III SA/Lu 91/25
WyrokWSA w Lublinie2025-06-10
Skład orzekający: Jerzy Drwal, Agnieszka Kosowska, Iwona Tchórzewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarzuty strony dotyczące braku wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, w sytuacji gdy termin wykonania obowiązku został odroczony do końca listopada 2024 r., są zasadne w kontekście postępowania egzekucyjnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa i jest wymagalny, chyba że istnieją przeciwwskazania zdrowotne stwierdzone przez lekarza. Odroczenie terminu szczepień do końca listopada 2024 r. nie oznacza braku wymagalności obowiązku w sposób trwały, a jedynie tymczasowe zawieszenie jego wykonania. Strona nie przedstawiła dowodów na istnienie stałych przeciwwskazań zdrowotnych, co uzasadnia prowadzenie postępowania egzekucyjnego.Stan faktyczny
Skarżąca M. S. wniosła skargę na postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji dotyczące stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne dotyczyło obowiązku poddania małoletniego syna skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca podniosła zarzut braku wymagalności obowiązku, argumentując, że termin szczepień nie upłynął. Organy administracji uznały zarzuty za niezasadne, wskazując na istnienie obowiązku prawnego i brak przedstawienia przez skarżącą dowodów na jego wykonanie lub istnienie przeciwwskazań zdrowotnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Wojewódzki Inspektor Sanitarny z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2024 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 10 września 2024 r., w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów M. S. (dalej "skarżąca", "strona") złożonych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych u małoletniego dziecka.
Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej "organ II instancji", "organ odwoławczy", "Wojewódzki Inspektor Sanitarny") orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 31 grudnia 2021 r. lekarz podstawowej opieki zdrowotnej wystawił formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym wskazał, że syn skarżącej M. S., urodzony w dniu 30 czerwca 2021 r., nie został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W związku z tym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej: "organ I instancji", "Powiatowy Inspektor Sanitarny") pismem z dnia 11 marca 2022 r. poinformował skarżącą o konieczności realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka oraz podstawie prawnej tego obowiązku. Następnie, upomnieniem z dnia 4 maja 2022 r. wezwał matkę dziecka M. S. do wykonania zaległych szczepień ochronnych u syna przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
Pismem z dnia 15 września 2023 r. organ I instancji zwrócił się do NZOZ "[...]" Przychodni Zdrowia F. T. w T. o udzielenie informacji:
- czy prawni opiekunowie dziecka zgłosili się do lekarza rodzinnego celem uzupełnienia brakujących szczepień;
- jaki jest aktualny stan uodpornienia dziecka i wskazanie brakujących szczepień zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych,
- czy u dziecka występują przeciwskazania zdrowotne do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.
W odpowiedzi, podmiot medyczny wskazał, że dziecko do chwili obecnej niepoddane zostało zaległym szczepieniom ochronnych, zaś rodzice nie dostarczyli do placówki zaświadczenia od alergologa o przeciwskazaniach do szczepień ochronnych.
Pismem z dnia 29 kwietnia 2024 r. organ I instancji ponownie zwrócił się do NZOZ "[...]" Przychodni Zdrowia F. T. w T. o udzielenie informacji w sprawie poddania się zaległym szczepieniom ochronnym.
W odpowiedzi, podmiot medyczny wskazał, że szczepienia w dalszym ciągu nie zostały rozpoczęte, mimo braku przeciwskazań zdrowotnych.
W związku z dalszym brakiem szczepień dziecka, organ I instancji w dniu 5 czerwca 2024 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], zobowiązując skarżącą do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw wskazanym w nim chorobom oraz wystąpił do Wojewody Lubelskiego jako organu egzekucyjnego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Pismem z dnia 16 lipca 2024 r. skarżąca złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 czerwca 2024 r. Skarżąca podniosła brak wymagalności obowiązku szczepień, bowiem moment wymagalności dla szczepień wystąpi dopiero w 19 roku życia.
Postanowieniem z dnia 23 lipca 2024 r., na podstawie Porozumienia nr [...] z dnia 18 kwietnia 2024 r. z Wojewodą Lubelskim, Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zawiesił postępowanie egzekucyjne.
Powiatowy Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 10 września 2024 r. uznał zarzuty w części, tj. w zakresie braku wymagalności obowiązku z przyczyn niemających charakteru trwałego, które wystąpiły po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, tj. ze względu na odroczenie terminu wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym do końca listopada 2024 r.
W pozostałym zakresie Powiatowy Inspektor Sanitarny oddalił zarzuty skarżącej w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Organ II instancji postanowieniem z dnia 22 listopada 2024 r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924), dalej jako: "ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu chorób" lub "ustawa". Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określają przepisy tej ustawy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), dalej: "rozporządzenie" lub "rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r.".
Organ odwoławczy wyjaśnił, że jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną jest w stanie ustalić wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przeszkody lub przesłanki, aktualizujące prawny obowiązek wynikający wprost z przepisów ustawy, nie zaś rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych. Badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeprowadzane jest na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Oznacza to, że badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. Niestawienie się do placówki medycznej z dzieckiem w celu przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego do szczepienia lub odmowa zgody na przeprowadzenie wyżej wymienionego badania uniemożliwiają wykonanie szczepienia, co jest równoznaczne z odmową poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W ocenie organu odwoławczego, wierzyciel słusznie uznał zarzut braku wymagalności obowiązku z przyczyn niemających charakteru trwałego, które wystąpiły po wszczęciu postanowienia egzekucyjnego, tj. ze względu na odroczenie terminu wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym do końca listopada 2024 r. Lekarz poinformował wierzyciela, że odroczenie szczepień ochronnych u M. S. zostało wyznaczone do końca listopada 2024 r. Tytuł wykonawczy zawiera wszystkie elementy przewidziane w art. 27 § 1 pkt. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zaskarżony tytuł wykonawczy opiera stwierdzenie wymagalności obowiązku na prawidłowej podstawie prawnej, tj. art, 5 ust. 1 pkt. 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. S. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając:
1) naruszenie art. 6 § 1 w zw. z art. 7 § 3 w zw. z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez wszczęcie egzekucji administracyjnej, podczas gdy obowiązek na dzień wystawienia tytułu wykonawczego nie może być uznany za wymagalny;
2) naruszenie art. 15 k.p.a., poprzez brak rozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącego, ograniczenie się do stwierdzenia, że organ odwoławczy podtrzymuje stanowisko wierzyciela;
3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie. wykonała obowiązku podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na długotrwałe odroczenie od obowiązku, potwierdzone zaświadczeniem o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym;
4) naruszenie art. 7, 7a, 77 i 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
5) naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.
Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 22 listopada 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 10 września 2024 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Na wstępie wyjaśnić należy, że na podstawie art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416) oraz art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku szczepień ochronnych jest Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny. Zgodnie zaś z art. 20 §1 pkt 1 u.p.e.a. organem egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda. Jednakże na mocy porozumienia zawartego w dniu 18 kwietnia 2024 r. pomiędzy Wojewodą Lubelskim a Lubelskim Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2024 r. poz. 2436), zadania organu egzekucyjnego w zakresie obowiązków o charakterze niepieniężnym dotyczące poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym od dnia 1 czerwca 2024 r. powierzone zostały Lubelskiemu Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu.
Dalej, zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.
Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Według art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Stosownie do treści art. 33 § 5 u.p.e.a., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
Zgodnie z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 17 czerwca 2024 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący skarżącego do poddania małoletniego M. S., urodzonego 30 czerwca 2021 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
Podstawę wydania tytułu wykonawczego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniego syna skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca była informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku. Z uwagi na nieskuteczność tej informacji, wierzyciel wystosował w dniu 4 maja 2024 r. upomnienie, w którym wezwał skarżącą do wykonania obowiązku.
W tytule wykonawczym, jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób. W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wierzyciel wystąpił do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w toku którego skarżąca pismem z dnia 5 czerwca 2024 r. wniosła zarzut, o jakim mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. wskazując na brak wymagalności obowiązku szczepień.
W odniesieniu do kwestii wymagalności obowiązku, organy administracji obu instancji trafnie uznały, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zwolnić z tego obowiązku mogą jedynie przeciwwskazania zdrowotne do szczepienia dziecka, stwierdzone przez lekarza. W niniejszej sprawie lekarz poinformował wierzyciela, że odroczenie szczepień ochronnych u M. S. zostało wyznaczone do końca listopada 2024 r. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. 2024 r. poz. 924, ze zm.) osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie.
Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.
Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi zatem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Z art. 17 ust. 2, 3 i 4 ustawy wynika więc, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Powołane rozporządzenie zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172). W dacie wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie, to jest w dniu 10 czerwca 2024 r., obowiązywało rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r.
Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Wskazane wyżej rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W wystawionym w dniu 5 czerwca 2024 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, że brakujące szczepienia ochronne u syna skarżącej to szczepienia przeciwko:
- gruźlicy,
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
- błonicy, tężcowi, krztuścowi,
- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis),
- odrze, śwince, różyczce,
- inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
- inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
Wyżej wymienione szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.
Jak wskazano już wyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do syna skarżącej obowiązkowe i wymagalne.
Bezsporne jest, że syn skarżącej nie został zaszczepiony wymienionymi w tytule wykonawczym szczepionkami pomimo, że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny. Skoro lekarz z podmiotu leczniczego, do którego zapisane było dziecko przesyłał do organu I instancji dokument: "Formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych" z dnia 22 lipca 2021 r., to oznacza to, że w tej dacie lekarz stwierdził, iż szczepienia ochronne są u dziecka wymagalne, z uwagi na upływ terminu do ich wykonania oraz brak jest przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom. W formularzu tym lekarz wskazał, że powiadamiano rodzica o przypadających szczepieniach ochronnych dziecka.
Zgodzić się także należy z organem odwoławczym, że do dnia wydania zaskarżonego postanowienia skarżąca nie przedstawiła ani żadnego dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych, ani żadnego dokumentu uzasadniającego brak wymagalności ich wykonania.
Z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym treści art. 17 ust. 3 i 4 ustawy nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowi przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.
Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r.).
Zaznaczenia wymaga, że z dokumentacji dotyczącej małoletniego znajdującej się w aktach sprawy wynika, że obowiązek szczepień został w stosunku do niego odroczony do końca listopada 2024 r. Z informacji przekazanej wierzycielowi w piśmie z dnia 22 sierpnia 2024 r. wynika, że celem odroczenia obowiązku szczepień było określenie przez specjalistę czy obowiązek szczepień ochronnych ma być podjęty. Tym samym, z akt sprawy nie wynika, że istnieją podstawy do uznania braku wymagalności obowiązku szczepień mającego charakter stały. Podkreślenia przy tym wymaga, że postanowienie organu I instancji z dnia 10 września 2024 r. uwzględniło w tym zakresie słuszny interes strony.
Przypomnieć należy, że w pierwszej kolejności, przeprowadzane jest badanie kwalifikacyjne do szczepienia, podczas którego lekarz przeprowadzający kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Następnie dopiero lekarz specjalista przeprowadza konsultację i decyduje o ewentualnym odroczeniu obowiązkowego szczepienia ochronnego. Wynik tej konsultacji odnotowuje się w dokumentacji, o której mowa w § 12 ust. 1 rozporządzenia, tj. karcie uodpornienia (pkt 1), książeczce szczepień (pkt 2), Karcie Szczepień raz innej dokumentacji medycznej, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (pkt 3).
Odnosząc się do ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień dla dziecka należy podnieść, że wiek w jakim dziecko musi być zaszczepione na poszczególne choroby dawkami podstawowymi i przypominającymi został określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 27 września 2023 r., stanowiącym schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży oraz w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego, który na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy ogłasza Program Szczepień Ochronnych na dany rok, który stanowi załącznik do niniejszego komunikatu.
Indywidualny kalendarz szczepień stanowi ułożony dla danego dziecka program szczepień ochronnych. Kalendarz układa lekarz w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego w Programie Szczepień Ochronnych. Ustalenie dla dziecka skarżącej indywidualnego kalendarza szczepień mogło zostać dokonane jedynie podczas wizyty lekarskiej. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca była zainteresowana ułożeniem indywidulanego programu szczepień dla dziecka. W związku z powyższym trudno uznać, że niewykonanie obowiązku wykonania szczepień u syna spowodowane było brakiem ułożenia przez lekarza indywidulanego kalendarza szczepień dla dziecka.
Należy również podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Określony w załączniku 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.
Z przedstawionych powyżej względów, jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna przez skarżącej.
W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia oraz wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.
W tych okolicznościach trafne jest stanowisko organu II instancji, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów poświadczających wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też dokumentu świadczącego o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania. Skarżąca uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca była wielokrotnie informowana o nałożonym na nią obowiązku, a jego niewykonanie stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.
Podsumowując, w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego oraz wystąpienie przez wierzyciela do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku syna skarżącej stwierdzone zostały przeszkody do wykonania szczepień. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej nie został zaszczepiona, brak też dokumentacji medycznej, z której wynikałyby przeciwwskazania do szczepienia. W tej sytuacji obowiązek skarżącej poddania małoletniego szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dacie wystawienia upomnienia, a następnie wystawienia tytułu wykonawczego oraz wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek ten nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Tym samym zarzuty skargi w przedmiocie braku wymagalności obowiązku, we wskazanym wyżej zakresie, są bezzasadne. Treść obowiązku poddania syna szczepieniom ochronnym przez skarżącą jest determinowany treścią powołanych wyżej przepisów tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy, w których ustawodawca posłużył się sformułowaniami odpowiednio: "poddawania się szczepieniom ochronnym" oraz "poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym".
Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na faktyczne istnienie przeciwwskazań skutkujących koniecznością odroczenia szczepień syna ze względu na stan zdrowia. Skarżąca próbuje w skardze i na etapie postępowania sądowego wykazać, że wykazuje wolę zaszczepienia dziecka. Niemniej jednak stan sprawy i dokumenty zgromadzone przez organ (w tym formularze zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych) wskazują, że skarżąca nie podejmuje realnych działań mających na celu wykonanie obowiązku szczepień ochronnych małoletniego syna. Wręcz przeciwnie, z powyższego jednoznacznie wynika, że skarżąca z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca była wielokrotnie informowana o nałożonym na nią obowiązku, a jego niewykonanie stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu – sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło