej, stwierdził, że J. S. nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty stałej. Zaświadczenie wydane zostało również na potrzeby ARiMR. Znaczenie dowodowego waloru zaświadczenia i przemawiającego za nim domniemania prawdziwości (wprawdzie ograniczonego, jak należałoby przyjąć w świetle przywołanych powyżej argumentów), oceniające je organy administracji dokonały pobieżnie, a przez to dowolnie i wadliwie. Pomija ono bowiem znaczenie, walor oraz źródło pochodzenia zaświadczenia, którym legitymowała się strona występując z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Bez należytego uwzględnienia i rozważenia omawianej okoliczności nie sposób jest twierdzić, że już na etapie składania wymienionego wniosku strona wyrażała zamiar i wolę, naruszenia przepisów obowiązującego prawa. W konsekwencji nie pozostawało to bez wpływu na ocenę możliwości wykrycia przez nią błędu organu, a więc braku zaistnienia przesłanki, o której mowa w przywołanej na wstępie regulacji unijnej.
Szczególnie w kontekście wydanego zaświadczenia przez ZUS należy zauważyć, iż skarżący w piśmie z dnia 11 sierpnia 2017 r. ( k. 229 akt administracyjnych) wskazywał na odprowadzanie przez pracodawcę składek na ubezpieczenie społeczne od wypłacanego mu wynagrodzenia. Organ nie uzyskał wyjaśnień czy wydając zaświadczenie z dnia 6 lipca 2007 r., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. sięgał do dokumentów będących w jego posiadaniu i w oparciu o jakie dane wydał to zaświadczenie.
Organ odwoławczy zaniechał wyjaśnienia powyżej wskazanych okoliczności, co nie pozwala na jednoznaczną ocenę, czy w sprawie zachodzi pomyłka innego organu. Ocena ta jest w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego przedwczesna.
Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu i przeprowadzi postępowanie dowodowe na wskazane wyżej okoliczności, wymagające dodatkowych ustaleń. Przede wszystkim organ ustali, na podstawie jakich dowodów wydane zostało skarżącemu zaświadczenie KRUS z dnia 4 lipca 2007 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz czy wydając to zaświadczenie KRUS dysponował dokumentami świadczącymi o zatrudnieniu skarżącego. Organ odniesie się również do znajdujących się w aktach sprawy wyników kontroli przekazującego gospodarstwo, z dnia 29 grudnia 2011 r. oraz z 28 kwietnia 2010 r. Każdorazowo w toku obu kontroli ustalono bowiem, że uprawniony do renty strukturalnej nie podejmował zatrudnienia lub inną pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego za wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Okoliczności te są niezbędne do ustalenia, czy płatności zostały dokonane na skutek pomyłki innego organu.
Wynikająca z art. 7 k.p.a., rozwinięta następnie w art. 77 § 1 tego kodeksu – zasada wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zobowiązuje organ administracji publicznej do podjęcia z urzędu lub na wniosek wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także do zebrania materiału dowodowego. Organ administracji publicznej dokonuje ustaleń stanu faktycznego, nie tylko opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym, ale także na podstawie swobodnej oceny dowodów, o czym mowa w art. 80 k.p.a.
Zawarta w przepisie tym istota swobodnej oceny dowodów sprowadza się do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania sprawy (stanu faktycznego) i do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zasada ta nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według dowolnych kryteriów. Swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Te reguły, zdaniem Sądu, nie zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie.
W swoich rozważaniach organ nie zwrócił bowiem uwagi i dostatecznie nie ocenił, czy wydanie zaświadczenia było pomyłką/zaniedbaniem KRUS lub ZUS Oddział w L.. Za takim podejściem do omawianej problematyki przemawiają nieocenione w żaden sposób przez organ okoliczności związane z uzyskaniem przez rolnika zaświadczenia KRUS w B. P. z 4 lipca 2007 r. o podleganiu J. S. ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacaniu przez niego składki za okres od 1 stycznia 1991 r. do drugiego kwartału 2007 r.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło