III SA/Lu 793/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 28 września 2012 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje adwokat M. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) podatku VAT. Decyzją z dnia (...) lipca 2011 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku (...) z dnia (...) czerwca 2011 r., na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od marca 2002 r. do 6 lutego 2011 r. w łącznej kwocie (...) zł. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia (...) września 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia (...) marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 670/11 uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaną w pierwszej i drugiej instancji. Sąd uznał, że organ administracji nie ustalił w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i nie ocenił rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. W ocenie Sądu, przyjęte za podstawę skarżonych decyzji ustalenia organu co do majątku nieruchomego skarżącej zostały poczynione z naruszeniem reguł postępowania dowodowego, bez wyczerpującego zebrania dowodów, a także bez dostatecznego rozpatrzenia dowodów, którymi organ administracji dysponował. Organ poprzestał również na stwierdzeniu w uzasadnieniach decyzji, że mąż skarżącej (...) uzyskuje rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie czyniąc ustalenia co do wysokości świadczenia, podczas gdy skarżąca w toku całego postępowania podnosiła, że świadczenie emerytalne (a nie rentowe) męża w kwocie (...) zł stanowi źródło utrzymania małżonków (...) i nie jest wystarczające na zaspokojenie ich potrzeb życiowych. Sąd podkreślił, że organ w ogóle nie ustalił wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącej, przede wszystkim tych służących zaspakajaniu podstawowych potrzeb koniecznych dla codziennej egzystencji, takich jak: koszty utrzymania domu, który według protokołu wizytacji wymaga remontu, koszty wyżywienia, wydatków związanych z leczeniem. Decyzją z (...) sierpnia 2012 r., znak (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił (...) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie (...) zł za okres od marca 2002 r. do 6 lutego 2011 r. W uzasadnieniu organ podał, że w trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2,5 ha fizycznych, co stanowi 1,31 ha przeliczeniowych. Źródłem dochodu skarżącej jest emerytura ZUS męża – około (...) zł oraz dochód z gospodarstwa w wysokości (...) zł. Koszty leczenia skarżącej i jej męża wynoszą około (...) zł miesięcznie i zdaniem organu nie zostały w pełni udokumentowane. Organ podniósł, że w okresie powstania zadłużenia skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, uzyskując dodatkowe dochody. Skarżąca otrzymywała również płatności obszarowe z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Powyższe okoliczności w ocenie organu nie stanowiły okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z (...) września 2012 r., znak (...) utrzymał w mocy decyzję z (...) sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu organ podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie. Organ dodał, że skarżąca otrzymała płatności z ARiMR za lata 2009, 2010, 2011 w ogólnej kwocie (...) zł. Prezes KRUS zwrócił uwagę, że skarżąca decydując się na uprawy (uprawa leszczyny), które przynoszą dochody w odległym czasie, a wcześniej wymagają pielęgnacji, powinna uwzględnić brak bieżących korzyści finansowych oraz koszty uprawy. Organ stwierdził również, że koszty egzystencjalne (m.in. opłaty za wodę, energię) są nierozłączne z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (...) zakwestionowała powyższą decyzję Prezesa KRUS i podniosła, że utraciła całkowicie dopłaty i zostały na nią nałożone sankcje. Wskazała, że jej gospodarstwo rolne składa się z dwóch podzielonych działek i z jego prowadzenia nie uzyskuje dochodu, a ponosi jedynie wydatki. Skarżąca utrzymuje się z dochodu męża w wysokości (...) zł. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) września 2012 r. o odmowie umorzenia (...) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie (...) zł za okres od marca 2002 r. do 6 lutego 2011 r. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ,zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z przywołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek (odsetek) na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. W jego ramach organ ma prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia, stąd nawet w sytuacji, kiedy wnioskujący o umorzenie spełnia ustawowe kryteria spotkać się może z decyzją negatywną. Podkreślić jednak należy, że wybór taki nie może być dowolny. Wynikać musi z wszechstronnego oraz wnikliwego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, przy prawidłowo dokonanych ustaleniach faktycznych. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej: k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej tym przepisem zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Decyzja powinna również spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno zawierać precyzyjne uzasadnienie faktyczne i prawne, wskazujące, że wszystkie okoliczności sprawy zostały szczegółowo rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną strony istnieje wówczas, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Dla ustalenia sytuacji bytowej zobowiązanego istotne jest przede wszystkim ustalenie jego dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji konkretnego zobowiązanego. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a., jest ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony oraz wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W niniejszej sprawie organ ustalił, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni (...) ha fizycznych, co stanowi (...) ha przeliczeniowych, z którego uzyskuje roczny dochód w wysokości (...) zł. Źródłem utrzymania skarżącej i jej męża jest świadczenie emerytalne męża w wysokości (...) zł. Organ podał również, że skarżąca otrzymała płatności z ARiMR za lata 2009, 2010, 2011 w ogólnej kwocie (...) zł. Odnosząc się do argumentu skarżącej, że nie uzyskuje jeszcze dochodu z uprawy leszczyny, organ stwierdził, że decydując się na uprawy, które przynoszą dochody w odległym czasie, a wcześniej wymagają pielęgnacji, skarżąca powinna uwzględnić brak korzyści finansowych oraz koszty uprawy. Oceniając koszty utrzymania gospodarstwa domowego organ ograniczył się do stwierdzenia, że wydatki na opłaty za wodę i energię są nierozłącznie związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz domowego. W ocenie Sądu, powyższe rozważania organu są zbyt ogólnikowe i czynią rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie dowolnym. Organ nie uwzględnił przede wszystkim wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawartych w wyroku z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 670/11 i nie ustalił wydatków koniecznych ponoszonych przez skarżącą i jej męża na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak koszty utrzymania domu, koszty wyżywienia, wydatków związanych z leczeniem oraz relacji między tymi wydatkami a dochodami. Dokonując ustaleń odnośnie sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej, Prezes KRUS nie uwzględnił wyżej wymienionych wydatków koniecznych. Brak ustaleń w tym zakresie nie pozwolił organowi na ocenę, czy po zapłacie zaległych składek skarżącej pozostaną środki pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jej i jej rodziny. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Rozpoznając sprawę organ zobowiązany był więc ustalić zgodnie z wytycznymi WSA w Lublinie zawartymi w wyroku z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 670/11 wysokość koniecznych wydatków skarżącej służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb codziennej egzystencji jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, następnie ustalić relację wydatków do aktualnych dochodów rodziny. Organ zobowiązany był również odnieść się do okoliczności nieuzyskiwania przez skarżącą od 2008 r. płatności do gruntów rolnych. Brak ustaleń w wyżej wymienionym zakresie spowodował niemożność skonfrontowania możliwości płatniczych skarżącej z wysokością zadłużenia względem KRUS. Powyższe prowadzi do wniosku, że Prezes KRUS naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Rozstrzygając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe wskazania, uzupełni materiał dowodowy we wskazanym zakresie oraz ponownie wszechstronnie rozważy zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej, uwzględniając wszystkie wydatki konieczne oraz relację wydatków w stosunku do aktualnych dochodów rodziny. Powyższej oceny organ dokona przy uwzględnieniu stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Po wszechstronnym i prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, organ dokona oceny przesłanek "ważnego interesu", o którym mowa w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia organ będzie się kierował treścią art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).