III SAB/Lu 8/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na bezczynność, zaniedbania i nienależyte wykonywanie zadań, naruszenie praworządności i interesu skarżącego oraz przewlekłość działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych p o s t a n a w i a I. odrzucić skargę; II. zwrócić skarżącemu M. S. kwotę 100 zł (sto złotych) uiszczoną tytułem wpisu od skargi. M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność, zaniedbania i nienależyte wykonywanie zadań, naruszenie praworządności i interesu skarżącego oraz przewlekłość działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W treści skargi skarżący podał, że zakres zaskarżenia obejmuje działania ZUS Oddział w Lublinie związane ze zwolnieniem lekarskim skarżącego za okres od [...] r., rzekomą kontrolą w dniu 6 września 2024 r. w domu skarżącego oraz wstrzymaniem świadczenia zdrowotnego za ten okres. Skarżący opisał występujące w jego ocenie przejawy przewlekłości, a także bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i ich następstw dla skarżącego oraz naruszeń interesu skarżącego, domagając się stwierdzenia przewlekłości oraz bezczynności, a także w każdym przypadku zasądzenia od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy sumy określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie wniósł o odrzucenie skargi, podnosząc że sprawa nie podlega kontroli sądów administracyjnych. W piśmie z dnia 27 marca 2025 r. skarżący M. S. nie zgodził się ze stanowiskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz powołał się na kolejne przejawy bezczynności ZUS, domagając się stwierdzenia bezczynności w tym zakresie oraz zasądzenia od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych sumy pieniężnej w wysokości połowy sumy określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga w rozpoznawanej sprawie podlega odrzuceniu, ponieważ sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zakres kognicji sądów administracyjnych jest ograniczony do ściśle określonego rodzaju spraw. Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Według art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Sądy administracyjne rozstrzygają też spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 4 p.p.s.a.). Z przytoczonych wyżej przepisów, a w szczególności z treści art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. wynika, że wprawdzie skarga na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania – co do zasady – należy do właściwości sądu administracyjnego, to jednak jest tylko pochodną dopuszczalnej skargi na prawne formy działania organów w zakresie wykonywania administracji publicznej, które poddane zostały kontroli sądowoadministracyjnej. Tym samym skarga do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania obejmować może jedynie sprawy, które w świetle powołanych przepisów podlegają kontroli sądów administracyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 646/23). Treść skargi wniesionej w niniejszej sprawie i dołączonych do niej załączników oraz treść dokumentów zgromadzonych w aktach przedstawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje, że skarga dotyczy prawidłowości działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie w związku z przeprowadzoną w dniu 6 września 2024 r. kontrolą właściwego wykorzystania zwolnienia lekarskiego skarżącego. Skarżący kwestionuje prawidłowość czynności ZUS i powołuje się na nieuprawnione wstrzymanie wypłaty zasiłku chorobowego, który w związku z tym został wypłacony po terminie. Zasiłek chorobowy jest świadczeniem wypłacanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2780 z późn. zm.). Przepis art. 68 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz płatnicy składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz są upoważnieni do formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich. Z kolei przepis art. 66 tej ustawy normuje instytucję wstrzymania wypłaty zasiłku. W związku z opisanym przedmiotem skargi wskazać należy, że w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; ustalania płatnika składek; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Na mocy art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Jednocześnie zgodnie z art. 4778 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 1568 z późn. zm.) sprawy odwołań od rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, które wymienione są w § 2 wskazanego artykułu. W świetle powyższych przepisów zasadą jest rozpoznawanie spraw dotyczących rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych przez sądy powszechne. Wyjątki od tej zasady przewidziane są w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie do powołanego przepisu, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W związku z tym, w odniesieniu do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanych w sprawach wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wymienia jednak spraw dotyczących zasiłku chorobowego, wypłacanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Sprawy dotyczące zasiłku chorobowego, w tym związane z kontrolą ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy nie zostały zatem poddane kognicji sądów administracyjnych. W konsekwencji, z przyczyn omówionych wyżej, także skarga na bezczynność albo przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie dotyczącej zasiłku chorobowego, jako niewymienionej w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie jest objęta właściwością sądów administracyjnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OSK 764/24 oraz z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 1814/20; postanowienia: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 marca 2025 r, sygn. akt II SAB/Sz 45/25, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SAB/Wa 172/234, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 września 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 796/17 oraz z dnia 14 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 19/10). Stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Tego rodzaju sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż wniesiona w tej sprawie skarga dotyczy działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych związanych z wypłatą zasiłku chorobowego. Skarga wniesiona do sądu administracyjnego podlegała zatem odrzuceniu. W związku z powołaniem się skarżącego w treści skargi na przepis art. 237 k.p.a. wyjaśnić także należy, że przepis ten zawarty jest w dziale VIII kodeksu postępowania administracyjnego. We wskazanym dziale kodeksu postępowania administracyjnego unormowana jest między innymi skarga, której przedmiotem może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw (art. 227 k.p.a.). Skargi składa się do organów administracji właściwych do ich rozpatrzenia (art. 228 k.p.a.). Wymaga przy tym podkreślenia, że działanie administracji publicznej w trybie postępowania skargowego uregulowanego w dziale VIII k.p.a. nie podlega kontroli sądów administracyjnych, gdyż nie mieści się w katalogu spraw określonych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Możliwość zaskarżenia działań podjętych w ramach takiego postępowania nie została także przewidziana w żadnej ustawie szczególnej. Z kolei w odniesieniu do podnoszonych w piśmie skarżącego z dnia 27 marca 2024 r. zarzutów dotyczących złożonych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponagleń trzeba zauważyć, że ponaglenie nie wszczyna żadnej części postępowania administracyjnego, jest jedynie środkiem służącym stronie do przyspieszenia postępowania (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2022 r., II SA/Po 541/22). Sposób rozpatrzenia ponaglenia także nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 58 § 1 pkt i § 3 p.p.s.a. Sąd odrzucił skargę z powodu braku właściwości sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. O zwrocie na rzecz skarżącego kwoty 100 zł uiszczonej tytułem wpisu od skargi Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.