III SAB/Lu 63/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. Ł. i M. Ł. na bezczynność Prezydent Miasta w przedmiocie wynagrodzenia za usunięcie i dozór pojazdu I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezydenta Miasta do rozpatrzenia wniosku skarżących z dnia 18 czerwca 2012 r.; II. stwierdza, że bezczynność Prezydenta Miasta miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa; III. zasądza na rzecz M. Ł. i M. Ł. od Prezydenta Miasta kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. M. i M. Ł. wystąpili z wnioskiem do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w L. o przyznanie zwrotu wydatków i wynagrodzenia za usunięcie i dozór pojazdu marki Ford Escort, nr rej. [...] w okresie od daty usunięcia pojazdu z drogi – [...] sierpnia 2008 r. do dnia [...] września 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego przekazał wniosek zgodnie z właściwością Prezydentowi Miasta L. Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. skarżący wystąpili z wnioskiem o udzielenie informacji odnośnie aktualnego stanu sprawy w kwestii orzeczenia przepadku prawa własności pojazdu na rzecz miasta, jak i w sprawie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów i wynagrodzenia za usunięcie i dozorowanie pojazdu. Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. organ poinformował M. i M. Ł. o stanie sprawy dotyczącej pojazdu, natomiast nie odniósł się w żaden sposób do kwestii wynagrodzenia za jego usunięcie z drogi i dozór. M. i M. Ł. wystąpili do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. ze skargą na "bezczynność Prezydenta Miasta L." w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie zwrotu kosztów i wynagrodzenia za usunięcia oraz dozór marki Ford Escort. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uznało zażalenie na bezczynność za nieuzasadnione. W skardze sądowej M. i M. Ł. zarzucili bezczynność i ewentualnie przewlekłe prowadzenie sprawy przez Prezydenta Miasta L. w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie kosztów i wynagrodzenia za usunięcie i dozór pojazdów. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta L. wniósł o jej oddalenie, wskazując, że do czasu uzyskania postanowienia sądu orzekającego przepadek pojazdu na rzecz powiatu nie jest możliwe rozpatrzenie wniosku o przyznanie kosztów wymienionych we wniosku. Organ poinformował, że podjęte zostały czynności w celu przeprowadzenia postępowania sądowego w przedmiocie przepadku pojazdów na rzecz Gminy L. Wyrokiem z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt III SAB/Lu 21/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę w zakresie bezczynności (punkt I sentencji) i odrzucił skargę w zakresie przewlekłego prowadzenia postępowania (punkt II). W uzasadnieniu sąd wskazał, że w obowiązującym stanie prawnym, zgodnie z art. 130a ust. 10h ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137, z późn. zm.), dalej: Prawo o ruchu drogowym, koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, a decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Podstawową zasadą tego trybu orzekania o ponoszeniu wskazanych wyżej kosztów jest to, że rozstrzygnięcie o tych kosztach następuje po zakończeniu postępowania co do przepadku pojazdu na rzecz powiatu (art. 130a ust. 10). Z uwagi na treść przepisów intertemporalnych, ten sam tryb postępowania ma zastosowanie w odniesieniu do pojazdów, w których 6-miesięczny termin od dnia usunięcia ich z drogi upłynął przed wejściem w życie nowelizacji Prawa o ruchu drogowym z 22 lipca 2010 r. W konsekwencji organ rozstrzygający sprawę na podstawie art. 130a ust. 10h ustawy Prawa o ruchu drogowym, a więc dopiero po orzeczeniu przepadku na rzecz powiatu w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, będzie miał obowiązek orzec o kosztach przechowywania pojazdu. Wobec powyższego sąd stwierdził, że Prezydent Miasta L. nie pozostawał w bezczynności, gdyż nie był zobowiązany do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji – w granicach sprawy zakreślonych treścią żądania strony z dnia [...] czerwca 2012 r. Odrzucenie skargi w zakresie przewlekłego prowadzenia postępowania sąd uzasadnił brakiem wyczerpania środków zaskarżenia. Złożone przez skarżących dotyczyło bezczynności organu, a nie przewlekłości prowadzonego przez niego postępowania. Na skutek skargi kasacyjnej M. i M. Ł., wyrokiem z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2593/13, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w punkcie I i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie. W uzasadnieniu NSA wskazał, że istotą skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności, jednakże bez przesądzenia o treści, czy skutkach tych działań. Dlatego też badając taką skargę sąd ogranicza się do skontrolowania, czy organ rzeczywiście nie podjął działania, do którego był zobowiązany. Poza zakresem kontroli sądu pozostaje prawna poprawność działań organu załatwiających zgłoszone żądanie. W niniejszej sprawie z chwilą wpływu do Prezydenta Miasta L. wniosku skarżących z dnia [...] czerwca 2012 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie i powstał po stronie organu obowiązek ustosunkowania się do treści wniosku. Organ ma obowiązek zakończenia tak wszczętego postępowania merytorycznie albo w innej formie przewidzianej przez prawo. Milczenie organu administracyjnego uniemożliwia konkretyzację praw i obowiązków strony. Gdy istnieją przesłanki do załatwienia sprawy w formach przewidzianych przez prawo organ administracyjny nie może poprzestać na udzieleniu stronie informacji co do braku możliwości prawnego załatwienia sprawy. Obowiązkiem sądu I instancji było rozważenie, czy postępowanie administracyjne zostało wszczęte, czy organ administracyjny powinien podjąć określone działania i ewentualnie, jakie powinny to być działania. Sąd pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie stwierdził zaś wyłącznie, że Prezydent Miasta L. nie pozostawał w bezczynności, ponieważ nie był zobowiązany do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji - w granicach sprawy zakreślonych treścią żądania strony z dnia [...] czerwca 2012 r. Powyższe stwierdzenie sądu pozostawia wątpliwości co do oceny sądu na temat sposobu zakończenia sprawy ustalenia kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdu. Nie pozwala jednoznacznie ustalić, czy sąd uznał, że sprawa ta w ogóle nie jest załatwiana w drodze decyzji, czy stan sprawy powoduje, że decyzja w przedmiocie ustalenia kosztów byłaby przedwczesna. Sąd powinien jednoznacznie ustalić, czy w okolicznościach tej sprawy organ jest zobowiązany do rozstrzygnięcia jej w drodze decyzji czy czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe oznacza, że sąd pierwszej instancji rozstrzygnął sprawę nie w jej granicach, tj. granicach wyznaczonych skargą na bezczynność. W konkluzji NSA stwierdził, że ze względu na to, że w sprawie nie zostało zakończone postępowanie administracyjne w formach przewidzianych przez prawo, którymi ustosunkowano by się do zgłoszonych żądań skarżących, to zasadne jest twierdzenie, że Prezydent Miasta L. pozostaje w stanie bezczynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpatrując sprawę ponownie zważył, co następuje: Sąd I instancji, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). W związku z powyższym rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji nie może nie uwzględniać oceny prawnej przedstawionej przez sąd kasacyjny. Jednocześnie jednak sąd rozpoznający sprawę po raz kolejny powinien uwzględnić taką zmianę okoliczności faktycznych lub prawnych, która ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W rozpoznawanej sprawie skierowanie przez Prezydenta Miasta L. do skarżących pisma z dnia [...] listopada 2012 r. informującego o stanie sprawy i wskazującego, że przygotowywane są wnioski do sądu o orzeczenie przepadku pojazdów nie może być uznane za załatwienie sprawy wszczętej wnioskiem skarżących z dnia [...] czerwca 2012 r. o przyznanie zwrotu wydatków i wynagrodzenia za usunięcie z drogi oraz za dozór pojazdu. W sytuacji kiedy podstawą materialnoprawną orzeczenia organu administracji o wymienionych wyżej kosztach jest przepis art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.) należy przyjąć, że już w dacie złożenia wniosku przez skarżących istniały materialnoprawne przesłanki orzekania w sprawie wszczętej wymienionym wnioskiem. Niezależnie od tego, jeżeli organ administracji uważał, że wniosek jest przedwczesny, mógł odmówić przyznania kosztów, a na dalszym etapie postępowania, jeżeli uzależniał możliwość jego zakończenia od wyniku sprawy przed sądem powszechnym o orzeczenie przepadku pojazdu, mógł zawiesić postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] czerwca 2012 r. W sytuacji, kiedy do dnia złożenia skargi na bezczynność organu nie zostało zakończone postępowanie administracyjne w formach przewidzianych przez prawo, którymi organ ustosunkowałby się do zgłoszonych żądań skarżących, zasadne jest twierdzenie, że Prezydent Miasta L. pozostawał w stanie bezczynności. Co do powyższego stwierdzenia Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany jest oceną przedstawioną w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2593/13 uchylającego poprzedni wyrok Sądu I instancji. W badanej sprawie nową okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, że w dacie ponownego orzekania przez Sąd I instancji wniosek skarżących z dnia [...] czerwca 2012 r. o przyznanie zwrotu wydatków i wynagrodzenia za usunięcie z drogi oraz za dozór pojazdu został rozstrzygnięty postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. wydanym z upoważnienia Prezydenta Miasta L. (por. pismo organu – k. 132 akt sprawy). Skarżący M. Ł. przyznał na rozprawie, że wynagrodzenie zostało mu przyznane. Wydanie wskazanego wyżej postanowienia oznacza, że mimo pozostawania organu w bezczynności w dniu wniesienia skargi do Sądu, stan ten został usunięty po wniesieniu skargi. Zgodnie z art. 149 § 1 zdanie 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organu, zobowiązuje go do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Skoro wniosek skarżących z dnia [...] czerwca 2012 r. został już załatwiony, to postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie rozstrzygnięcia co do nakazania usunięcia bezczynności organu (zobowiązania do określonego działania organu) na podstawie art. 149 § 1 zdanie 1 P.p.s.a. stało się bezprzedmiotowe i podlega w związku z tym umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Nie stało się jednak bezprzedmiotowe postępowanie sądowe w całości. Przepis art. 149 § 1 zdanie 2 P.p.s.a. zawiera bowiem normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce oraz czy było to z rażącym naruszeniem prawa albo nie miało charakteru rażącego. Użycie w zdaniu drugim § 1 art. 149 P.p.s.a. wyrazu "jednocześnie" nie oznacza, że ta część przepisu ma zastosowanie tylko wówczas, gdy sąd zobowiązuje organ do wydania aktu w określonym terminie. Z analizy tego przepisu, w kontekście przepisu art. 4171 § 3 K.c., wynika, że uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego może polegać na stwierdzeniu, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo że naruszenie prawa nie było rażące, mimo że są podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, z uwagi na to, że akt taki został wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu. Należy więc przyjąć, iż wydanie przez organ decyzji lub postanowienia po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, nie powoduje, stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a., że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r., II OSK 1360/12, ONSAiWSA 2013/1/7, SIP Lex nr 1219576). W związku z powyższym w punkcie II wyroku Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce, z tym że bez rażącego naruszenia prawa. Sąd stwierdzając brak rażącego naruszenia prawa wziął pod uwagę stanowisko skarżących zaprezentowane na rozprawie (nie wnosili oni ostatecznie o takie stwierdzenie), a także okoliczność, że organ prowadził postępowanie w złożonym stanie prawnym po nowelizacji przepisów art. 130a ustawy – Prawo o ruchu drogowym, dokonanych ustawą zmieniającą z dnia 22 lipca 2010 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Prezydenta Miasta L. do rozpatrzenia wniosku skarżących złożonego w dniu [...] czerwca 2012 r. o przyznanie zwrotu wydatków i wynagrodzenia za usunięcie pojazdu z drogi i jego dozór – na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. oraz stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa – na podstawie art. 149 § 1 zdanie 2 P.p.s.a. Uwzględnieniem skargi w rozumieniu art. 149 § 1 zdanie 2 P.p.s.a. jest również stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce, mimo że została usunięta po wniesieniu skargi do sądu. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).