III SA/Lu 75/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi R.G. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia jednorazowej pomocy finansowej o charakterze de minimis rolnikom oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, rozpatrzono odwołanie R. G. i utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. Nr [...]z dnia [...] września 2010 r. o odmowie przyznania pomocy de minimis. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia oraz akt sprawy wynikało, że w dniu [...]sierpnia 2010 r. R. G. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w O. wniosek o udzielenie jednorazowej pomocy finansowej o charakterze de minimis rolnikom, którzy złożyli wniosek o płatność uzupełniającą do powierzchni upraw chmielu za 2008r. lub za 2009r., inną niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją. Jednocześnie strona złożyła podanie o przywrócenie terminu na złożenie w/w wniosku. W wyniku przeprowadzonego postępowania, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. w dniu [...] września 2010 r. wydał decyzję o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy, argumentując, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2009r. Nr 22, poz. 121 ze zm.), wniosek o przyznanie przedmiotowej pomocy należało złożyć do dnia 30 lipca 2010 r. Organ wyjaśnił, że termin ten o charakterze materialnoprawnym nie podlega przywróceniu. W odwołaniu R. G. zarzucił naruszenie przez organ przepisów § 14a ust. 5 w/w rozporządzenia oraz art. 58 k.p.a. Skarżący podniósł, że organ błędnie przyjął, iż termin określony w § 14 a ust. 5 rozporządzenia ma charakter materialnoprawny. W rezultacie odmowa przywrócenia terminu świadczy naruszeniu art. 58 k.p.a. zwłaszcza, że uchybienie terminu spowodowane zostało powodzią. Analizując sprawę i odnosząc się do zarzutów i wniosków odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdził, że szczegółowe warunki i tryb udzielania jednorazowej pomocy finansowej o charakterze de minimis rolnikom, którzy złożyli wniosek o płatność uzupełniającą do powierzchni upraw chmielu za 2008r. lub za 2009r. uregulowane zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2009r. Nr 22, poz. 121 ze zm.), wydanym na podstawie art. 4 ust. 6 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 i Nr 227, poz. 1505 ze zm.) W myśl § 14a w/w rozporządzenia, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 pkt 5, rolnikowi, który złożył wniosek o przyznanie płatności uzupełniającej do powierzchni upraw chmielu za 2008 r. lub za 2009 r., innej niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją oraz spełnia warunki do przyznania płatności uzupełniającej do powierzchni upraw chmielu za 2008 r. lub za 2009 r., innej niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją, określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów Pomoc, o której mowa w ust. 1, ma charakter pomocy de minimis w rolnictwie i jest udzielana zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (WE) nr 153512007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. Urz. UE L 337 z 21 grudnia 2007, str. 35) oraz przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Stawka pomocy, o której mowa w ust. 1, wynosi 14 000 zł na 1 ha powierzchni uprawy chmielu. Wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, ustala się jako iloczyn powierzchni kwalifikującej się do objęcia płatnością uzupełniającą do powierzchni upraw chmielu za 2008 r. lub za 2009 r. innej niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją, przyjmując rok, w którym powierzchnia ta była wyższa, oraz stawki pomocy na 1 ha tej powierzchni określonej w ust. 3. W myśl § 14 a ust. 5 rozporządzenia, pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana, w drodze decyzji administracyjnej kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę rolnika, na wniosek tego rolnika, złożony w terminie do dnia 31 lipca 2010 r., na formularzu opracowanym ii udostępnionym przez Agencję. Przepis § 14a ust. 5 wskazuje dzień 31 lipca jako ostateczny termin składania wniosku o udzielenie pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, a kierownik biura powiatowego Agencji nie może przyznawać pomocy na wniosek rolnika złożony po tym terminie. R. G. złożył wniosek w dniu [...] sierpnia 2010r. a zatem z uchybieniem terminu. Organ odwoławczy argumentował dalej, że termin na złożenie wniosku o udzielenie jednorazowej pomocy finansowej o charakterze de minimis rolnikom, którzy złożyli wniosek o płatność uzupełniającą do powierzchni upraw chmielu za 2008 r. lub za 2009 r., inną niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją, o którym mowa w przytoczonym wyżej § 14a ust. 5 rozporządzenia z dnia 22 stycznia 2009r. jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Terminy materialnoprawne zakreślają bowiem ramy czasowe, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków strony w ramach administracyjnoprawnego stosunku prawnego i jako takie nie mogą być zmieniane lub przedłużany przez organ administracji. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, powodując wydanie negatywnego rozstrzygnięcia. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Podniesione przez stronę w odwołaniu okoliczności (tj. powódź) nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, ponieważ nie zostały przewidziane w rozporządzeniu z dnia 22 stycznia 2009r. i nie dają kierownikowi biura powiatowego możliwości przywrócenia terminu na wniesienie wniosku. Strona w odwołaniu podnosi, iż w skarżonej decyzji Kierownik BP ARiMR stwierdza, że w dniu [...] czerwca 2010 r. mogła złożyć przedmiotowy wniosek o udzielenie jednorazowej pomocy finansowej o charakterze de minimis rolnikom, którzy złożyli wniosek o płatność uzupełniającą do powierzchni upraw chmielu za 2008r. lub za 2009r., inną niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją. Jednakże z treści decyzji i w kontekście argumentacji zawartej w odwołaniu wynika, że strona - pomimo powodzi - w dniu [...] czerwca 2010 r. złożyła w Biurze Powiatowym w O. dokumenty dotyczące innego programu pomocowego. Kierownik BP ARiMR w swojej decyzji rozważa jedynie wynikający z powyższego brak przeszkód w złożeniu przez stronę Wniosku o udzielenie jednorazowej pomocy finansowej o charakterze de minimis rolnikom, którzy złożyli wniosek o płatność uzupełniającą do powierzchni upraw chmielu za 2008r. lub za 2009r., inną niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy z dnia 22 stycznia 2009r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR zwrócił uwagę, że organ rozpatrując merytorycznie sprawę jest związany przepisami prawa. Wskazane normy prawne nakazują w określonym stanie faktycznym wydanie określonej decyzji. Organ nie może w tej sytuacji odstąpić od przestrzegania przepisów powołując się na słuszny interes strony. Zastosowanie zasady uwzględniania przy wydaniu decyzji słusznego interesu strony, możliwe jest w sytuacji, kiedy organ rozpatrujący sprawę ma możliwość pewnego luzu decyzyjnego. Przepisy prawa w tej sytuacji tego nie przewidują, co oznacza, że wydanie decyzji o odmowie przyznania pomocy w przedmiotowej sprawie jest uzasadnione w świetle ustalonych okoliczności faktycznych i prawnych. W skardze sądowej R. G. zarzucił naruszenie przepisów art. 8, art. 10, art.11 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. Domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału ARiMR w E. oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego w O. jako rozstrzygnięć rażąco naruszających prawo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialno-prawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi § 14 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2009 r., Nr 22, poz. 121 ze zm.). Wskazany akt wykonawczy zostały wydany na podstawie art. 4 ust. 6 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 i Nr 227, poz. 1505). We wskazanym rozporządzeniu zostały uregulowane szczegółowe warunki i tryb udzielania jednorazowej pomocy finansowej o charakterze de minimis rolnikom, którzy złożyli wniosek o płatność uzupełniającą do powierzchni upraw chmielu za 2008 i 2009 rok. Zgodnie z treścią § 14 a ust. 1 rozporządzenia, w 2010 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 pkt 5, rolnikowi, który: 1) złożył wniosek o przyznanie płatności uzupełniającej do powierzchni upraw chmielu za 2008 r. lub za 2009 r., innej niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją; 2) spełnia warunki do przyznania płatności uzupełniającej do powierzchni upraw chmielu za 2008 r. lub za 2009 r., innej niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją, określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Pomoc, o której mowa w ust. 1, ma charakter pomocy de minimis w rolnictwie i jest udzielana zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. Urz. UE L 337 z 2007r, str. 35) oraz przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (§ 14 a ust. 2) Stawka pomocy, o której mowa w ust. 1, wynosi 14.000 zł na 1 ha powierzchni uprawy chmielu(§14a ust.3). Zgodnie z § 14 a ust. 4, wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, ustala się jako iloczyn powierzchni kwalifikującej się do objęcia płatnością uzupełniającą do powierzchni upraw chmielu za 2008 r. lub za 2009 r., innej niż płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu niezwiązana z produkcją, przyjmując rok, w którym powierzchnia ta była wyższa, oraz stawki pomocy na 1 ha tej powierzchni określonej w ust. 3. Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana, w drodze decyzji administracyjnej kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę rolnika, na wniosek tego rolnika, złożony w terminie do dnia 31 lipca 2010 r., na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję (§ 14 a ust. 5). W myśl § 14 a ust. 6, wniosek, o którym mowa w ust. 5, powinien zawierać: 1) imię i nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres wnioskodawcy; 2) numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 3) numer identyfikacji podatkowej (NIP) lub numer ewidencyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (PESEL) wnioskodawcy. Do wniosku, o którym mowa w ust. 5, dołącza się oświadczenia i zaświadczenia dotyczące pomocy de minimis w rolnictwie określone w art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (§ 14a ust. 7). Jak wynika z przytoczonego przepisu, ze szczególnym uwzględnieniem ust. 5, wniosek o przyznanie płatności uzupełniającej do powierzchni upraw chmielu za 2008 r. lub za 2009, powinien zostać złożony do dnia 31 lipca 2010 r. Termin ten wynika z treści przepisu i nie ma co do tego żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy w dniu [...] sierpnia 2010 r., jednocześnie składając wniosek o przywrócenie terminu. Mając na uwadze datę złożenia wniosku oraz datę wynikającą ze wskazanego przepis, stwierdzić należy iż organy prawidłowo odmówiły przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując jedynie w uzasadnieniach swoich decyzji, iż w niniejszej sprawie nie było możliwe przywrócenie terminu. Wskazany w § 14 a ust. 5 komentowanego rozporządzenia, termin jest terminem prawa materialnego. Terminu tego organ przywrócić nie może. Sąd podziela stanowisko organów, iż termin do złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej jest terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu. Jak słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę, za termin prawa materialnego uważa się okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w ramach materialnego stosunku administracyjnoprawnego. Terminem procesowym jest natomiast okres do dokonania czynności procesowej przez podmiot, a jego uchybienie nie powoduje nieskuteczności takiej czynności. Zarówno orzecznictwo jak i stanowisko doktryny jest w tym zakresie jednolite, że tylko terminy prawa procesowego mogą podlegać w przypadku ich uchybienia przywróceniu, natomiast terminy prawa materialnego, od których zależy możliwość dochodzenia przez stronę określonego uprawnienia nie podlegają przywróceniu, bowiem uprawnienie strony obwarowane określonym terminem, do którego może ona wszcząć postępowanie administracyjne z upływem przewidzianego terminu wygasa (B. Adamiak, J. Borkowski, Komentarz do K.p.a. Warszawa 2005, s. 333). W sytuacji uchybienia terminowi prawa materialnego, tak jak w przedmiotowej sprawie, strona nie może skutecznie domagać się przywrócenia tego terminu na podstawie art. 58 i 59 k.p.a. Jeżeli upłynął termin, którym strona mogła skutecznie wszcząć postępowanie, to organ powinien, jak zresztą uczynił to w niniejszej sprawie, wydać negatywne dla strony rozstrzygnięcie. Podkreślić także należy iż przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwości przewidują przepisy określające dany termin (uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 14 października 1996 r., sygn. akt OPK 19/96-ONSA 1997/2/56). W przedmiotowej sprawie przepisy rozporządzenia nie zawierają takiego uregulowania. Odnosząc się do zarzutów skarżącego zawartych w skardze dotyczących naruszenia przez organ przepisów art. 8, art. 10, art. 11 i art. 107 § 3 kpa, stwierdzić należy iż w toku całego postępowania przeprowadzonego przez organy, nie nastąpiło naruszenie wskazanych przepisów postępowania. Organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, zawiadamiając stronę o zakończeniu postępowania, umożliwiając jej czynny udział w postępowaniu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w sposób prawidłowy i wyczerpujący umotywowały swoje stanowisko. Ponadto nie znajduje uzasadnienia zarzut niekonstytucyjności przepisów rozporządzenia RM z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wskazane rozporządzenie zostało zmienione rozporządzeniem RM z dnia 4 czerwca 2010 r., którym to dodano właśnie § 14 a. Jak wynika z § 2 rozporządzenia zmieniającego, weszło ono w życie z dniem ogłoszenia tj. z dniem 17 czerwca 2010 r. I od tego też dnia obowiązuje. Artykuł 88 Konstytucji RP stanowi w ust. 1 i 2, że warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie a zasady i tryb ogłaszania aktów normatywnych określa ustawa, co też zostało uczynione. Obowiązująca współcześnie zasada, że nieznajomość prawa szkodzi (ignorantia iuris nocet), oznacza, że nikt nie może tłumaczyć się nieznajomością prawa. Wobec tego obowiązkiem organów stanowiących prawo jest dopełnienie warunku ogłoszenia aktu prawnego, co umożliwia zapoznanie się z jego treścią. Ogłoszenie aktu jest niezbędnym warunkiem jego wejścia w życie. Zasada ta oznacza że akt prawny, który nie został należycie ogłoszony - prawnie nie istnieje, nie może zatem obowiązywać i wywoływać skutków prawnych. Co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Skarżący powołując się w skardze na dyspozycję art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r., o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów (Dz. U. z 200r. Nr 62, poz.718) pominął treść ust. 2, który określa wyjątki od zasady wskazanej w ustępie 1. I tak w uzasadnionych przypadkach akty normatywne, z zastrzeżeniem ust. 3, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym (art. 4 ust. 2). Mając zatem powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż skarżący mógł już od dnia ogłoszenia - w dniu 17 czerwca 2010r. - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2010 r. Nr 107, poz. 682) do dnia 31 lipca 2010 r. złożyć wniosek o przyznanie pomocy finansowej. Natomiast uzasadnienie swojego stanowiska nieznajomością prawa, nie może przemawiać na korzyść skarżącego. Zatem uznać należy, iż organy obu instancji, po przeprowadzeniu postępowania, właściwie orzekły o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej. Na marginesie powyższych rozważań trzeba zauważyć, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 4 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej, że przepis ten dotyczy monitorowania, w ramach którego, w przypadku zamiaru przyznania przedsiębiorcy pomocy de minimis, zawiadamia się przedsiębiorcę pisemnie o kwocie pomocy oraz o jej charakterze. Powyższy przepis nie oznacza, że organ dopuścił się uchybienia obowiązkowi poinformowania skarżącego o jego prawach i z tego powodu zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem wadliwym. To, że skarżący – jak podaje w uzasadnieniu skargi - dowiedział się zbyt późno (po terminie) o możliwości uzyskania pomocy de minimis od osób, które już taką pomoc otrzymały, nie podważa legalności skontrolowanej decyzji, skoro termin do składania wniosków został oficjalnie podany w w/w rozporządzeniu Rady Ministrów opublikowanym w dniu 17 czerwca 2010 r. Z tych względów oraz na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.