III SA/Lu 733/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie WSA Jerzy Drwal,, WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2014 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] marca 2014 r. w sprawie zatrzymania P. W. prawa jazdy kategorii A, B, C, D, BE, CE i DE. Powyższa decyzja zapadła w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: Ostateczną decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] maja 2013 r., Nr [...] P. W. został uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pismem z dnia [...] września 2013 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wystąpił o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Do wniosku dołączono powyższą decyzję. W tych okolicznościach, decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Starosta K. zatrzymał P. W. prawo jazdy. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] marca 2014 r. Kolegium nie uwzględniło zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i stwierdziło, że powołany wyżej przepis nakłada na organ obowiązek zatrzymania prawa jazdy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, P. W. zarzucił, że decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Podniósł, że prawo jazdy jest mu niezbędne, ponieważ korzysta z samochodu w celu dojazdu do lekarzy i na rehabilitację. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2012 r., poz. 1228 z późn. zm., dalej: "ustawa"). Powołany przepis stanowi, że starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b. Wniosek określony w art. 5 ust. 3b to wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, kierowany przez organ właściwy dłużnika do starosty, w przypadku gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, wydana po przeprowadzeniu postępowania na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy, stanie się ostateczna. Zgodnie z powołanym przepisem organ właściwy dłużnika dołącza do wniosku odpis tej decyzji oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Z treści przepisu art. 5 ust. 5 ustawy wynika, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nie jest decyzją uznaniową. Organ administracji publicznej obowiązany jest więc do jej wydania. Organ nie dokonuje oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy. W postępowaniu w sprawie zatrzymania prawa jazdy nie mogą być więc podnoszone zarzuty dotyczące postępowania o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy. Przesłanką wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy kierowany do starosty na podstawie art. 5 ust. 3b, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że decyzją z dnia [...] maja 2013 r. skarżący uznany został za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (k. 63 akt administracyjnych). Organ właściwy dłużnika zobowiązany był więc do skierowania do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy skarżącego. Podkreślić w tym miejscu należy, że z treści art. 5 ust. 3b ustawy wynika obowiązek organu skierowania zarówno wniosku o zatrzymanie prawa jazdy, jak i wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Organ nie ma zatem możliwości odstąpienia od skierowania do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy, gdy decyzja o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Wyjaśnić również należy, że wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt K 23/10 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 i 1548) w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności (OTK-A 2014/2/10, Dz. U. z 2014 r., poz. 236). W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny odniósł się do swojego wyroku z 22 września 2009 r. sygn. P 46/07, stwierdzającego niezgodność z Konstytucją przepisu art. 5 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.). Trybunał uznał w tym wyroku, że regulacja zatrzymania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego w jej ówczesnym kształcie i stanie prawnym nie spełniała wymogów proporcjonalności. Badając zgodność z Konstytucją nowego unormowania Trybunał podkreślił, że wyrok w sprawie P 46/07 wydany został w innym stanie prawnym. Po wydaniu tego wyroku, w 2011 r. w ustawie alimentacyjnej dokonano zmian mających na celu realizację zasady proporcjonalności oraz sprawiedliwej procedury przez wprowadzenie nowych rozwiązań w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Trybunał stwierdził, że instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu jest instrumentem, który w założeniu ustawodawcy ma się przyczynić do realizacji celu ustawy, tj. zwiększenia stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego przez sąd zobowiązania alimentacyjnego. W ocenie Trybunału, stanowiąca istotną dolegliwość dla dłużnika alimentacyjnego ingerencja w sferę jego interesów (korzystania z przyznanego uprawnienia do kierowania pojazdami) nie jest w sposób oczywisty nadmierna. Dobrem chronionym, ze względu na które ustawodawca umożliwił taką ingerencję, są uzasadnione, usprawiedliwione potrzeby dziecka, którego sytuacja zarówno społeczna, jak i materialna uległa pogorszeniu, i które ponadto bezskutecznie dochodzi od jednego z rodziców alimentów ustalonych przez sąd w wymiarze możliwym do ich realizacji. Trybunał stwierdził, że istotne znaczenie ma również to, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest stosowana wobec wąskiej kategorii osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca, kształtując przesłanki wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zawarte w art. 5 ust. 3 ustawy alimentacyjnej, wyodrębnił bowiem grupę dłużników alimentacyjnych, którzy w jego ocenie, wykazują się szczególną uporczywością w utrudnianiu egzekucji oraz w uchylaniu się od współpracy z właściwymi organami w zakresie aktywizacji zawodowej. Środek w postaci zatrzymania prawa jazdy nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Jeśli dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. W ocenie Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego. Kierując się wszystkimi wskazanymi ustaleniami, Trybunał nie dopatrzył się w zakwestionowanym przepisie ewidentnego naruszenia zasady proporcjonalności wyprowadzanej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Brak zatem podstaw do kwestionowania w rozpoznawanej sprawie zgodności z Konstytucją przewidzianej w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów instytucji zatrzymania prawa jazdy. Podstawą wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego. Związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy uniemożliwia organowi zobowiązanemu do wydania decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy badanie zasadności uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W postępowaniu tym organ nie bada też prawidłowości przeprowadzenia postępowania w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W związku z tym wyjaśnić należy, że zarzut, że decyzja o uznaniu skarżącego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego wydana została w czasie gdy skarżący przebywał w zakładzie karnym w Niemczech i wysłana została na nieaktualny już w tym momencie adres skarżącego, nie może być podnoszony w niniejszym postępowaniu. Decyzja o uznaniu skarżącego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego jest ostateczna, nie zostało bowiem wniesione od niej odwołanie w terminie przewidzianym w art. 129 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja ta do chwili obecnej nie została także wzruszona w żadnym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Zgodnie zatem z zasadą trwałości decyzji administracyjnych wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. decyzja ta wiąże organy administracji publicznej. Tylko ubocznie zauważyć należy, że z akt sprawy nie wynika, by skarżący podejmował jakiekolwiek kroki mające na celu wzruszenie decyzji o uznaniu go za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego, mimo iż dowiedział się o jej wydaniu najpóźniej w chwili zawiadomienia go o wszczęciu postępowania w sprawie niniejszej. Nie mogą być w niniejszym postępowaniu podnoszone także okoliczności dotyczące stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej i majątkowej dłużnika. Okoliczności te nie mają wpływu na decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy wydawaną na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy i nie podlegają badaniu przed wydaniem decyzji. Stan zdrowia skarżącego i podnoszona przez niego konieczność korzystania z samochodu w celu dojeżdżania do lekarza lub na rehabilitację nie mogą być zatem uwzględnione i nie dają podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Niemniej jednak zauważyć należy, że dłużnik alimentacyjny, zachowując się zgodnie z prawem, ma decydujący wpływ na niezastosowanie wobec niego środka w postaci zatrzymania prawa jazdy. W myśl bowiem przepisu art. 5 ust. 3a ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika, który przez okres ostatnich sześciu miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Skarżący miał zatem możliwość zapobieżenia skierowaniu wniosku o zatrzymanie prawa jazdy, wywiązując się należycie z nałożonych na niego obowiązków alimentacyjnych. Zastosowanego wobec niego środka nie można w tej sytuacji uznać za nieproporcjonalny. Ponadto od zachowania samego dłużnika zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 6 ustawy, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 (tj. odmowa złożenia oświadczenia majątkowego, odmowa zarejestrowania się jako bezrobotny lub odmowa przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia) oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. W świetle powyższego brak podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).