III SA/Lu 791/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. T. na decyzję Dyrektora Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2013 r. A. T. wniósł do sądu administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz pełnoletnim synem. Oświadczył, że jego majątek obejmuje nieruchomości w postaci domu mieszkalnego o pow. 140 m2 oraz działki rolnej o pow. 1,12 ha. Na dochody gospodarstwa domowego składa się wynagrodzenie żony z tytułu pracy w kwocie 4.000 zł brutto miesięcznie oraz dochody skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym w kwocie 230 zł brutto miesięcznie. Skarżący powołał się na trudną sytuację finansową z uwagi na niskie dochody, duże obciążenia z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, wysokie koszty utrzymania domu oraz ponoszenie kosztów studiów syna. Wskazał, że posiada zadłużenie z tytułu kredytu mieszkaniowego (spłata – 500 zł miesięcznie), pożyczki z zakładu pracy zony (450 zł), pożyczki ratalnej (550 zł), limitu na karcie kredytowej (350 zł). Łącznie kwota zobowiązań wynosi 1,850 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, argumentując, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie ustawowym sprzeciw, w którym powołał się na złą sytuację finansową rodziny. Z uwagi na wysokie obciążenie spłatą zaciągniętych zobowiązań do dyspozycji rodziny pozostaje miesięcznie kwota 2.380 zł, w przeliczeniu na jedną osobę 793 zł, co jest kwotą poniżej minimum socjalnego, wynoszącego 839 zł na jednego członka rodziny. Pozostający do dyspozycji dochód nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb bytowych rodziny, a złą sytuacje pogłębia wstrzymanie przez ARiMR przysługujących za 2 lata dopłat do gospodarstwa, zaliczonych na poczet wymagalnych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Wniosek skarżącego obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Jest to zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Na koszty sądowe w badanej sprawie będzie składał się wpis od skargi, który wynosi 100 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). W razie niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącego opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (poza sytuacjami, gdy orzeczenie z uzasadnieniem doręczane jest z urzędu). Ponadto skarżący może być zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który będzie wynosił również 100 zł (§ 3 ww. rozporządzenia z 2003 r.). Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, wynikająca z jego oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i pełnoletnim synem. Dochody rodziny stanowi wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w kwocie 4.000 zł brutto miesięcznie oraz dochody skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym w kwocie 230 zł brutto miesięcznie. Majątek rodziny obejmuje dom mieszkalny o pow. 140 m2 oraz działki rolnej o pow. 1,12 ha. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2013 r. (M.P.2013.774) przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2012 r. 2431 zł. Ów szacunkowy dochód odpowiada kwocie podanej przez skarżącego w oświadczeniu złożonym we wniosku o prawo pomocy. Wśród wydatków gospodarstwa domowego, obok kosztów utrzymania domu i wydatków na studia syna, skarżący wskazał obciążenia wynikające z zaciągniętych kredytów i pożyczek. Spłaty tego zadłużenia wg oświadczenia skarżącego wynoszą łącznie ok. 1.850 zł miesięcznie. Analizując sytuację majątkową i finansową skarżącego sąd doszedł do przekonania, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu wykazana przez skarżącego sytuacja majątkowa i finansowa nie daje podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Aktualnie wymagane obciążenia skarżącego związane z postępowaniem przed sądem wynoszą 100 zł (wpis od skargi). W razie niekorzystnego wyniku postępowania przed sądem pierwszej instancji mogą pojawić się jeszcze dwukrotnie obciążenia tego samego rzędu, w odstępach kilkutygodniowych (opłata kancelaryjna za uzasadnienie orzeczenia oraz wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej). W ocenie sądu dodatkowy wydatek rzędu 100 zł w przeciągu miesiąca nie będzie stanowił dla gospodarstwa domowego skarżącego nadmiernego obciążenia prowadzącego do uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i rodziny. W przeliczeniu na osobę jest to wydatek rzędu 30 zł miesięcznie, a więc 1 zł dziennie. Nie są to kwoty mogące mieć wpływ na zaspokojenie potrzeb bytowych gospodarstwa domowego skarżącego. Odnosząc się do argumentów skarżącego, że znaczący negatywny wpływ na sytuację jego rodziny mają znaczne obciążenia z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek należy zwrócić uwagę na kilka okoliczności. Po pierwsze, zaciągnięcie tak dużych zobowiązań kredytowych nie jest możliwe w wypadku złej sytuacji finansowej, zatem wysokość rat do spłaty świadczy o tym, że sytuacja rodziny jest na tyle stabilna, iż była ona w stanie spełnić wymogi związane z oceną zdolności kredytowej. Po drugie, zjawisko korzystanie z kredytów i pożyczek przez gospodarstwa domowe, zwłaszcza na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, jest zjawiskiem na tyle powszechnym, że obciążenia z tego tytułu nie mogą świadczyć o wyjątkowej, złej sytuacji finansowej rodziny. Po trzecie wreszcie, jak podkreśla się w ugruntowanym już orzecznictwie, wydatki o charakterze prywatnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności (por. przykładowo postanowienie NSA z 20.09.2013 r., I OZ 801/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji nie można było uznać, aby spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.