III SA/Lu 702/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Specjalista Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Z uzasadnienia wynika, że odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na brak całkowitej nieściągalności oraz braku okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wraz odsetkami. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując na treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585) –dalej u.s.u.s., oraz treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz. 1365) –zwanego dalej rozporządzeniem, organ stwierdził, że umorzenie należności może nastąpić jedynie w przypadku braku możliwości ich dochodzenia bądź w sytuacji wykazania, że ze względu na stan majątkowy i stan rodzinny zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z analizy zgromadzonych w sprawie akt wynika, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki umorzenia należności, gdyż zadłużenie skarżącego zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym, skierowanym do świadczenia emerytalnego. Zgodnie z oświadczeniem J. G.- jest on współwłaścicielem majątku nieruchomego położonego w M. w postaci domu o powierzchni [....] m2 (niewykończonego), garażu i komórki oraz gospodarstwa w rolnego o pow. [...] ha oraz majątku ruchomego w postaci samochodu marki T. Wartość wskazanego majątku, zgodnie z oświadczeniem – wynosi [...] zł. Majątek ten może stanowić dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zabezpieczenie spłaty należności. Skarżący utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego pobieranego z ZUS ([...] zł netto) oraz z dochodu uzyskiwanego z produkcji rolnej ([...] zł). Dochód w rodzinie osiąga również żona J. G. ([...] zł netto - świadczenie emerytalne). Stałe wydatki związane z opłatami według oświadczenia, wynoszą łącznie ok. [...] zł miesięcznie, koszty związane z leczeniem – od [...] do [...] zł miesięcznie, zobowiązania publicznoprawne z tytułu podatków: [...] zł za 2012 r. Skarżący posiada zobowiązania finansowe wobec Banku z tytułu umowy kredytowej zawartej w dniu [...] czerwca 2012 r., której rata miesięczna wynosi [...]zł. Organ dokonał zbilansowania dochodów i wydatków J. G., dochody kształtują się na poziomie [....] zł, ponoszone wydatki to kwota ok. [...] zł. Zatem dochód do dyspozycji rodziny wnioskodawcy stanowi kwotę [...] zł. Organ stwierdził, że co prawda wnioskodawca nie dysponuje środkami finansowymi na jednorazową spłatę należności, jednak nie zachodzi potrzeba spłaty zadłużenia jednorazowo, jeśli nie pozwala na to sytuacja materialna. Spłata należności z tytułu składek następować może w ramach dobrowolnych wpłat lub w układzie ratalnym, a jak wynika z akt sprawy wnioskodawca w pismach składanych do organu deklarował spłatę należności w ratach. Zdaniem organu zebrana dokumentacja nie wskazuje, że opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nie wykazał przesłanek szczególnej sytuacji rodzinnej, będącej kryterium umożliwiającym umorzenie należności. Także sytuacja zdrowotna nie może stać się przesłanką umorzenia należności, gdyż nie zostały wskazane w przedmiotowej sprawie żadne problemy zdrowotne. Ponadto organ podniósł, że działalność gospodarcza prowadzona jest na rachunek i własne ryzyko przedsiębiorcy, dlatego też nieznajomość przepisów prawa jak również niepowodzenie w jej prowadzeniu nie stanowią przesłanki uzasadniającej umorzenie należności z tytułu składek. Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą działa na własne ryzyko i odpowiedzialność, i musi się liczyć z konsekwencjami zapłaty składek, bez względu na wynik prowadzonej działalności. Organ, wskazał także, że decyzje w sprawach umorzenia, wydane na podstawie art. 28 u.s.u.s, jak również na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, oparte są na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności jak również ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy. Na wskazaną powyżej decyzję, J. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę. W uzasadnieniu skarżący podał, że nieopłacalnie składek spowodowane było jego nieznajomością prawa. Ponadto deklarował spłatę należności z tytułu składek w wysokości [...] zł miesięcznie, a po spłaceniu kredytu - po [...] zł miesięcznie, jednak organ odmówił rozłożenia na raty należności, potwierdził również informacje o stanie majątkowym i nie precyzując żądań wyraził niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., stanowi że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z ustępem 2- należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - "dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne". Cytowany przepis (art. 28 ust. 3) wymienia enumeratywnie okoliczności mogące stanowić podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ trafnie uznał, że okoliczności sprawy nie pozwalają na przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest współwłaścicielem majątku nieruchomego położonego w M. w postaci domu o powierzchni [...] m2 (niewykończonego), garażu i komórki oraz gospodarstwa w rolnego o pow. [...] ha, z którego osiąga dochód w wysokości [...] zł –jak sam wskazał w oświadczeniu, oraz majątku ruchomego w postaci samochodu marki T.. Wartość majątku określono na [...] zł. J. G. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, natomiast dochód skarżącego z tytułu świadczenia emerytalnego wynosi [...] zł. Z zestawienia dochodów i wydatków, dokonanego przez organ, wynika że do dyspozycji rodziny, po opłaceniu wszystkich wskazanych przez skarżącego należności, pozostaje kwota [...] zł. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności nie można stwierdzić, że w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność przedmiotowych należności, a co za tym idzie nie ma podstawy do umorzenia zaległości na podstawie wskazanych przepisów prawa. Skarżący posiada majątek, z którego istnieje możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego i uzyskania sum należnych wierzycielowi. Do świadczenia emerytalnego skarżącego wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne. Istnieje więc realna możliwość wyegzekwowania należności. Przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym, dają organom możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia należności, niż wskazane w art. 28 u.s.u.s. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rozporządzenie w § 3 ust. 1 wskazuje sytuacje, w których pomimo braku całkowitej nieściągalności istnieje możliwość zastosowania ulgi. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, - przewlekłej choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na uwadze treść wskazanego przepisu organ przeprowadził postępowanie mające na celu wyjaśnienie sytuacji finansowej skarżącego. Ciężar udowodnienia przesłanek wymienionych we wskazanym przepisie rozporządzenia, spoczywa na skarżącym, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". W przedmiotowej sprawie, skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności mogących wskazywać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Natomiast J. G. sam deklaruję spłatę należności w miesięcznych ratach, co świadczy o istnieniu po jego stronie możliwości spłaty tych zaległości. Skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej, która wskazywałaby na przewlekłą chorobę, nie wskazał także żadnych okoliczności mogących świadczyć, iż poniósł starty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Stwierdzić należy, że z przeprowadzonego przez organ postępowania w sprawie, wynika że okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. Stanowisko przyjęte przez organ w sprawie jest zgodne z prawem. Organ prawidłowo stwierdził, że nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia, a J. G. opłaca inne zobowiązania (kredyt) z pominięciem ZUS. Skoro skarżący jest w stanie regularnie spłacać należności związane z kredytem, oraz sam deklaruje, jest w stanie regulować należność w comiesięcznych ratach ([...] zł miesięcznie, a po spłacie kredytu po [...]zł miesięcznie), to zdaniem sądu, nie ma podstaw do umorzenia należności. Z uwagi na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz cele, na które są te składki przeznaczane, organy administracji publicznej odpowiedzialne za ich pobór, obowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to także podejmowania decyzji w przedmiocie umarzania należności, którym ustawodawca nadał charakter uznaniowy, w którym to interes strony powinien być brany pod uwagę łącznie z interesem społecznym. Umarzanie należności ma nieodwracalne i definitywne skutki, pozbawia ZUS możliwości egzekucji należności w przyszłości, w sytuacji gdyby w przyszłości sytuacja materialna skarżącego poprawiła się (np. dziedziczenie czy też inne przysporzenie). Organ uprawniony jest do podejmowania szeregu czynności prawnych które mają na celu wyegzekwowanie tych należności zarówno obecnie jak i w przyszłości. Wobec tego, że w sprawie skarżący posiada majątek, z którego organ może przeprowadzić skutecznie egzekucję i uzyskać środki finansowe na spłatę należności, byłoby niecelowe i sprzeczne z interesem publicznym zastosowanie wobec J. G. ulgi w postaci umorzenia należności. Odnosząc się do deklaracji skarżącego dotyczącej miesięcznych spłat należności, podkreślić należy, że zgodnie z przepisem art. 29 u.s.u.s. - ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika (...) rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na możliwość rozłożenia na raty wskazywał także organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prawidłowo organ stwierdził, w zaskarżonej decyzji, że zarówno nieznajomość prawa jak również niepowodzenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie stanowią przesłanek do umorzenia należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ zachował proporcje pomiędzy interesem społecznym a ważnym interesem strony, wywiązując się ze swojego ustawowego obowiązku jakim jest dochodzenie należności z tytułu składek z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.