III SA/Lu 899/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Zalewski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..] 2014 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem w zakresie wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M UZASADNIENIE Pismem z dnia 21 sierpnia 2014 r. J. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2014 r. nr [...], w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 18 września 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pełnoletnią córką. W skład majątku rodziny wchodzi dom o pow. 150 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 5,4133 ha fiz. (7,5103 ha przel.). Na dochód rodziny w łącznej kwocie [...] zł składa się wynagrodzenie za pracę żony skarżącego w wysokości [...] zł brutto oraz dochód z gospodarstwa rolnego, który skarżący określił na kwotę [...] zł. Córka skarżącego jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jednocześnie kontynuuje naukę w szkole zawodowej w systemie zaocznym. Skarżący podniósł, że jego żona jest osobą schorowaną, leczy się na schorzenia tarczycy, a ponadto w bieżącym roku przeszła operację ginekologiczną. Skarżący wskazał, że ponosi bardzo duże wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w miesiącu sierpniu 2014 r. stałe opłaty wyniosły łącznie [...] zł, nie licząc zakupu żywności, odzieży, środków higieny, itp. Poszczególne wydatki wyniosły: energia elektryczna – [...] zł, telewizja cyfrowa – [...] zł, rata umowy kredytowej – [...] zł, telefon stacjonarny – [...] zł, telefon komórkowy – [...] zł, wywóz nieczystości – [...] zł, 3 raty kolejnej umowy kredytowej – łącznie [...] zł, rata podatku rolnego – [...] zł, gaz – [...] zł, ubezpieczenie społeczne rolników za 2 osoby – [...] zł /kwartalnie/ oraz ubezpieczenie zdrowotne –[...] zł /kwartalnie/, dojazdy do pracy – ok. [...] zł, koszty leczenia – [...] zł. Ponadto, skarżący zakupił opał (3 tony węgla) w kwocie [...] zł, zaznaczył również, że wysokość przewidywanego rachunku za wodę i ścieki wyniesie ok. [...] zł. Skarżący dodał, że ponosi także koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tj. zakup oprysków, nawozów, paliwa do ciągnika, opłat za wynajem maszyn rolniczych. Jednocześnie podał, że uprawia niewielką ilość zboża, ok. 28 arów malin, ziemniaki, a ze względu na brak rąk do pracy i brak maszyn rolniczych gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu. Do wniosku skarżący załączył dokumenty źródłowe dotyczące sytuacji materialnej i zdrowotnej rodziny. Postanowieniem z dnia 26 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie ustawowym sprzeciw. Skarżący wskazał, że na konto żony wpłynął omyłkowo drugi raz dodatek specjalny za miesiąc sierpień 2014 r., który został potrącony z jej wynagrodzenia za miesiąc wrzesień 2014 r. Ponadto, wskazany dochód z gospodarstwa rolnego stanowi iloczyn hektara przeliczeniowego oraz wskaźnika ustalonego przez Prezesa GUS dla celów obliczenia dochodu z indywidualnego gospodarstwa rolnego i nie jest adekwatny do stanu rzeczywistego, bowiem gospodarstwo w zasadzie nie przynosi dochodów. Posiadany przez skarżącego dom posiada nieznaczną wartość, jest w złym stanie technicznym i wymaga kapitalnego remontu. Odnosząc się do wysokości ponoszonej opłaty za energię elektryczną skarżący podniósł, że załączone do sprawy dowody wpłaty dotyczą jego nieruchomości. Ok. 4 lata temu dokonano zmiany nazewnictwa ulic. Przed zmianą nieruchomość mieściła się pod adresem [...] Umowa na dostawę energii elektrycznej zawarta była wiele lat temu, jako strona umowy wskazany był teść skarżącego, K. W. Po jego śmierci kwotę tę opłaca skarżący jako użytkownik nieruchomości. Skarżący nie ma zawartej nowej umowy z zakładem energetycznym. Ponadto, wysokie koszty użytkowania telefony komórkowego związane są z faktem służbowego wykorzystywania go przez żonę, bowiem nie posiada ona telefonu służbowego. Do sprzeciwu skarżący dołączył dodatkowe dokumenty, w tym odpis skrócony aktu zgonu K. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy również podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania pomocy prawnej i nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, bądź pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń skarżącego wynika, że rodzina skarżącego ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, skarżący posiada majątek nieruchomy - dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha fiz. ([...] i nieruchomość rolną o pow. [...] ha fiz. [...] wg. decyzji z dnia [...] i [...] lutego 2014 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego. Żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości [...] zł brutto (zaświadczenie zakładu pracy z dnia 19 września 2014 r.), natomiast do wypłaty jest przekazywana kwota [...] zł (wydruk bankowy). W urzędowym formularzu skarżący podał, że uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...] zł. Z kolei w sprzeciwie zaznaczył, że w rzeczywistości gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów. Z uwagi na powyższe pojawiają się duże wątpliwości co do tego, jaka jest faktyczna sytuacja finansowa strony. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego zawartym w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu ze względu na niewielką ilość upraw, "brak rąk do pracy" i brak maszyn. W gospodarstwie rolnym obok skarżącego, może pracować jego pełnoletnia córka zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a także powinna pracować osoba, za którą skarżący opłaca składki na ubezpieczenie społeczne rolników (okoliczność powyższa wynika z dołączonej do wniosku PPF informacji KRUS o osobach objętych ubezpieczeniem w gospodarstwie rolnym skarżącego). Uwzględniając jedynie dochód żony skarżącego, miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę [..] zł netto. Do wydatków związanych z koniecznym miesięcznym utrzymaniem skarżącego i jego rodziny można uznać wydatki na: abonament TV – [...] zł, wywóz nieczystości – [..] zł, podatek rolny – [...] zł za kwartał, tj.[..] zł miesięcznie, składka na ubezpieczenie społeczne rolników – [...] zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł, gaz – [..] zł, woda i ścieki – ok. [...] zł, dojazdy do pracy – ok. [..] zł, koszty leczenia – [..] zł, telefon stacjonarny – [..] zł, telefon komórkowy żony skarżącego – [..] zł. Ponadto, skarżący ponosi koszty opału w wysokości [...], oraz opłatę za energię elektryczną w wysokości [...] zł (skarżący nie wskazał za jaki okres), jednak wydatki te nie są ponoszone co miesiąc. Łącznie wskazane powyżej wydatki na koszty koniecznego miesięcznego utrzymania wynoszą [...] zł. W ocenie Sądu zwolnienia od kosztów sądowych nie może uzasadniać konieczność uregulowania zaciągniętych przez stronę kredytów i pożyczek. W orzecznictwie NSA przyjęto, iż wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II OZ 761/08, z dnia 15 czerwca 2010 r., I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r., I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r., I OZ 535/10). Ponadto podnieść należy, że wydatki związane z nakładami na gospodarstwo rolne nie mieszczą się w pojęciu kosztów utrzymania koniecznego (por. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 14 października 2008 r., sygn. II SA/Rz 346/08, Legalis). Powyższe okoliczności wskazują, że sytuacja materialna skarżącego jest stabilna pod względem majątkowym i finansowym, a opłacenie kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie leży w granicach realnych możliwości finansowych skarżącego. Należy bowiem wskazać, że stosownie do art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego. Na koszty sądowe składają się opłaty sądowe (wpis i opłata kancelaryjna) oraz zwrot wydatków (art. 211 i 212 § 1 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, skarżący uiścił już wpis od skargi, natomiast do ewentualnych kosztów, które skarżący miałaby ponieść w przyszłości należy wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosiłby w niniejszej sprawie 100 zł oraz opłata od zażalenia w kwocie 100 zł i opłata kancelaryjna od uzasadnienia orzeczenia rozstrzygającego sprawę, również w kwocie 100 zł, przy czym poniesienie tych kosztów byłoby rozłożone w czasie. Z kolei minimalna stawka wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego w niniejszej sprawie dla reprezentowania strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, stosownie do § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), wynosi 240 zł netto (295,20 zł brutto). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy brak podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Rodzina skarżącego ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, a żona skarżącego osiąga stałe dochody. Ponadto, skarżący posiada nieruchomość rolną o pow[...] ha fiz. ([...] ha przel.) i nieruchomość rolną o pow. [...] ha fiz. ([...] ha przel.). Nawet w przypadku nieuzyskiwania żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego, co budzi wątpliwości, z posiadanych gruntów rolnych skarżący może czerpać pożytki (płody rolne), zmniejszając w ten sposób koszty utrzymania. Co więcej, niepełne wykorzystanie posiadanego przez skarżącego majątku odczytywać należy jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Taka okoliczność nie może być traktowana jako uzasadniająca przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 532/13). W świetle przytoczonych okoliczności stwierdzić należy, że skarżący nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec, jak w postanowieniu.