III SO/Lu 2/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, o wyznaczenie którego zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej ; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W piśmie z dnia 10 maja 2013 r., skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W związku z powyższym skierowano do niej wezwanie do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i przesłania go w terminie siedmiu dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wraz z wezwaniem przesłano skarżącej urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącej w dniu 29 maja 2013 r. (k-21 akt sprawy), natomiast wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nadała w urzędzie pocztowym w dniu 27 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego). Zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2013 r. referendarz sadowy pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, z uwagi na to, że skarżąca nie złożyła prawidłowo wypełnionego formularza wniosku w wyznaczonym terminie. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego zarządzenia, podnosząc, że w dniu 25 maja 2013 r. zmarł jej mąż, który wcześniej leżał w szpitalu nieprzytomny. Na wezwanie sądu skarżąca uzupełniła wniosek, wskazując, że obejmuje on zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. W postanowieniu z dnia 30 stycznia 2013 r., I OZ 40/13, Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zwrócił uwagę, że art. 243 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z przepisu tego wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest ograniczony jakimkolwiek terminem, a jedynym warunkiem jego dopuszczalności jest wystąpienie z tym żądaniem do chwili zakończenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę oznacza to, że nie istnieje możliwość uchybienia terminowi do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto NSA zauważył, że zgodnie z art. 257 p.p.s.a. pozostawia się bez rozpoznania jedynie wniosek nie złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, zaś braki, o których mowa w tym przepisie, to takie, które uniemożliwiają rozpoznanie tego wniosku. Jeżeli wniosek został złożony na formularzu, wypełnione zostały wszystkie rubryki – nie ma podstaw, aby nie rozpoznać go merytorycznie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt badanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy musi być rozpoznany merytorycznie, gdyż jest prawidłowo wypełniony, a data jego złożenia nie ma w sprawie znaczenia. Wniosek skarżącej obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata. Jest to zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292). Rozpoznawanie wniosku w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych jest w badanej sprawie bezprzedmiotowe. Skarżona decyzja dotyczy sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. W tego typu sprawach strona skarżąca z mocy ustawy jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. f) p.p.s.a.). W związku z powyższym odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, skoro korzysta ona ze zwolnienia ustawowego w tym zakresie. W zakresie dotyczącym wniosku o przyznanie adwokata potencjalne obciążenia finansowe skarżącej z tego tytułu objęłyby koszty jego wynagrodzenia. Wynagrodzenie prawnika jest ustalane co do zasady swobodnie pomiędzy stronami – mocodawcą i pełnomocnikiem. Wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie musiałby ponieść z tego tytułu skarżący jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). W badanej sprawie stawka minimalna wynagrodzenia wynosi 240 zł. Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej, wynikająca z jej oświadczeń zawartych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: skarżąca zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. W skład majątku wchodzi dom mieszkalny o pow. [...] m2 oraz nieruchomości rolne w postaci [...] arów gruntów rolnych oraz [...] ha nieużytków i łąk. Na dochody gospodarstwa domowego składa się renta skarżącej w kwocie 560 zł brutto oraz emerytura matki w kwocie 860 zł brutto. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że ze świadczenia rentowego skarżącej pobierane są potrącenia na spłatę zobowiązań finansowych. Wysokość świadczenia po potrąceniu wynosi 420 zł. Przedstawiona sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej wskazuje na niski dochód jej gospodarstwa domowego oraz brak majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków na sfinansowanie kosztów postępowania. W tej sytuacji należy uznać, że skarżąca nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na pokrycie kosztów wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi za prowadzenie sprawy, a zatem nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 2 p.p.s.a.