III SA/Lu 916/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia WSA Ewa Kowalczyk, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 31 maja 2016 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] rozpatrzono odwołanie W. P. i utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] r. Nr [...] - [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor ARiMR - powołując się na obowiązujące przepisy prawa regulujące tryb przyznawania płatności rolnośrodowiskowych - argumentował między innymi, że wniosek W. P. z dnia [...] r. o przyznanie płatności na rok 2014 nie mógł być pozytywnie rozpoznany. Przeprowadzona w dniach 26 i [...].2014 r. w gospodarstwie rolnym kontrola na miejscu w zakresie działania Program Rolnośrodowiskowy ujawniła nieprawidłowości. Polegały one na tym, że na działkach rolnych skarżącej materiał szkółkarski nie spełniał określonych wymagań, nie utrzymywano minimalnej obsady drzew i krzewów oraz prowadzono produkcję rolną niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz nie zachowywano należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. Stwierdzone nieprawidłowości, kwalifikowane (jako E 2, E 6, E 7), których zaistnienia strona nie negowała, uzasadniały odmowę przyznania wnioskowanej płatności. W skardze do WSA w Lublinie W. P. zarzuciła, że inspektorzy terenowi nie mieli zastrzeżeń do dbałości o stan gruntów (działki były wykoszone i wokół drzewek była spulchniona ziemia). Kontrolerzy nie wzięli jednak pod uwagę, że część drzewek została uszkodzona przez dzikie zwierzęta, które zniszczyły i osłony i same drzewka. K. łowieckie uznało straty spowodowane przez wolno żyjące zwierzęta. Kontrolerzy błędnie przyjęli, że część drzewek była uschnięta, co jest nieprawdą. Dokonali również niewłaściwych pomiarów drzewek, nie mierząc ich powyżej 10 cm od miejsca szczepienia. Poza tym nie bez znaczenia był – pomijany przez organy ARiMR – fakt dokupowania drzewek i uzupełnienia plantacji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Z uwagi na charakter sporu w niniejszej sprawie wymaga wyjaśnienia, że zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych reguluje ustawa z dnia [...] r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zm.). Szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 unormowano w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007- 2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.). Z art. 10 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy wynika, że pomoc finansowa jest przyznawana na wniosek zainteresowanej osoby, która jest rolnikiem – w rozumieniu art. 2 lit. a/ rozporządzenia nr [...] – i realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej (§ 2 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia z dnia [...] r.) Wniosek skarżącej dotyczył przyznania płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2014 w zakresie wariantów pakietu rolnictwo ekologiczne: - wariant 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) realizowany na działkach rolnych o powierzchni 4,37 ha; - wariant 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) realizowany na działce rolnej o powierzchni 0,08 ha. Wniosek powyższy poddano kontroli w zakresie kryteriów kwalifikowalności. W myśl art. 10 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr [...] z dnia [...] r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z [...] r.) kontrola wniosku obejmuje kontrole administracyjne i kontrole na miejscu. Stosownie do art. 14 ust. 2 cyt. rozporządzenia Komisji (WE) Nr [...] z dnia [...] r. kontrole na miejscu obejmują wszystkie zobowiązania i obowiązki beneficjenta, które mogą być sprawdzone podczas wizytacji. W odniesieniu do kontroli środków obszarowych kontrole na miejscu obejmują wszystkie działki rolne i grunty nierolnicze, których dotyczą wnioski o wsparcie (art. 15 ust. 3 w/w rozporządzenia). Z akt sprawy wynika, że przeprowadzono kontrolę gospodarstwa rolnego skarżącej w dniach 26 i [...] r. Sporządzono sprawozdanie (raport) nr [...]. W czynnościach kontrolnych prowadzonych przez kontrolerów uczestniczyła skarżąca, której umożliwiono wgląd w szczegółowe ustalenia dotyczące pomiarów działek rolnych oraz rzeczywistego stanu ich użytkowania. Raport z czynności kontrolnych strona otrzymała i podpisała bez zastrzeżeń. Skarżąca mogła zgłosić umotywowane zastrzeżenia na piśmie, co do ustaleń poczynionych przez kontrolujących, w terminie 7 dni od dnia otrzymania raportu. Ujawniono w nim istotne nieprawidłowości (kwalifikowane jako E2, E 6 i E 7) odnośnie stanu zagospodarowania na działkach rolnych - [...]. Stwierdzono bowiem, że materiał szkółkarski nie spełniał określonych wymagań dla sadów (kod nieprawidłowości – E 2). Wszystkie drzewa powinny być ukorzenione i spełniać dotyczące wysokości grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego. Na działce rolnej F były nieliczne drzewka spełniające wymogi jakości - wysokość pow. 80 cm. średnica pnia pow. 8 mm na wysokości 10 cm powyżej uszlachetnienia. Tego rodzaju szczegółowe wymagania dotyczące wytwarzania i jakości materiału szkółkarskiego, dla drzewek owocowych określono w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. z 2007 r., Nr 29, poz. 189 ze zm.). Zgodnie z treścią załącznika nr [...] do wspomnianego rozporządzenia, elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski powinien spełniać minimalne wymagania jakościowe - dla drzewek owocowych wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej; średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania; powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku. W trakcie kontroli ustalono ponadto, że skarżąca prowadziła produkcję rolną niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, nie zachowywała należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby (kod nieprawidłowości – E 6) na wyżej wskazanych działkach rolnych, czego dowodem były rośliny wyschnięte, porażone przez szkodniki i choroby. Kontrolerzy ujawnili, że rośliny odrastały "w miejscu uszlachetnienia" . Dodatkowe ustalenia wskazywały ponadto, że skarżąca nie utrzymywała minimalnej obsady drzew i krzewów (kod nieprawidłowości E 7) na wyżej wymienionych działkach rolnych – A, B, C, D, F, G i J. Stwierdzono, że prawidłowa obsada jabłoni domowej na tychże działkach powinna wynosić (przy zastosowaniu wskaźnika tolerancji w wysokości 5 %) odpowiednio – 136, 29, 61, 46, 17, 19 i 211 sztuk. Doliczono się natomiast - 20 sztuk drzewek (na działce A o pow. 1,14 ha), 6 (na działce B o pow. 0,24 ha), 4 (na działce C o pow. 0,51 ha), 4 (na działce D o pow. 0,39 ha), 5 (na działce F o pow. 0,14 ha), 5 (na działce G o pow. 0,16 ha), 12 (na działce J o pow. 1, 77 ha) Uchybienia te zasadnie skutkowały odmową przyznania płatności rolnośrodowiskowej na podstawie § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a/ rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Minimalna obsada dla jabłoni domowej wynosić powinna 125 sztuk na jeden hektar (załącznik nr [...] do powyższego rozporządzenia). Miało zastosowanie w sprawie z uwagi na przepisy przejściowe zawarte w § 50 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. Warunkiem przyznania płatności w przypadku wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego pakietu rolnictwo ekologiczne jest uprawa drzew, które są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Wykrycie omawianych nieprawidłowości uprawniało organy ARiMR do odmowy przyznania płatności (w wariancie 2.9). W przypadku wariantu 2.10 słusznie odmówiono płatności z uwagi na fakt, że działka rolna K o pow. 0,08 ha nie spełniała kryterium obszarowego. Według definicji, za działkę rolną w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...] z dnia [...] r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z [...], str. 65, z późn. zm.), należy uznawać działkę o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha obejmującej zwarty obszar gruntu, na którym występuje nie więcej niż jedna grupa upraw. Niezasadne okazały się zarzuty i wnioski skargi, że dokonano błędnych ustaleń faktycznych w oparciu raport kontrolny sporządzony przez kontrolerów, którzy nie wzięli pod uwagę, że część drzewek została uszkodzona przez dzikie zwierzęta, że koło łowieckie uznało straty oraz że wadliwie pomierzono drzewka. Ubytek drzewek skarżąca powinna była zgłosić organowi ARiMR przed podjęciem czynności weryfikacyjnych związanych ze stanem rolniczego użytkowania zawnioskowanych działek. Przed kontrolą w dniach 26 i [...] r. skarżąca nie ujawniła organowi faktu, że nie jest zachowana minimalna obsada jabłoni domowej z powodu szkód wyrządzonych przez dzikie zwierzęta. Z akt sprawy wynika natomiast, że szkody zostały zgłoszone kołu łowieckiemu w dniu [...] r.. Uznało ono – po wizytacji terenowej - zasadność żądania skarżącej w zakresie obowiązku naprawienia części szkody w odniesieniu do strat na powierzchni 0,43 ha. Jeśli skarżąca miała możliwość zawiadomienia koła łowieckiego, to nic nie stało na przeszkodzie, aby o stratach spowodowanych przez sarny poinformować organ ARiMR w ciągu 10 dni roboczych liczonych od dnia, w którym skarżąca lub upoważniona przez nią osoba mogła dokonać tej czynności. Termin powyższy wynika z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...] z dnia [...] r. Zaniechanie czynności zgłoszenia wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń niezależnych przez rolnika, nie pozwala organom ARiMR na odstąpienia od stosowania sankcji w przypadku braku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zarzut przeprowadzenia niewłaściwych pomiarów drzewek mógł być (a nie był) podniesiony w ewentualnych zastrzeżeniach do sprawozdania z wizytacji gospodarstwa rolnego, podobnie jak i zarzut nieprawdziwych ustaleń co do faktu, że część drzewek uschła. W tych okolicznościach wnioski skargi należało ocenić jako przejaw dyskusji prowadzonej z organami administracyjnymi przez skarżącą, która nie wykazała żadnym dowodem, że swoich czynności kontrolerzy nie wykonali w sposób profesjonalny. Takim dowodem nie był protokół nr [...] z szacowania szkody przez koło łowieckie podczas oględzin z dnia [...] r. świadczących o uszkodzeniu 100. sztuk sadzonek jabłoni. Ubocznie należy wyjaśnić, że dopiero na etapie odwołania skarżąca podnosi zarzut wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń i szkód wyrządzonych w maju i czerwcu 2014 r. Miarodajnym z punktu widzenia zasad przyznawania płatności w ramach Programu Rolnośrodowiskowego, nie były wyniki kontroli przeprowadzonej przez Ekogwarancję PTRE, instytucję działającą na podstawie przepisów ustawy o rolnictwie ekologicznym. Uzupełnienie przez skarżącą plantacji jabłoni miało wynikać z dokumentu dostawcy. Tego rodzaju dokument nr [...] z dnia [...] r., czy poprzedni z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. nie miał znaczenia w sprawie, skoro w czasie kontroli terenowej w czerwcu 2014 r. stwierdzono istotne uchybienia z zakresu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w roku 2014. Kwestia realizacji zobowiązania przez skarżącą w innych latach wykraczała poza przedmiot sprawy wyznaczonej zaskarżoną decyzją załatwiającą wniosek skarżącej z dnia [...] r. Z tych też względów skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.