III SA/Lu 993/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi U. G. na Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, w kwocie 113 zł, U. G. terminie do opłacenia wpisu, złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że jej dochód miesięczny brutto razem z dochodem osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 800 zł. W związku ze zbyt małym dochodem nie jest w stanie uiścić opłaty z tytułu wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia skarżąca zakwestionowała odmowę przyznania pomocy. Jej zdaniem, dostarczyła do sądu wymagane dokumenty i wykazała, że nie jest w stanie pokryć kosztów wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Z treści sprzeciwu wynika, że skarżąca kwestionuje odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji kiedy wykazała ona, ze nie jest w stanie pokryć dodatkowych kosztów z i tak niskiej pensji jaką zarabia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując na nowo wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych stwierdza, że brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącego. Stosownie do art. 246 ( 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., powoływanej dalej jako P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W sytuacji, gdy wyżej wymienione oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) oraz porównania ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Założeniem tak skonstruowanego postępowania o przyznanie prawa pomocy jest oczekiwanie, że strona poda informacje prawdziwe i wyczerpujące, bez zatajania czegokolwiek, kierując się zasadą lojalności w stosunku do sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie sprostanie tym wymaganiom powoduje, że wniosek strony nie może być oceniony w sposób pozwalający na przyznanie prawa pomocy. Okoliczności wskazane przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także wynikające z przedstawionych dokumentów, nie dają podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy. Skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwojgiem dzieci (wieku 18 i 13 lat). Mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zaświadczenie urzędu pracy z dnia 4 marca 2014 r.). Wykazała, że jedynym dochodem rodziny jest jej wynagrodzenie za pracę w kwocie 800 zł brutto, zaś przeciętny miesięczny dochód netto w okresie listopad 2013 r. – styczeń 2014 r. wyniósł 590,58 zł (zaświadczenie zakładu pracy z dnia 28 lutego 2014 r.). Skarżąca podała również, że ani ona, ani osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiadają żadnego majątku nieruchomego, jak też żadnych zasobów finansowych. Skarżąca oświadczyła nadto, że jej rodzina nie korzysta ze środków pomocy społecznej, a jedynym kosztem ponoszonym na utrzymanie rodziny, jaki może udokumentować, jest rachunek za telefon na kwotę 39,90 zł. W świetle podanych przez skarżącą informacji uznać należy, że skarżąca nie wykazała w pełni rzeczywistej sytuacji materialnej swojej i rodziny. Skarżąca nie złożyła oświadczenia wykazującego wielkość miesięcznych niezbędnych wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego rodziny, ani nie wyjaśniła, kto je ponosi. Jednakże nawet biorąc pod uwagę minimalne koszty utrzymania koniecznego czteroosobowej rodziny (chociażby takie jak zakup żywności, czy koszty dojazdu skarżącej do pracy do Warszawy), niewiarygodne jest pokrywanie tych wydatków jedynie z dochodów w wysokości 590,58 zł netto miesięcznie. Gdyby te dochody były wyłącznym źródłem utrzymania rodziny, niewątpliwe jest, że skarżąca mogłaby skutecznie ubiegać się o środki z pomocy społecznej, tymczasem w oświadczeniu z dnia 10 marca 2014 r. podała, że nie korzysta z tego rodzaju pomocy. Wątpliwości budzi również okoliczność, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż przy tak niskich miesięcznych dochodach utrzymują drogie rachunki bankowe "Złote konto", będące dla nich jedynie obciążeniem. Jak bowiem wynika z przedłożonych wyciągów bankowych za okres od 1 listopada 2013 r. do 31 stycznia 2014 r., na rachunku bankowym skarżącej nie ma żadnych operacji finansowych, oprócz opłat za prowadzenie rachunku, które wynoszą 16,50 zł miesięcznie. Z kolei na rachunku bankowym męża w tym samym okresie, oprócz opłat za prowadzenie rachunku w kwocie 16,50 zł i pobieranych odsetek za debet, widnieje tylko jedna operacja dokonana przez męża skarżącej z dnia 19 grudnia 2013 r., polegająca na zasileniu konta gotówką w kwocie 100 zł. Ponadto jak wynika z analizy rachunków bankowych skarżącej i jej męża za wskazany okres, wynagrodzenie skarżącej z tytułu pracy nie jest przelewane na żaden z nich. Oceniając zdolności płatnicze skarżącej należy mieć również na uwadze, że skarżąca nie wykazała w urzędowym formularzu, że w "A" spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. z kapitałem zakładowym w wysokości 471.350,00 zł, w której jest zatrudniona na stanowisku kosmetyczki, pełni jednocześnie funkcję prezesa zarządu (informacja ogólnodostępna w sieci teleinformatycznej Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego). Nie wykazała też, ze pełni funkcję prezesa zarządu głównego udziałowca tej spółki, to jest "B" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie, mającej kapitał zakładowy w wysokości 500.000 zł oraz prowadzącej dzielność także w formie oddziału w G. Powyższe, czyni mało wiarygodnym podawane przez skarżącą informacje o zajmowanym stanowisku, jak i samej wysokości wynagrodzenia. Okoliczność, że wynagrodzenie skarżącej nie jest przelewane na ujawnione przez nią konta bankowe, uzasadnia podejrzenie o posiadaniu innych jeszcze rachunków bankowych, bądź o pobieraniu wynagrodzenia na tzw. "rękę" w celu ukrycia jego rzeczywistej wysokości. Oderwane od zasad doświadczenia życiowego byłoby założenie, że skarżąca nie ma dochodów związanych z wykonywaniem funkcji członka jednoosobowych zarządów w wymienionych wyżej spółkach Mając powyższe na uwadze uznać należy, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, skarżąca nie przedstawiła swojej aktualnej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Skarżąca nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości (skąd czerpie środki na pokrycie niezbędnych potrzeb rodziny w zakresie utrzymania koniecznego), przedstawiając swoją sytuację materialną cząstkowo (brak oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne gospodarstwa domowego), a także pomijając informacje o opisanych wyżej źródłach dochodów, nie wykazała wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.