I SA 1356/02

Dnia 15 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor Katarzyna Matczak (sprawozdawca) Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr Rep. "[...]" w przedmiocie odmowy nabycia prawa własności nieruchomości: I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia "[...]" r. Nr "[...]", II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 30 zł (trzydzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2002r. Nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta E. z dnia 19 marca 2002r. Nr "[...]" w sprawie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w E. przy ul. "[...]", o powierzchni 0,0470 ha, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 17 na arkuszu mapy l, w obrębie 10, ujawnionej w księdze wieczystej "[...]" prowadzonej przez Sąd Rejonowy "[...]". W uzasadnieniu wskazano, iż z akt sprawy wynika że A. Z. w dniu 14 marca 2002r. zwrócił się z wnioskiem o wydanie decyzji w trybie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, póz. 1209) dotyczącej nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej w E. przy ul. "[...]" o powierzchni 470 m2. Zadeklarował poniesienie wszelkich kosztów związanych z opracowaniami geodezyjnymi. Do wniosku załączył wypis i rejestru gruntów oraz odpis z księgi wieczystej "[...]". Organ pierwszej instancji odmówił A. Z. nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w E. przy ul. "[...]" o powierzchni 0,0470 ha. W uzasadnieniu powołał się na zapis art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości wyjaśniając, że wnioskodawca uzyskał prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r. Nr 30, póz. 127, ze zm). Skoro zatem prawo nie zostało nabyte w trybie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych - to A. Z. nie przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości, której jest użytkownikiem wieczystym. Od powyższej decyzji A. Z. wniósł odwołanie, w którym wyjaśnił, że roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości gruntowej przysługuje mu z tytułu położenia nieruchomości na terenie Ziem Odzyskanych. Samorządowe Kolegium odwoławcze w E. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając, że jest ona prawidłowa. Wskazano na treść art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, póz. 1209) - dalej powoływanej w skrócie: ustawa o n.w.n.- który stanowi, że "roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340, z 1957r. Nr 39, póz. 172, z 1969r. Nr 13, póz. 95, z 1998r. Nr 106, póz. 668) : 1) zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2) stanowiących nieruchomości rolne". Wyjaśniono, że ustawową przesłanką jest władanie jako użytkownik wieczysty w dwóch datach nieruchomościami wymienionymi w dekrecie z dnia 5 września 1951 r., zarówno z zakresie przedmiotowym, jaki i podmiotowym. Zakres przedmiotowy obowiązywania tego aktu prawnego nie budzi wątpliwości, gdyż obejmuje nieruchomości położone na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, natomiast wyjaśnienia wymaga zakres podmiotowy obowiązywania tej ustawy. Uznano w oparciu o przeprowadzoną wykładnię językową oraz celowościową, iż ustawodawca objął zakresem działania ustawy o n.w.n jedynie nieruchomości gruntowe, które pierwotnie nabyte zostały na podstawie dekretu z 6 września 1951 r. Zaprezentowano pogląd, iż nie jest do przyjęcia stanowisko, że powołany w treści art. l ust. l ustawy n.w.n. dekret z 1951 r. miał znaczenie wyłącznie geograficzne. Skoro prawo użytkowania wieczystego wnioskodawcy nie zostało nabyte w trybie w/w dekretu, to nie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki uprawniające go do wystąpienia z wnioskiem o nieodpłatne nabycie przedmiotowej nieruchomości gruntowej. Od decyzji tej skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. Z. domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta E., jako niezgodnych z prawem. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego - art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz prowadzenia jej w sposób nie wzbudzający zaufania do organów administracji publicznej, poprzez stosowanie zawężającej interpretacji ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Podniósł, iż nie znajduje uzasadnienia twierdzenie organów, że uprawnienie do nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości przysługuje jedynie użytkownikom wieczystym, którzy swoje prawo do nieruchomości uzyskali na mocy dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wnosząc o jej oddalenie podtrzymało stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniło, iż z uwagi na problemy interpretacyjne związane z zakresem podmiotowym obowiązywania ustawy o n.w.n posłużono się wykładnią celowościową wynikającą z lektury sprawozdań stenograficznych ze 113 i 114 posiedzenia Sejmu III Kadencji. Treść tych sprawozdań pozwala na przyjęcie, iż intencją ustawodawcy było zawężenie kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z roszczeniem o nieodpłatne nabycie prawa własności jedynie do użytkowników wieczystych, którzy prawo to nabyli na podstawie dekretu z 6 września 1951 r. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1271, ze zm) na skutek reformy sądownictwa administracyjnego skargi wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Zgodnie z art. l § l i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Skarga jest uzasadniona, a podniesione w niej zarzuty dotyczące błędnego zastosowania przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zasadne. Materiał dokumentacyjny sprawy wskazuje, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta E. z dnia 19 marca 2002r. zostały wydane z naruszeniem prawa. Na wstępie wyjaśnić należy, iż ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o n.w.n jest kolejnym aktem prawnym zapoczątkowanego ustawą z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności ((Dz.U. z 2001 r., Nr 120, póz. 1299) procesu "uwłaszczenia" użytkowników wieczystych poprzez przekształcenie ich prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Na uwagę zasługuje również okoliczność, że przekształcenia tego dokonuje się niezależnie od woli właściciela Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego w trybie administracyjnym, po spełnieniu ustawowych przesłanek. Materialnoprawną podstawą roszczenia A. Z. o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości jest art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o n.w.n. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż przepis ten został skonstruowany niejasno i w pierwszej chwili może sugerować, iż obejmuje jedynie krąg osób, które w trybie wspomnianego dekretu z 6 września 1951 r. uzyskały nieruchomość w użytkowanie wieczyste. Jednakże dogłębna analiza powołanego wyżej przepisu prawa pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż stanowisko takie obciążone jest błędem. Po pierwsze wskazać należy, iż w chwili wejścia w życie powołanego dekretu z 1951 r. nie znana była jeszcze instytucja użytkowania wieczystego. To prawo rzeczowe wprowadzono do polskiego ustawodawca mocą ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U.z 1969r., Nr 22, póz. 159, ze zm). Wcześniej wprawdzie znane były różne formy czasowego władania nieruchomościami, które swoją treścią były zbliżone do użytkowania wieczystego, takie jak własność czasowa czy prawo zabudowy, ale nie użytkowanie wieczyste. Zatem nie można przyjąć, iż mocą dekretu z 1951 r. jakiekolwiek osoby uzyskały prawo użytkowania wieczystego nieruchomości rolnych, bowiem ta instytucja nie była jeszcze znana polskiemu ustawodawstwu. Poza tym mocą art. 2 ust. l powołanego wyżej dekretu z 1951 r. "osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjący z nimi we współwłasności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw." Skoro zatem wszyscy osadnicy rolni nabywali gospodarstwa rolne i działki gruntowe (art. 13 ust. l dekretu) na własność, to brak jest uzasadnienia do przyjęcia twierdzenia, iż w ustawie z dnia 26 lipca 2001 r. o n.w.n. prawodawca miał na myśli tychże właścicieli nieruchomości rolnych. Poza tym gdyby nawet założyć, że nieruchomości nabyte w tym trybie na skutek różnych zdarzeń prawnych ponownie powróciły do Skarbu Państwa, a następnie przekazane zostały w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym, to podstawą do ustanowienia na rzecz tych osób prawa użytkowania wieczystego nie byłyby już zapisy dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych lecz późniejszej ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Zwrócenia uwagi wymaga także okoliczność, iż ustawa z dnia 26 lipca 200Ir. o n.w.n uprawnia do nieodpłatnego nabycia prawa własności tychże użytkowników wieczystych, których nieruchomości zabudowane są na cele mieszkaniowe oraz stanowią nieruchomości rolne. Jeżeli wolą ustawodawcy byłoby faktycznie ograniczenie kręgu uprawnionych do nieodpłatnego nabycia prawa własności tylko do osób, które uzyskały swoje prawo użytkowania wieczystego w oparciu o przepisy dekretu z 6 września 1951r, to w jakim celu wprowadzono w art. l ust. l ustawy o n.w.n. kategorię nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe. Dekret z 1951 r. regulował jedynie kwestię gospodarstw rolnych nabytych w trybie osadnictwa rolnego, natomiast inne nieruchomości były nabywane w trybie dekretu z dnia 6 grudnia 1946r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 71, póz. 389, ze zm). Gdyby zatem faktycznie ustawodawca chciał ograniczyć krąg uprawnionych osób, to winien dokonać odpowiedniego zapisu dotyczącego nieruchomości wymienionych w dekrecie z 1951 r. jak i w dekrecie z 1946r. Mając na uwadze poczynione uwagi Sąd stoi na stanowisku, iż odwołanie się w art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 200 Ir. o n.w.n. do wspomnianego dekretu z 1951 r. miało na celu jedynie wskazanie zasięgu terytorialnego, na jakim ustawa ta ma zastosowanie. Zważyć należy bowiem, że ustawodawca zapisując, że ustawa ma zastosowanie do osób fizycznych, będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r., nie odwołuje się do nieruchomości [jako kategorii rzeczy] będących przedmiotem regulacji tego dekretu, lecz do nieruchomości na tym terenie położonych. Zatem przewidzianemu w tej ustawie "uwłaszczeniu" podlegają wszystkie osoby fizyczne, będące użytkownikami wieczystymi i współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r., zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Za taką interpretacją przepisów omawianej ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości przemawia ponadto fakt, że w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64, póz. 592), która weszła w życie dnia 16 lipca 2003r., w art. 15 wprowadzono zmiany do ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o n.w.n. Art. l ust. l ustawy uzyskał nowe brzmienie, gdyż rozszerzono krąg osób usprawnionych do nabycia prawa nieruchomości na wszystkie osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. W tych warunkach Sąd uznając, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca narusza przepisy prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § l lit "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm) orzekł jak w sentencji wyroku, zasądzając koszty stosownie do art. 200 tejże ustawy. Sąd nie podejmował rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 wyżej powołanej ustawy z uwagi na treść zaskarżonej decyzji.