III SA/Lu 831/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze Służby Więziennej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej na rzecz M. A. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...], wydaną przez Dyrektora Aresztu Śledczego w K., zwolniono M. A. ze Służby Więziennej z powodu nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej. W wyniku rozpoznania odwołania M. A., decyzją z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w L. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że skarżąca została przyjęta do Służby Więziennej [...] lipca 2011 r. i mianowana na okres służby przygotowawczej na stanowisko młodszego wychowawcy działku penitencjarnego Aresztu Śledczego w K. W dniu [...] czerwca 2012 r. kierownik działu penitencjarnego Aresztu Śledczego w K. wydał opinię służbową dotyczącą M. A., w której stwierdził jej nieprzydatność do służby. Dyrektor Aresztu Śledczego utrzymał w mocy w/w opinię, o czy poinformował skarżącą w piśmie z dnia [...] lipca 2012 r. Postępowanie administracyjne w sprawie zwolnienia M. A. ze Służby Więziennej zostało wszczęte na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523 z późn. zm.), dalej: ustawa o Służbie Więziennej, zgodnie z którym nieprzydatność do służby, stwierdzona w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej, stanowi przesłankę obligatoryjnego zwolnienia ze służby. Organ odwoławczy podniósł, że wbrew zarzutom skarżącej podniesionym w odwołaniu, prawo skarżącej do czynnego udziału w sprawie nie zostało naruszone. W ocenie organu, Dyrektor Aresztu Śledczego prawidłowo zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz pouczył o przysługujących jej prawach. Fakt przebywania skarżącej na zwolnieniu lekarskim wskazywał, że była niezdolna do pracy. M. A. nie przedłożyła natomiast żadnych dokumentów, które wskazywałyby na ograniczoną możliwość podejmowania przez nią decyzji. Organ nie uwzględnił zarzutu ograniczenia stronie prawa do wypowiedzenia się co do materiałów dowodowych zebranych w toku postępowania administracyjnego podkreślając, że skarżąca została pouczona o tym prawie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, które zostało jej doręczone [...] lipca 2012 r. Ponadto skarżąca w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r., skierowanym do dyrektora Aresztu Śledczego, informowała o złym stanie zdrowia i braku możliwości wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów zgromadzonych w sprawie. Skarżąca nie zastrzegła jednak jakiej czynności procesowej nie może dokonać z uwagi na przebywanie na zwolnieniu lekarskim, jaki dowód w sprawie chce przedstawić i jako może mieć wpływ na ostateczny wynik postępowania. Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutu skarżącej o stronniczości dyrektora Aresztu Śledczego poprzez nie zamieszczenie w uzasadnieniu decyzji informacji o gwałcie. Organ podkreślił, że podstawą wszczęcia postępowania o zwolnienie ze Służby Więziennej był wyłącznie fakt uprawomocnienia się negatywnej opinii służbowej sporządzonej w stosunku do skarżącej w okresie służby przygotowawczej, co zgodnie z przywołanym wyżej art. 96 ustawy o Służbie Więziennej stanowi obligatoryjną przesłankę zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Na powyższą decyzję M. A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 9, art. 10 § 1 w związku z art. 73 § 1, art. 107 § 3, art. 24 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz naruszenie przepisów ustawy o Służbie Więziennej. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie mogła brać udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Wyjaśniła, że na skutek gwałtu przebywała na zwolnieniu lekarskim i stan psychiczny nie pozwalał jej na skuteczną obronę interesów w tym postępowaniu. Podkreśliła, że nie zapoznała się z aktami postępowania i nie miała możliwości zgłoszenia ewentualnych wniosków dowodowych. Skarżąca zarzuciła również pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności, że została zgwałcona przez funkcjonariusza Służby Więziennej. W ocenie skarżącej, pominięcie w/w okoliczności nie pozwoliło prawidłowo ocenić zwolnień lekarskich i możliwości udziału strony w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w L. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w L. z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia M. A. ze Służby Więziennej z powodu nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej. Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej, zgodnie z którym funkcjonariusza zwalnia się ze służby w przypadku nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej. Ustawa o Służbie Więziennej nie wyłącza stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, tym samym w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie miał on zastosowanie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca w skardze między innymi zarzuca naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Zasada czynnego udziały stron w postępowaniu jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Oznacza ona nie tylko prawo strony do udziału w postępowaniu, ale także obowiązek zapewnienia stronie realizacji tego prawa, ciążący na organie. W myśl art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązek ten ma charakter generalny. Odstępstwo od tej zasady może wystąpić tylko i wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, tj. gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). W niniejszej sprawie nie występują okoliczności wymienione w art. 10 § 2 k.p.a. Stosownie do zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, na organie prowadzącym postępowanie ciąży obowiązek powiadomienia wszystkich stron o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 k.p.a.), umożliwienia im aktywnego uczestnictwa w postępowaniu, tj. m.in. umożliwienia im dostępu do akt sprawy (art. 73 i k.p.a.) oraz zgłoszenia dowodów (art. 78 k.p.a.), zawiadomienia o terminie i miejscu przeprowadzenia dowodu (art. 79 § 1 k.p.a.), jak również umożliwienia wypowiedzenia się na temat zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji (art. 81 k.p.a.). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne w sprawie zwolnienia M. A. ze Służby Więziennej z powodu nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej, zostało przeprowadzone z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącej ze służby zostało wszczęte w dniu [...] lipca 2012 r. Skarżąca przesyłkę z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania odebrała w dniu [...] lipca 2012 r. Następnie w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w K. zawiadomił skarżącą o prawie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów. Skarżąca otrzymała powyższe zawiadomienie w dniu [...] sierpnia 2012 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor Aresztu Śledczego zwolnił M. A. ze Służby Więziennej z powodu nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca od [...] czerwca 2012 r. do [...] września 2012 r., a więc przez okres postępowania administracyjnego toczącego się zarówno przed organem pierwszej i drugiej instancji, pozostawała na zwolnieniu lekarskim. Niezdolność do pracy w w/w okresie potwierdzają przedłożone przez skarżącą zwolnienia lekarskie: z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] (od [...] czerwca 2012 r. do [...] lipca 2012 r.), z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] (od [...] lipca 2012 r. do [...] lipca 2012 r.), z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] (od [...] lipca 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r.), z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] (od [...] sierpnia 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r.), z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] (od [...] sierpnia 2012 r. do [...] września 2012 r.). Ponadto, skarżąca dwukrotnie informowała Dyrektora Aresztu Śledczego, w pismach z dnia [...] lipca 2012 r. i [...] sierpnia 2012 r., że z powodu złego stanu zdrowia przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie może w wyznaczonym terminie wypowiedzieć się w sprawie, wyrażała jednak chęć osobistego udziału w postępowaniu. Zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji nie uwzględnił wniosku skarżącej i nie przedłużył terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym i złożenia oświadczenia przed wydaniem decyzji. W realiach niniejszej sprawy trzydniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie należy uznać za zbyt rygorystyczny. Tym bardziej, że skarżąca w sposób przekonujący przedstawiła przyczyny natury zdrowotnej, które stanowiły przeszkodę uniemożliwiającą realizację uprawnienia wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a., przedstawiła bowiem zwolnienia lekarskie, uprawdopodobniając, że nie może uczestniczyć w postępowaniu i przedstawić wniosków i uwag. Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu należy, że prawu strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym towarzyszy obowiązek organu prowadzącego to postępowanie zawiadomienia strony o wszczęciu bądź prowadzeniu postępowania, prawie strony dostępu w tym czasie do akt sprawy, prawie do zgłaszania dowodów, obowiązku zawiadamiania strony o terminie i miejscu przeprowadzania dowodów, prawie strony do wypowiadania się przed wydaniem decyzji. Zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym nie może sprowadzać się jedynie do zawiadomienia o wszczęciu postępowania i poinformowaniu o uprawnieniach, wynikających z art. 10 k.p.a., jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, ale zasada ta musi również znaleźć swój wyraz we wszystkich czynnościach postępowania. Rozpatrując powtórnie sprawę organ przed wydaniem decyzji zawiadomi stronę o wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. uprawnieniach, umożliwi zapoznanie się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz złożenie stronie oświadczeń i wniosków. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).