III SA/Lu 99/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Stażysta Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 lipca 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...]grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2012 r., nr [...], odmawiającą K. K. umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami w części finansowanej przez płatnika składek. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], Zakład odmówił K. K. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 4.890,07 zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w kwocie 8,35 zł oraz Fundusz Pracy w kwocie 578,91 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień [...] października 2012 r. w kwocie 603,00 zł oraz kosztami upomnienia w kwocie 61,60 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na brak całkowitej nieściągalności oraz okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem K. K. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy powołując się na trudną sytuację życiową, bowiem mieszka u znajomych, pozostaje na ich utrzymaniu i nie ma żadnego źródła utrzymania, co uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. W związku z powyższym Zakład wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów, w tym zaświadczenia z właściwego ośrodka pomocy społecznej o korzystaniu lub niekorzystaniu ze wsparcia materialnego oraz dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia. Jednocześnie Zakład pouczył skarżącego o prawie czynnego udziału w postępowaniu oraz możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do dowodów zebranych w sprawie. Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. K. K. złożył wyjaśnienia w przedmiocie swojej sytuacji materialnej oraz oświadczenie, iż zwrócił się o pomoc do ośrodka pomocy społecznej, gdzie uzyskał informację, że otrzyma ja z początkiem grudnia 2012 r. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ przywołał treść art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych normującego instytucję umorzenia składek, podnosząc jednocześnie, że przy stosowaniu tej instytucji należy mieć na uwadze zasadę, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Umorzenie należności może nastąpić w sytuacji, gdy nie ma możliwości ich dochodzenia lub gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ powodowałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Natomiast z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że zadłużenie FUS i FP za okres od stycznia do kwietnia 2012 r. objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, w toku którego zajęty został rachunek bankowy, co świadczy o braku możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Również należności wobec Urzędu Skarbowego dochodzone są w drodze postępowania egzekucyjnego. Ponadto, zgodnie z oświadczeniem złożonym przez skarżącego, jest on współwłaścicielem na zasadnie wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości położonej w miejscowości L. P., która może stanowić zabezpieczenie należności. Organ wskazał również, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż skarżący nie figuruje w bazie danych Zakładu jako płatnik składek lub ubezpieczony, jednak w okresie od stycznia 2009 r. do [...] lipca 2012 r. źródłem jego dochodu była prowadzona przez skarżącego osobiście działalność gospodarcza. Ponadto, organ podniósł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, aby przeszkodą w uzyskaniu zatrudnienia przez skarżącego był jego stan zdrowia. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Zakład podkreślił, że decyzje w sprawach umorzenia składek oparte są na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, czy też ważnego interesu strony, nie musi prowadzić do pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek w razie ich całkowitej nieściągalności oraz uznanie, że stan zdrowia i sytuacja rodzinna skarżącego nie daje podstaw umorzenia zaległości. Ponadto, skarżący podniósł naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz.U z 2012 r., poz. 267, z późn. zm.) dalej: k.p.a., poprzez wadliwe oszacowanie wartości nieruchomości, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej interpretacji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także nieuwzględnienie licznych zobowiązań pieniężnych skarżącego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] października 2012 r., odmawiającą K. K. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek wraz z odsetkami. Podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie do powyższego artykułu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Są to m.in. takie okoliczności, jak śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku, oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z określonych przyczyn, zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ustalenie, że wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, czy ustalenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano natomiast wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, z późn. zm.), dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Należy wskazać, iż w niniejszej sprawie zarzuty skarżącego oparte są na błędnym przekonaniu, że w sytuacji zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności organ jest zobowiązany do umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Zawarte w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sformułowanie "mogą być umarzane" oznacza jednak, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy jedynie prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996/6/32). Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że organ zasadnie przyjął, iż w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, która związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego dochodzenie zaległych należności w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości – budynku mieszkalnego o powierzchni ok. 100 m² - położonej w miejscowości L. P., mogącej stanowić zabezpieczenie należności. Ponadto, aktualne zadłużenie na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za okres od stycznia do kwietnia 2012 r. objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, w toku którego dokonano zajęcia rachunku bankowego. Brak informacji w zakresie skuteczności tego postępowania nie pozwala jednak na stwierdzenie całkowitej nieściągalności zadłużenia. Postępowanie egzekucyjne toczy się także w stosunku do zobowiązań pieniężnych wobec Urzędu Skarbowego. Skarżący nie wykazał również, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uregulować należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności nie udowodnił, że przeszkodą w podjęciu zatrudnienia jest jego zły stan zdrowia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący powoływał się na problemy zdrowotne i związaną z nimi hospitalizację, w związku z czym nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Na potwierdzenie powyższego nie przedstawił jednak żadnej dokumentacji medycznej, do której złożenia był wzywany przez organ. Z akt sprawy nie wynika także, że skarżący jest trwale lub częściowo niezdolny do pracy. Skarżący przez wiele lat prowadził własną działalność gospodarczą, posiada określone umiejętności i doświadczenie życiowe, zatem nie można uznać, że jego sytuacja nie może ulec zmianie. W rozpoznawanej sprawie organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W szczególności organ wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.