III SPP/Lu 25/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych - w zakresie sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 czerwca 2024 r. postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2024 r. Skarżąca M. C., pismem z 7 marca 2024 r. zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Następnie na wezwanie referendarza, w zakreślonym terminie, nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF", w którym ponowiła zgłoszone żądanie. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania ze względu na swoją sytuację rodzinną, majątkową, wysokość dochodów i stan zdrowia. W dalszej części urzędowego formularza skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i pełnoletnim bratem. Wykazała, że w skład jej majątku wchodzi jedynie samochód osobowy marki [...] (r. prod. 2008), który jest niezbędny do zaspokojenia jej potrzeb życiowych w związku z niepełnosprawnością ruchową, nie posiada natomiast nieruchomości, ani zasobów finansowych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych). Podała, że jej matka jest współwłaścicielką w ˝ części nieruchomości rolnej o pow. 0,99 ha. Skarżąca wykazała, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto oraz pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł (od grudnia 2022 r.). Oświadczyła, że rodzice i brat nie pracują i nie mają dochodów, zaś ojciec pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł (od października 2023 r.). Ponadto babka skarżącej wspomaga finansowo rodzinę kwotą do [...] zł miesięcznie. Wydatki gospodarstwa domowego skarżąca określiła na kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Wezwaniem z 23 kwietnia 2024 r. referendarz wezwał skarżącą do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w tym: wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, kserokopii zeznań podatkowych skarżącej w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, zaświadczeń właściwego urzędu pracy o rejestracji rodziców i brata skarżącej jako osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku, oświadczenia skarżącej wykazującego wysokość dochodów netto skarżącej i członków jej rodziny, oświadczenia skarżącej do kogo należy lokal mieszkalny wskazany jako miejsce zamieszkania skarżącej i jej rodziny oraz dokumentów potwierdzających stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem koniecznym gospodarstwa domowego. Wezwanie powyższe zostało doręczone w sposób prawem przewidziany w dniu 17 maja 2024 r. i pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2024 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie bliższego wyjaśnienia wymagała sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej i jej rodziny (jakie uzyskiwała dochody w poprzednich latach, jaki był stan rachunków bankowych skarżącej w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, z jakich środków finansowych utrzymują się pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rodzice i brat skarżącej skoro nie osiągają żadnych dochodów, czy korzystają z pomocy społecznej, czy są osobami bezrobotnymi, jaka jest wysokość konkretnych wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym rodziny, w tym do kogo należy lokal mieszkalny wskazany jako miejsce zamieszkania skarżącej i jej rodziny, jaka jest konkretna wysokość dochodu netto skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym). Skarżąca nie nadsyłając żądanych dokumentów i oświadczeń, nie ujawniła w pełni swojej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji materialnej. Zdaniem referendarza mało wiarygodne jest aby czteroosobowa rodzina skarżącej składająca się z osób pełnoletnich i zdolnych do pracy utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę skarżącej, która jest osobą mającą orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym. W tych okolicznościach referendarz sądowy ocenił brak zaistnienia przesłanek do przyznania skarżącej prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W ocenie sądu sprzeciw wniesiony w niniejszej sprawie na postanowienie starszego referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sadowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). W myśl art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Trafnie zauważył referendarz sądowy, że niewywiązanie się z obowiązku przesłania dokumentów źródłowych i oświadczeń, nie może zasługiwać na aprobatę, gdyż prawo pomocy ma służyć osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które w sposób rzetelny i wyczerpujący wykażą swoją (i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym) sytuację majątkową i dochodową, czego skarżąca nie uczyniła. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony. Zasadnicze znaczenie dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia ma okoliczność, co trafnie ocenił referendarz sądowy, że skarżąca nie nadsyłając żądanych dokumentów i oświadczeń, nie ujawniła w pełni swojej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji materialnej. Skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji materialnej w sposób pełny i wyczerpujący, co uniemożliwiło ustalenie jej rzeczywistej kondycji finansowej. Należy ponadto wyjaśnić, że zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza więc konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy warunkowane jest sytuacją majątkową wnioskodawcy, ale wymaga też zaistnienia możliwości konfrontacji posiadanych środków, zdolności płatniczych i działań strony w ogóle z wysokością kosztów inicjowanego postępowania sądowego. W tej sprawie sytuacja finansowa skarżącej nie została należycie wyjaśniona. Skarżąca nie wywiązała się w ogóle z wykonania wezwania do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, co szczegółowo opisał referendarz sądowy. Nie była zatem możliwa prawidłowa ocena sytuacji materialnej skarżącego, a więc tego, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym niewykonanie wezwania do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń powoduje negatywne konsekwencje dla strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, gdyż skutkuje tym, że nie można w sposób prawidłowy ocenić możliwości płatniczych skarżącego. Niedopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dokumentów źródłowych, bądź dodatkowych oświadczeń, które pozwoliłyby na dokładną analizę jej sytuacji majątkowej, osobistej i finansowej, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. orzeczenia w sprawach sygn. akt: I OZ 189/12, I OZ 292/13, I OZ 1699/16, I SA/Ol 138/17). Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie powołanych przepisów – art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a - sąd utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.