III SA/Lu 914/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. T. na decyzję Zarządu Województwa L. z dnia [...] 2013 r., znak [...], w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 30 października 2013 r. pełnomocnik A. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Zarządu Województwa L. z dnia [...] 2013 r., znak [...], w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej. W skardze zawarto wniosek o zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację majątkową. Wykazał, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, zatrudnia dwóch pracowników, spłaca kredyt zaciągnięty na jej prowadzenie w wysokości [...] zł (miesięczna rata [...] zł) oraz kredyt kupiecki w kwocie ok. [...] zł. Oprócz tych kredytów spłaca również zaciągnięty razem z żoną kredyt w kwocie [...] zł, którego miesięczna rata wynosi [...] zł. Skarżący płaci alimenty na dziecko z pierwszego małżeństwa w kwocie[...] zł miesięcznie, a ponadto współfinansuje mu koszty studiów przekazując miesięcznie kwotę [...] zł. W dalszej części wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnim dzieckiem, a średnie miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. [...] zł. Wykazał, że w skład jego majątku wchodzi dom o pow. 180 m2, a poza tym nie posiada innych nieruchomości, ani żadnych zasobów finansowych. Stwierdził, że z prowadzona działalność gospodarcza przynosi dochód w wysokości [...] zł. Na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego nadesłał pismo z dnia 30 grudnia 2013 r. oraz żądane dokumenty źródłowe. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, motywując to faktem, że skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł w terminie ustawowym sprzeciw. W sprzeciwie podniesiono, że wbrew stanowisku referendarza skarżący wykazał, że posiadane przez niego środki nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych w pełnej wysokości bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Skarżący podniósł że posiadana przez niego działka o pow. 0,2063 ha, zabudowana budynkiem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi,. służącymi do prowadzenia działalności gospodarczej skarżącego jest zabezpieczona hipotekami zabezpieczającymi spłacane przez skarżącego kredyty (łączna kwota hipotek wynosi ok. [...] zł). Ponadto nieruchomość ta stanowi zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych rodziny i stanowi dla niego jedyne źródło utrzymania. Wskazane okoliczności oraz zabezpieczenia hipoteczne wyłączają możliwość sprzedaży nieruchomości w celu pozyskania dodatkowych środków na koszty sądowe. Wbrew ustaleniom referendarza z przedłożonych dokumentów wynika, że działalność gospodarcza skarżącego przynosiła stratę w 2012 r. i w kilku miesiącach 2013 r. Zgodnie z rocznym rozliczeniem za rok 2013 działalność ta wykazuje dochód, a zatem z bieżących dochodów skarżący stara się utrzymywać płynność finansową w zakresie prowadzonej działalności i utrzymania rodziny. Konieczne jest również uwzględnienie rozmiaru kosztów utrzymania rodziny skarżącego i wysokości spłacanych kredytów. Z uzyskiwanych dochodów skarżący utrzymuje bezrobotną żonę i małoletnią córkę, a także finansuje koszty utrzymania studiującej córki z pierwszego małżeństwa. Raty spłacanych przez skarżącego kredytów (w tym zaciągniętego na potrzeby wykorzystania funduszy unijnych) wynoszą ok. 4.100 zł. Koszty te prawie w całości pochłaniają uzyskane przez skarżącego dochody, dlatego w celu utrzymania bieżącej płynności finansowej zaciąga kredyty kupieckie na zakup materiałów do prowadzonej działalności gospodarczej. Dowodem złej sytuacji finansowej skarżącego są przedłożone rachunki bankowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Wniosek skarżącego obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Jest to zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Na koszty sądowe w badanej sprawie w aktualnym jej stanie będzie składał się wpis od skargi w kwocie 1.782 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). W razie niepomyślnego dla skarżącego wyniku sprawy przed sądem pierwszej instancji i woli zaskarżenia orzeczenia może pojawić się konieczność uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszącego połowę kwoty wpisu (891 zł - § 3 ww. rozporządzenia). Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, wynikająca z jego oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów źródłowych przedstawia się następująco: skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i niepełnoletnią córką (wiek: 10 lat). Jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej, kształtujące się w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Majątek rodziny obejmuje dom mieszkalny o pow. 170 m2, położony na działce o pow. 20a. Według oświadczeń skarżącego żona jest osobą bezrobotną, choć faktu tego nie udokumentowano zaświadczeniem z Urzędu Pracy. Średnie miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżący określił na kwotę ok. [...] zł. Do obciążeń finansowych rodziny należą raty spłacanych kredytów w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Ponadto skarżący zaciągnął kredyty kupieckie w hurtowniach materiałowych na kwotę ok. [....] zł, nie podał jednak w jakich ratach kwota kredytu jest spłacana. Skarżący płaci również co miesiąc alimenty na rzecz córki z pierwszego małżeństwa w kwocie [...] zł, ponadto pokrywa koszty jej studiów (ok. [...] zł miesięcznie). Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Przyznanie prawa pomocy wiąże się z dysponowaniem środkami publicznymi. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza rezygnację z należności publicznoprawnych, a przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu wiąże się z poniesieniem kosztów jego wynagrodzenia przez Skarb Państwa. Wyjątkowy charakter prawa pomocy i związane z nim dysponowanie środkami publicznymi każą podchodzić z należytą rozwagą do oceny wniosków o przyznanie prawa pomocy. Podstawowym warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskującego, że spełnia określone w ustawie przesłanki. Nie ma możliwości rozważnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy jeśli nie podejmuje on rzetelnej współpracy z sądem a swoją sytuację opisuje w sposób przeczący zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Oświadczenia skarżącego co do stanu finansów rodziny budzą zasadnicze wątpliwości, które uniemożliwiają potwierdzenie, że skarżący spełnił warunki przyznania prawa pomocy. Proste porównanie wydatków na utrzymanie rodziny ([...]zł) i spłacanych kredytów (ok. [....] zł) z deklarowaną wysokością przychodu z działalności gospodarczej ([....] zł) wskazuje na znaczącą dysproporcję pomiędzy wydatkami i dochodami. Dysproporcja ta staje się jeszcze większa, jeśli uwzględnić deklarowane przez skarżącego wydatki na utrzymanie córki z pierwszego małżeństwa (łącznie ok. [....] zł miesięcznie). Deklarowane wydatki ponad dwukrotnie przewyższają deklarowane dochody. Logika i doświadczenie życiowe wskazują w tej sytuacji jednoznacznie, że skarżący albo znacząco zawyżył wydatki, albo istotnie zaniżył dochody. Jest to jedyny wniosek, jaki można wywieść z prostego porównania faktów podanych przez skarżącego. Wbrew argumentom podnoszonym przez skarżącego, ani we wniosku, ani w sprzeciwie nie wyjaśnił w sposób logiczny skąd wzięła się tak duża różnica wydatków i dochodów i w jaki sposób jest pokrywana. Wątpliwości powyższych nie rozwiewa analiza dokumentów przedłożonych przez skarżącego, wręcz przeciwnie – wątpliwości te mnoży. Rozliczenie przychodów i wydatków z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za okres od lipca do września 2013 r. wskazuje na stratę w wysokości ok. [...] zł. Nie wiadomo, w jaki sposób strata ta jest pokrywana, co istotne jednak jest związana z bieżącą działalnością – wydatki obejmują zakup towarów i inne wydatki, a nie operacje księgowe np. związane z amortyzacją środków trwałych. Z kolei przychód w ww. okresie wyniósł ponad [...] zł, co może świadczyć o dość dobrej kondycji przedsiębiorstwa skarżącego. Co istotne przychody te nie zostały zaksięgowane na żadnym z przedłożonych przez skarżącego rachunków bankowych (poza dwoma wpłatami w kwotach po [....] zł). Nie jest wobec tego jasne, czy są to przychody otrzymywane w formie gotówkowej, czy też skarżący posiada jeszcze inne rachunki bankowe, których nie przedstawił. Z kolei analiza dokumentów bankowych przedłożonych przez skarżącego wskazuje, że ma dysponuje on wolnymi środkami, które mogą być wykorzystane dla pokrycia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżący posiada kilka rachunków. Jeden z nich, o nr [....] służy, jak wynika z rejestracji przepływów finansowych, obsłudze zaciągniętego kredytu. W tym samym banku skarżący posiada konto osobiste (nr rach.: [....]). Widnieją na nim niewielkie przepływy rzędu [...] zł oraz opłaty z tytułu obsługi karty kredytowej. Na trzecim wreszcie rachunku (nr [....]) saldo na koniec września 2013 r. wyniosło [....] zł. Na rachunku tym widnieje też przelew w kwocie [....] zł, jak wynika z innego dokumentu, pochodzący od kontrahenta. Zaksięgowano również wypłatę w kwocie [...] zł tytułem spłaty kredytu. Przez cały miesiąc z rachunku tego nie były pobierane żadne środki, co oznacza, że nie jest on wykorzystywany na pokrycie bieżących środków utrzymania rodziny skarżącego, a zatem skarżący dysponuje wystarczającą kwotą wolnych środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Musi to skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.