III SA/Lu 7/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 lutego 2009 r. sprawy ze skargi Gminnej Spółdzielni A. w G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej oddala skargę. Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r. wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu dodatkowej opłaty, wymierzonej decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. w łącznej kwocie 32.073 zł. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że decyzją z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu dodatkowej opłaty, z uwagi na brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz możliwość spłaty zadłużenia w ramach realizowanego układu ratalnego. Wnioskiem z dnia 23 września 2008 r. Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w G. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie zaś do art. 28 ust. 4 ustawy, umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Spółdzielnia jest właścicielem nieruchomości, tj. działki nr [...] o pow. 0,1476 ha oraz działki nr [...]. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 19 sierpnia 2008 r. majątek spółdzielni stanowi pawilon handlowy wraz z w/w działkami o wartości kartotekowej 113.298 zł. Ponadto zgodnie z oświadczeniem z dnia 29 września 2008 r. majątek firmy to również towar znajdujący się w pawilonie, którego wartości nie wykazano. Wobec zaległości z tytułu dodatkowej opłaty dotychczas nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. W tych okolicznościach oraz biorąc pod uwagę fakt uzyskiwania dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, brak jest podstaw, na tym etapie sprawy do stwierdzenia, że zaszły przesłanki ustawowe kwalifikujące należności z tytułu składek (w tym przypadku opłatę dodatkową) jako całkowicie nieściągalne. Odnosząc się do kwestii niewiedzy obecnego zarządu spółdzielni co do wymierzenia dodatkowej opłaty stwierdzono, że zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji wymierzającej dodatkową opłatę potwierdzone zostało w dniu 22 stycznia 2002 r. przez U. M., która obecnie pełni funkcję prezesa zarządu. Opłata dodatkowa w łącznej wysokości 32.073 zł z tytułu nieopłacenia składek za okres od lipca 2000 do września 2001r. została wymierzona na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy. Z uwagi na niewniesienie odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń, decyzja uprawomocniła się. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółdzielnia zarzuciła, iż błędnie przyjęto jako podstawę do odmowy umorzenia dodatkowej opłaty - art. 28 ustawy, który zdaniem spółdzielni nie dotyczy dodatkowej opłaty, gdyż nie mieści się ona w kategorii "należności z tytułu składek". Art. 24 ustawy szczegółowo wykazuje "należności z tytułu składek", do których poza składkami, odsetkami za zwłokę, kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia należy również dodatkowa opłata. W dniu 29 stycznia 2007 r. pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a Prezesem Zarządu Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. zawarta została umowa nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Zgodnie z ww. umową ulgą objęto składki, odsetki za zwłokę oraz koszty upomnienia, natomiast nie objęto nią opłaty dodatkowej. We wniosku stwierdzono również, iż Zakład od dnia 15 stycznia 2002 r., tj. od dnia wydania decyzji wymierzającej dodatkowa opłatę, nie podejmował żadnych kroków zmierzających do jej wyegzekwowania. Odnosząc się do powyższych zarzutów stwierdzono, że zgodnie z art. 24 ust 4 ustawy należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, w związku z czym okres dochodzenia zobowiązania nie upłynął. Ponadto z akt sprawy wynika, że rzeczywiście w umowie ratalnej z dnia 29 stycznia 2007 r. nie uwzględniono dodatkowej opłaty. W związku z zaistniałą sytuacją, jak również z uwagi na fakt, iż od dodatkowej opłaty nie nalicza się odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, tym samym płatnik nie poniesie żadnych dodatkowych kosztów. Zakład zaproponował uregulowanie pozostałego zadłużenia poprzez włączenie go do realizowanego układu ratalnego. Decyzje w sprawach umorzenia, wydane na podstawie art. 28 ustawy, jak również na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365) oparte są na uznaniu administracyjnym co oznacza, że nawet zaistnienie przesłanki "całkowitej nieściągalności", jak również "ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek", nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy. Skargę sądową na powyższą decyzję złożyła Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w G. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji i zarzucając naruszenie przepisów postępowania – art. art. 7, 77 i 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i brak wszechstronnego rozważenia materiałów dowodowych, a także art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie opłaty dodatkowej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że opłata dodatkowa nie mieści się w użytym w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy pojęciu "należności z tytułu składek", a zatem ten przepis nie może stanowić wyłącznej podstawy prawnej do umorzenia takich należności. Skoro decyzja o nałożeniu opłaty dodatkowej jest decyzją fakultatywną, to ZUS może odstąpić od jej wymierzenia, a jeśli już wymierzył, może ją umorzyć mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy i zachowanie podmiotu, a także interes publiczny. Nie musi kierować się wyłącznie spełnieniem przesłanek z art. 28 ustawy. Z doświadczenia życiowego wynika, że skoro dany podmiot nie opłacił składek na ubezpieczenie społeczne ze względu na brak środków, to z tych samych przyczyn nie uiści opłaty dodatkowej. Interes publiczny sprzeciwia się pogłębianiu kryzysu finansowego płatnika składek poprzez obciążanie go dodatkowymi należnościami fakultatywnymi w sytuacji, gdy nie ma on realnych możliwości wywiązania się z zobowiązań głównych. Spółdzielnia z wielkim trudem realizuje układ ratalny. Z uwagi na to, że utraciła płynność finansową i żaden bank nie udzielił jej kredytu, obecna prezes zarządu zaciągnęła kredyt bankowy na swoje nazwisko i pożyczyła pieniądze spółdzielni. Wykazano zatem istnienie ważnego interesu spółdzielni, przemawiającego za umorzeniem opłaty dodatkowej. Niespłacenie składek nie było wynikiem świadomego zaniedbania, złej woli czy celowego uchylania się od obowiązku płacenia składek, ale następstwem sytuacji finansowo-gospodarczej spółdzielni. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że obecny zarząd spółdzielni nie miał wiedzy co do wymierzenia opłaty dodatkowej. Od daty wydania decyzji wymierzającej tę opłatę, ZUS nie dochodził tej należności. Nawet w toku podpisywania układu ratalnego, ZUS nie wnosił o włączenie do niego również opłaty dodatkowej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Zakładu, pozostają w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i zostały wydane bez naruszenia przepisów postępowania. Przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) – zwanej dalej u.s.u.s. stanowi, że Zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100% nieopłaconych składek. Decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr 400-10/2002 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. Inspektorat w K. wymierzył Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. opłatę dodatkową w wysokości 40% nieopłaconych składek za okres od lipca 2000 r. do września 2001 r.: na ubezpieczenie społeczne w kwocie 24.833 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 4.945 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 2.295 zł (k.28 akt sądowych). Decyzja powyższa, zawierająca prawidłowe pouczenie o uprawnieniu do wniesienia odwołania, została prawidłowo doręczona spółdzielni w dniu 22 stycznia 2002 r. (k.29-29 v akt sądowych). Nie jest sporne, że spółdzielnia nie złożyła odwołania, a zatem w/w decyzja jest decyzją ostateczną i prawomocną i nie może być przedmiotem kontroli sądowej w przedmiotowej sprawie. Chybiony jest wywód, że decyzja ta nie była znana obecnemu zarządowi spółdzielni oraz, że opłata dodatkowa nie została objęta układem ratalnym. Zobowiązania spółdzielni dotyczą spółdzielni jako osoby prawnej. Nie ma zatem znaczenia, że owe zobowiązania powstały w czasie, gdy skład personalny zarządu spółdzielni był inny, niż obecnie. Nie stanowi również rzeczowego argumentu to, że wymierzona spółdzielni opłata dodatkowa nie została objęta układem ratalnym. W dalszym ciągu istnieje możliwość zmiany układu i objęcia nim także opłaty dodatkowej. Wbrew twierdzeniu skarżącej, należności z tytułu wymierzonej opłaty dodatkowej należą do kategorii "należności z tytułu składek" w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Definicję "należności z tytułu składek" zawiera art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Są nimi: składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. W tych okolicznościach nie budzi żadnych wątpliwości, że należności z tytułu opłaty dodatkowej mogą podlegać umorzeniu na zasadach przewidzianych w przepisie art. 28 u.s.u.s. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog siedmiu przesłanek, rozumianych pod pojęciem "całkowitej nieściągalności". Dopiero wystąpienie przesłanki "całkowitej nieściągalności", nakłada na organ decyzyjny obowiązek rozważenia możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365). Z oczywistych względów spółdzielnia nie może domagać się umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisy powołanego wyżej rozporządzenia, skoro nie należy do kręgu podmiotów, do których skierowana jest dyspozycja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wbrew twierdzeniom skarżącej, nie istnieją prawne przesłanki do tego, aby organ decyzyjny rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, kierował się innymi kryteriami niż te, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).