III SA/Lu 815/14

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego, określenia jego kwoty, kwoty podatku akcyzowego, kwoty opłaty paliwowej oraz kwoty podatku od towarów i usług postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, w terminie do jego opłacenia, skarżący złożył pismo z dnia 1 września 2014 r., w którym zwrócił się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty. Skarżący wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, w zakreślonym terminie nadesłał wypełniony urzędowy formularz zaznaczając w nim, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem kontynuującym naukę w technikum. Skarżący wykazał, że oprócz mieszkania o pow. [...] m2 nie posiada innego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych. Jako źródło utrzymania rodziny skarżący wskazał na dochód z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej w kwocie [...] zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł. Odnośnie miesięcznych wydatków na utrzymanie skarżący podał: opłatę składek ZUS – [...] zł; czynsz za mieszkanie – do [...] zł, telefon – [...] zł. Jako koszty utrzymania wskazał również koszty związane z funkcjonowaniem zakładu [...] - opłaty za ścieki, wodę, prąd, wywóz nieczystości. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony za sierpień 2014 r., fakturę VAT za energię elektryczną oraz dowód opłaty za bursę międzyszkolną syna. Na wezwanie referendarza z dnia 18 września 2014 r. do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, skarżący nadesłał jedynie część żądanych dokumentów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 246 ( 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 ( 1 pkt 2 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Założeniem instytucji prawa pomocy jest bowiem udzielenie pomocy stronie, która mimo dołożenia wszelkich starań nie jest w stanie zapewnić środków na opłacenie kosztów wszczętego postępowania sądowego. Oświadczenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do dokonania oceny jego możliwości poniesienia kosztów postępowania w tej sprawie. Skarżący nie wykazał we wniosku, czy jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a dołączona do wniosku faktura za energię elektryczną, wystawiona na jego żonę dotyczyła innego adresu ([...]) niż podawany przez skarżącego jako miejsce zamieszkania jego i rodziny ([...]). Wyjaśnienia wymagało zatem, czy żona skarżącego posiada jeszcze inną nieruchomość, poza nieruchomością wykazaną we wniosku o prawo pomocy jako miejsce zamieszkania. Skarżący błędnie również wskazał na koszty prowadzonej działalności gospodarczej przez żonę (opłatę składek ZUS, opłaty związane z utrzymaniem zakładu [...]) jako na koszty utrzymania rodziny, wobec czego odrębnego ustalenia wymagało, jakie są miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego, a jakie są koszty i przychody prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej. W związku z powyższym, na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z dnia 18 września 2014 r. wezwano skarżącego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń odnoszących się do jego aktualnej sytuacji materialnej, w tym: aktualnego zaświadczenia urzędu pracy o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenia wykazującego, jakie przychody osiągnęła żona skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jakie poniosła w tej działalności koszty, oświadczenia wykazującego rodzaj i wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącego oraz oświadczenia w przedmiocie nieruchomości wykazanej w fakturze VAT za energię elektryczną. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał trzy oświadczenia z dnia 29 września 2014 r., trzy zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia pobranego przez żonę za miesiące czerwiec-sierpień 2014 r. oraz zgłoszenie do ubezpieczenia ZUS skarżącego z dnia 26 sierpnia 2013 r. Z nadesłanych przez skarżącego oświadczeń wynika m.in., że jest osobą bezrobotną, ale niezarejestrowaną w urzędzie pracy. Odnośnie posiadanych nieruchomości skarżący wyjaśnił, że posiadają jedno mieszkanie, jednakże w związku z tym, że gmina zmieniła numerację bloków, poprzedni adres [...] zmienił się na [...]. Skarżący oświadczył również, że na miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego składa się czynsz za mieszkanie – do [...] zł, energia elektryczna [...] zł (co dwa miesiące), telefon komórkowy – [...] zł oraz żywność – [...] zł. W świetle informacji przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikających z nadesłanych na wezwanie dokumentów stwierdzić należy, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, w szczególności jeśli chodzi o dochody z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej. Mimo stosownego wezwania skarżący nie nadesłał oświadczenia jakie przychody osiągnęła jego żona skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy (czerwiec-sierpień 2014 r.) oraz jakie poniosła w tej działalności koszty. Przedłożenie zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia żony za wskazane miesiące (poświadczonych przez nią samą) nie można uznać za wykonanie wezwania, bowiem nie dokumentują one uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów w tym okresie. Ponadto skarżący nie nadesłał wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych, co uniemożliwiło analizę sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny w okresie przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza negatywnie należy również ocenić brak rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy. Aczkolwiek nie ma przymusu takiej rejestracji, to zauważyć należy, że nie podejmując starań o uzyskanie statusu osoby bezrobotnej skarżący niejako "na własne życzenie" utracił możliwość pozyskania ewentualnych ofert pracy, odbycia stażu, czy szkolenia w różnych formach, co w świetle opisanej przez skarżącego sytuacji materialnej rodziny wydaje się co najmniej niezrozumiałe. Zdaniem referendarza, gdyby skarżący faktycznie pozostawał bez pracy oraz jakichkolwiek dochodów, tak jak zostało to wykazane w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, to oczywiste jest, że zależałoby mu na posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Analiza oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu PPF oraz przedstawionych przez niego dokumentów, prowadzi do wniosku, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił ona swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, pełny. Uznać należy, że skarżący nie nadsyłając wszystkich żądanych dokumentów, nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, w sposób nie odpowiadający rzeczywistości. Uniemożliwiło to referendarzowi ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe skarżącego poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Osoba wnioskująca o prawo pomocy winna przedłożyć dokumenty i wyjaśnienia, aby w sposób wiarygodny dla sądu wykazać swoją rzeczywistą sytuację majątkową i finansową. Uchylanie się od tego współdziałania obciąża w konsekwencji wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Jeśli nie zostały złożone wszystkie dokumenty i oświadczenia, do których wnioskujący był wzywany, sąd odmawia przyznania prawa pomocy, bowiem uniemożliwia to zbadanie realnych możliwości skarżącego poniesienia w sprawie niniejszej kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 23 listopada 2010 r., I OZ 875/10, Lex nr 742132). Z uwagi na powyższe, nie można ocenić, czy w sprawie zaistniały przesłanki przyznania stronie prawa pomocy, określone art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania tego prawa. Z tych względów oraz na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec, jak na wstępie.