III SA/Lu 77/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Jerzy Parchomiuk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi S. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205 poz. 1585 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na poszczególne ubezpieczenia, w łącznej kwocie 9.641,02 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...], z uwagi na brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności, pomimo problemów zdrowotnych członków rodziny, Zakład odmówił umorzenia należności przysługujących od skarżącego. Wnioskiem z dnia 25 listopada 2009 r. skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. We wniosku wskazał on na problemy zdrowotne oraz trudną sytuację finansową rodziny, oświadczając, że od sierpnia 2009 r. pobiera emeryturę w kwocie 617 zł, która jest stałym dochodem, jak również, że w listopadzie 2009 r. zakupił aparat słuchowy za cenę 2.300 zł, spłacany przez okres 2 lat w ratach miesięcznych po 120 zł. Ponadto we wniosku wskazał on też miesięczne podstawowe wydatki, tj. leki 250 zł, światło 150 zł, telefon 40 zł, gaz 50 zł, rata za aparat słuchowy. Do wniosku dołączono harmonogram spłaty rat kredytu w LUKAS Bank SA i kserokopie faktury VAT za aparat słuchowy, rachunków za energię elektryczną, zaświadczenia lekarskiego, oraz umowy kredytowej z LUKAS Bank. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 3 ustawy wymienia enumeratywne okoliczności, w których zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia. Analizując sprawę pod kątem zaistnienia całkowitej nieściągalności zadłużenia organ uznał, że przesłanka ta nie została spełniona. Skarżący jest właścicielem w udziale 80/1120 działki nr 344 o pow. 0,80 ha, współwłaścicielem wraz z żoną działki nr 523 i 942 o łącznej pow. 0,29 ha, aktualnie dzierżawionej przez M. L., współwłaścicielem wraz z żoną działki nr 525/2 o łącznej pow. 0,061 ha. Ponadto skarżący pobiera emeryturę rolniczą z KRUS, której aktualna wysokość wynosi 740,93 zł brutto (tj. 643,93 zł netto). Zbadano również przesłanki umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższy przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Organ wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić w sytuacji wykazania, że ze względu na stan majątkowy i stan rodzinny zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jest to w szczególności sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że skarżący tworzy gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Źródłem utrzymania rodziny jest pobierana przez skarżącego emerytura rolnicza w wysokości 740,93 zł brutto (tj. 643,93 zł netto), zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w wysokości 259,66 zł miesięcznie. Ponadto skarżący uzyskuje ponadto dochody z gospodarstwa rolnego, które zgodnie z informacją zawartą w decyzji Wójta Gminy G. z dnia 13 lutego 2009 r. o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, wynoszą 182,68 zł. Reasumując organ ustalił, że miesięczny dochód wynosi 1.239,27 zł, natomiast miesięczne podstawowe wydatki to kwota rzędu 535 zł. Organ oceniając materiał dowodowy uznał, iż sytuacja materialna oraz zdrowotna, w jakiej znajduje się rodzina jest niewątpliwie trudna, jednakże nie wykluczająca spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w dogodnych dla siebie kwotach. Skarżący odwołał się od tej decyzji do sądu, wnosząc o jej uchylenie i wskazując, że jego sytuacja majątkowa nie zezwala na uiszczenie zadłużenia wobec ZUS. Ponadto skarżący wskazał, że organ wadliwie przyjął do dochodów zasiłek pielęgnacyjny, który przysługiwał mu tylko do dnia 31 stycznia 2010 r., oraz zasiłek z Ośrodka Pomocy Społecznej, który przysługiwał do 31 lipca 2009 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Uzasadnienie stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji jest częściowo nieadekwatne do stanu faktycznego. Decyzja, która ma podjąć organ, ma charakter uznaniowy, o czym przesądza treść art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ nie musi, ale może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki. Organ może to uczynić tylko wówczas, gdy składki są nieściągalne, albo zachodzą inne szczególne względy wskazane w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3a usus rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co potwierdza np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285. Stanowisko organu w tym zakresie jest więc trafne. Niemniej jednak, uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, zaś organ przed wydaniem decyzji musi – tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym – zgromadzić dowody dokumentujące stan faktyczny sprawy i należycie je ocenić. Skoro zaś § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskazuje, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych – należy ustalić, czy przesłanki te zachodzą w sytuacji skarżącego. W dacie ponownego orzekania rozpatrywania sprawy organ nie ustalił rzeczywistych dochodów skarżącego, Organ doliczył bowiem do dochodów skarżącego również pozycję, która nie istniała w dacie wydawania decyzji, mianowicie świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w wysokości 259,66 zł miesięcznie. Jak jednak wynika z decyzji wydanej przez Wójta Gminy G. z dnia 13 lutego 2009 r. (k. 45 akt adm.) – świadczenie to zostało przyznane do dnia 25 stycznia 2010 r. Organ powinien brać pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie orzekania, zatem na dzień 27 stycznia 2010 r. skarżący nie uzyskiwał tego dodatkowego dochodu. Z drugiej strony organ nie wyjaśnił czy skarżący pobiera jakieś dochody z nieruchomości (działki nr 523 i 942 o łącznej pow. 0,29 ha), dzierżawionej przez M. L.. Rozpoznając ponownie sprawę organ wyjaśni te wątpliwości, ponadto zwróci uwagę na to, czy w dacie ponownego orzekania pozostałe dochody i wydatki skarżącego nie uległy dezaktualizacji. Dopiero po należytym ustaleniu stanu faktycznego organ wyda w sprawie wniosku skarżącego decyzję o treści, jaka uzna wówczas za stosowną i zgodną z prawem. Trzeba więc stan majątkowy wnioskodawcy bliżej ocenić, a następnie zbadać indywidualne konsekwencje ewentualnej decyzji w sprawie odmowy umorzenia. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - należało orzec, jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 ppsa, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W sprawie niniejszej orzeczenie, jako negatywne i tak nie podlega wykonaniu, nie jest więc możliwe wstrzymanie jego wykonania.