III SA/Lu 901/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie odmówił W. P. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy, za okres od kwietnia 1995 r. do maja 1998 r., w łącznej kwocie 40.381,32 zł. Organ stwierdził brak przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm.), dalej: u.s.u.s. Zadłużenie skarżącego objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika II Urzędu Skarbowego w L. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto należności z tytułu składek zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości, której skarżący jest właścicielem. Organ uznał również, że nie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie należności, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Po rozpoznaniu wniosku W. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i trójką dzieci (dwoje pełnoletnich, jedno niepełnoletnie). Skarżący jest współwłaścicielem domu położonego w K. Wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą około 820 zł, w tym koszty związane ze spłatą kredytu w kwocie około 200 zł. Skarżący wykonuje od kwietnia 2014 r. pracę na podstawie umowy zlecenia, otrzymuje z tego tytułu około 500 zł miesięcznie. Małżonka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pobiera świadczenia rodzinne na dzieci. Z akt sprawy wynika, że córka pobiera stypendium studenckie. Organ stwierdził, że nie było podstaw do umorzenie należności, ponieważ zadłużenie objęte jest częściowo skutecznym postępowaniem egzekucyjnym. Organ nie stwierdził również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia z uwagi na szczególną sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną. Organ podniósł, że sytuacja finansowa skarżącego niewątpliwie wskazuje na brak możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo. Spłata należności w ramach dobrowolnych wpłat dostosowanych do możliwości płatniczych lub w ramach układu ratalnego nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Spłata zadłużenia może również następować stopniowo w postępowaniu egzekucyjnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że z powyższą decyzją się nie zgadza. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem jednak ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym miejscu zaznaczyć należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności kontrola ta polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), dalej: k.p.a. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydane na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które przewiduje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawidłowe jest ustalenie, że w przypadku skarżącego nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy. Przepis art. 28 ust. 3 ustawy wymienia w pkt 1 – 6 okoliczności, które pozwalają na uznanie, że zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, że żadna z wyżej wymienionych przesłanek w niniejszej sprawie nie wystąpiła i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że w stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja przez Naczelnika II Urzędu Skarbowego w L. Nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i egzekucja nie została dotąd uznana za bezskuteczną. Na konto ZUS zostały przekazane w dniu [...] maja 2014 r. uzyskane w wyniku egzekucji środki w wysokości 257,77 zł, a w dniu [...] czerwca 2014 r. w wysokości 138,71 zł (k. 56 akt adm.). Ponadto należności z tytułu składek zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej w miejscowości K., gmina S., której skarżący jest współwłaścicielem (k. 57 akt adm.). Powoływane przez skarżącego okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej mogą być brane pod uwagę przy rozważaniu przesłanek umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to oparte zostało o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną skarżącego i uznał, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy zauważyć, na zwrócił również uwagę organ, że spłata zadłużenia nie musi nastąpić jednorazowo. Należności mogą być regulowane w ratach o wysokości odpowiadającej możliwościom zobowiązanego. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci (dwoje pełnoletnich i jedno niepełnoletnie). Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w K., gmina S. W dacie wydawania zaskarżonej decyzji skarżący osiągał dochód w wysokości 500 zł z tytułu umowy zlecenia. Żona skarżącego jest bezrobotna, korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., pobiera świadczenia na dzieci. Stałe miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżący określił na ok. 820 zł. Składają się na nie m. in. opłaty za usługi telekomunikacyjne (ok. 59 zł miesięcznie), opłata za energię (około 370 zł), podatek od nieruchomości za rok 2014 – 200 zł. Skarżący przedłożył również faktury za węgiel z dnia 15 stycznia 2014 r. i 28 stycznia 2014 r., o wartości odpowiednio 741,60 zł i 830 zł. Jeśli chodzi natomiast o zobowiązania skarżącego, to w oświadczeniu skarżący wskazał kwotę 3880,17 zł z tytułu zaciągniętych kredytów i 8674 zł z tytułu zaległości za wodę. Z pisma Zakładu Budowy i Eksploatacji Wiejskich Urządzeń Komunalnych w B. z dnia [...] kwietnia 2014 r. wynika, że zadłużenie za wodę zostało rozłożone na raty w wysokości 200 zł miesięcznie. Raty kredytu wynoszą natomiast 64,68 zł. Koszty związane ze spłatą zobowiązań wynoszą zatem ponad 200 zł miesięcznie. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji finansowej skarżącego. Ustalenia organu w zakresie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego nie budzą zastrzeżeń. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika ponadto, by w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wykazał również, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia: przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W związku z tym, że zaległości z tytułu składek powstały w związku z prowadzeniem przez skarżącego działalności gospodarczej, podkreślić należy, że działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Spłata zadłużenia, a w konsekwencji także odsetek od należności głównej, jest obowiązkiem skarżącego. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie do zgromadzonych dowodów. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).