I SA 1407/02

Dnia 15 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor Katarzyna Matczak (sprawozdawca) Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie równoważnika pieniężnego za brak lokalu: I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia "[...]" r. Nr "[...]" II. zasądza od Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej na rzecz skarżącego kwotę 10 zł (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 27 maja 2002r. Nr "[...]" Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 10 maja 2002r. Nr "[...]" w sprawie odmowy przyznania st. kpr. S. C. równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. W uzasadnieniu wskazano, iż S. C. z dniem l kwietnia 2002r. został przeniesiony [na własną prośbę] z Aresztu Śledczego w W. do Aresztu Śledczego w D. Zamieszkuje wraz z żoną i córką w lokalu mieszkalnym matki przy ul. "[...]" w L. Od 22 kwietnia 2002r. na mocy umowy użyczenia zajmuje nieodpłatnie cały lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej 56,82 m2 i mieszkalnej 34,20 m2. Z aktu notarialnego rep. "[...]" sporządzonego w dniu 25 listopada 1999r. wynika, iż wnioskodawca po śmierci ojca – L. C. - postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 10 czerwca 1999r. sygn. akt "[...]" nabył w trybie dziedziczenia ustawowego 1/4 część spadku, w tym udział wynoszący 1/8 w odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego w L. przy ul. "[...]". Mocą powołanego wyżej aktu notarialnego S. C. darował swojej matce – G. C. - przysługujący mu udział we współwłasności opisanego wyżej lokalu mieszkalnego. Organ pierwszej instancji odmówił S. C. przyznania równoważnika pieniężnego za brak lokalu. W uzasadnieniu podał, że zainteresowany zrzekł się tytułu prawnego do części lokalu mieszkalnego w budynku wielomieszkaniowym znajdującym się w L. przy ul. "[...]", a tym samym została wypełniona dyspozycja art. 85 ust. 3 i art. 86 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 61, póz. 283, ze zm) oraz § l ust. l pkt l rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2001 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Nadto powołano się na wytyczne Zastępcy Dyrektora Generalnego Służby Więziennej zawarte w piśmie "[...]" z dnia 25 lipca 2001 r. Od powyższej decyzji S. C. wniósł odwołanie, w którym zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego. Wskazał, iż od momentu pozostawania w służbie stałej, służąc w Areszcie Śledczym W. otrzymywał równoważnik pieniężny za brak lokalu i nikt nie kwestionował jego uprawnienia do tego świadczenia. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, że jest ona prawidłowa. Wyjaśniono, iż potrzeby mieszkaniowe funkcjonariuszy służby więziennej zostały kompleksowo uregulowane w rozdziale 6 ustawy o Służbie Więziennej. Z przepisów tam zamieszczonych wynika, że prawo funkcjonariusza do mieszkania i równoważnika pieniężnego za jego brak są ze sobą ściśle powiązane. Dlatego też równoważnik pieniężny nie może być przyznany, gdy funkcjonariusz lub członkowie jego rodziny, określeni w art. 86 ust. l, 2 i 3 ustawy o Służbie Więziennej posiadają: a/ spółdzielczy lokal mieszkalny [ lokatorski lub własnościowy], b/ lokal mieszkalny lub dom stanowiący własność lub współwłasność, c/ lokal mieszkalny na podstawie umowy najmu, wchodzący w skład zasobu mieszkaniowego gminy lub Skarbu Państwa, d/ lokal mieszkalny przydzielony decyzją administracyjną, e/ lokal mieszkalny, o którym mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, w miejscowości pełnienia służby, miejscowości pobliskiej lub w innej miejscowości. Nadto lokal mieszkalny nie może być przyznany w razie zbycia przez funkcjonariusza lub jego małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, w miejscowości pełnienia służby, miejscowości pobliskiej lub innej miejscowości, oraz w sytuacji odmowy przyjęcia przez funkcjonariusza proponowanego mu lokalu mieszkalnego. Po dokonaniu oceny zebranych w sprawie materiałów uznano, iż S. C. zbył w formie darowizny swój udział wynoszący 1/8 części we współwłasności lokalu mieszkalnego i nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie równoważnika pieniężnego za brak mieszkania. Na powyższą decyzję S. C. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie w całości. Zdaniem skarżącego przytoczone przez organy obu instancji przepisy tj. art. 85 ust. 3, art. 86 i art. 89 ust. l i 3 ustawy o Służbie Więziennej nie maj ą pełnego zastosowania w jego sytuacji rodzinnej. Podniósł, iż stosownie do art. 89 ust. l tejże ustawy wspomniany równoważnik przysługuje funkcjonariuszowi w służbie stałej, który nie posiada lokalu mieszkalnego lub domu, zaś on nigdy takiego lokalu mieszkalnego nie posiadał. Natomiast aktem notarialnym darował matce swój udział w odrębnej własności lokalu mieszkalnego, który to udział po przeliczeniu na powierzchnię mieszkalną nie przekraczał 7 m2, przysługującej normy dla jednej osoby. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż dokonał zbycia lokalu mieszkalnego i z tego tytułu nie przysługuje mu równoważnik za brak lokalu. Nadto wyjaśnił, iż mieszkanie przy ul. "[...]" w L. nie jest zajmowane jedynie przez jego rodzinę, gdyż jak wynika z przedłożonych materiałów w sprawie w lokalu tym jest zameldowana również matka i rodzina siostry, które wspólnie z nim tam zamieszkują. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej wnosząc o jej oddalenie podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, iż z treści art. 94 ust. 4 ustawy wynika, że funkcjonariuszowi, który zbył własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nie przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego, a zatem tym samym traci on również prawo do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. W niniejszej sprawie skarżący uzyskał prawo własności części lokalu mieszkalnego i zbył je, w ten sposób tracąc jednocześnie prawo do przydziału mieszkania i równoważnika pieniężnego. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1271, ze zm) na skutek reformy sądownictwa administracyjnego skargi wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. podlegaj ą rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Zgodnie z art. l § l i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. NR 153, póz. 1270). Skarga jest uzasadniona, a podniesione w niej zarzuty dotyczące błędnego zastosowania przepisów ustawy o Służbie Więziennej w zakresie przyznawania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego zasadne. Materiał dokumentacyjny sprawy wskazuje, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 10 maja 2002r. zostały wydane z naruszeniem prawa. Na wstępie wyjaśnić należy, iż przepisy rozdziału 6 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej stanowią materialnoprawną podstawę do udzielania pomocy mieszkaniowej funkcjonariuszom służby więziennej, przy czym uregulowane tam zostały różne formy tej pomocy. Zasadnicze dwie tj. prawo do lokalu mieszkalnego oraz pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego zmierzają bezpośrednio do realizacji potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy, natomiast przyznanie równoważnika pieniężnego za brak lokalu ma za zadanie zrekompensować koszty ponoszone w związku z brakiem własnego lokalu mieszkalnego. Art. 89 ust. l ustawy z dnia 26 kwietnia o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 61, póz. 283, ze zm) stanowi, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub jego małżonek, nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono mu kwatery stałej. Jeżeli zatem funkcjonariusz lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, co wynika z art. 85 ust.l tejże ustawy, to winien otrzymywać równoważnik pieniężny za brak lokalu. Podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, iż prawo funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego i równoważnika za jego brak są ze sobą ściśle sprzężone, jednakże wnioski jakie z tego tytułu wywodzi organ są nie do zaakceptowania z uwagi na treść art. 91 ust. l tejże ustawy. Organ odwoławczy uznał bowiem, że brak lokalu mieszkalnego skutkuje przyznaniem równoważnika pieniężnego, zaś utrata uprawnień do takiego lokalu, utratą uprawnień do równoważnika pieniężnego. Nie podważając słuszności tej tezy Sąd nie podzielił jednakże dalszych wywodów organu w tym zakresie. Art. 91 ust. l ustawy o Służbie Więziennej zawiera katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie skutkuje utratą prawa do lokalu mieszkalnego. Wynika z niego, iż funkcjonariuszowi nie przydziela się lokalu mieszkalnego jeżeli : l/ zajmuje w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej, umowy najmu lub spółdzielczego prawa do lokalu, odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, lub dom, 21 jest właścicielem lub współwłaścicielem, w części odpowiadającej co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej, 3/ małżonek spełnia warunki określone w pkt 2 lub 3 oraz 4/ w razie zbycia przez niego lub małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Z motywów uzasadnienia zaskarżonej decyzji [w rozstrzygnięciu brak jest powołania stosownej podstawy prawnej z zakresu prawa materialnego] można wnioskować, iż Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej uznał, iż ubiegający się o świadczenie S. C. spełnia jedną z negatywnych przesłanek określonych w art. 91 ust. l pkt 4 tejże ustawy. W zaskarżonej decyzji podano, iż skarżący zbył swój udział w lokalu mieszkalnym przy ul. "[...]" w L., stanowiącym odrębną nieruchomość na rzecz matki, a zatem nie przysługuje mu równoważnik pieniężny za brak lokalu. Sąd nie podziela takiego stanowiska organu odwoławczego. Nie może bowiem budzić żadnych wątpliwości, iż w pkt 4 ust. l art. 91 prawodawca posłużył się określeniem "zbycia własnościowego prawa mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu" , nie wskazał natomiast na zbycie udziału we własności domu, czy też lokalu stanowiącym odrębną nieruchomość, jak to uczynił w pkt 2 tego przepisu. Mając na uwadze zasadę racjonalnego działania ustawodawcy stwierdzić należy, iż gdyby jego zamiarem było pozbawienie prawa do lokalu także funkcjonariuszy, którzy zbyli swoje udziały we współwłasności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu to wprost wyraziłby taką wolę w cytowanym wyżej przepisie, jak ma to miejsce w pkt 2. Skoro zaś zapis ten nie odnosi się także do współwłasności, to brak jest podstaw do stosowania tej przesłanki w odniesieniu do funkcjonariusza zbywającego jedynie udział w domu lub lokalu mieszkalnym stanowiącym odrębną nieruchomość. Poza tym zaprezentowane przez organ odwoławczy stosowanie obu norm art. 91 ust. l pkt 2 i 4 skutkowałoby nierównym traktowaniem funkcjonariuszy. Ten z nich bowiem, który pozostawałby współwłaścicielem lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu w części mniejszej niż odpowiadająca mu powierzchnia mieszkalna - określona w art. 85 ust. 2 ustawy - zachowywałby prawo do lokalu mieszkalnego, a w przypadku jego braku do równoważnika pieniężnego. Natomiast funkcjonariusz, który zbył by udział mniejszy od przysługującej mu powierzchni mieszkalnej [jak w rozpatrywanej sprawie] traciłby uprawnienie do lokalu mieszkalnego, a w konsekwencji także do równoważnika pieniężnego za brak lokalu. Taka wykładnia przepisów prowadziłaby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa określonej w art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W tych warunkach Sąd uznając, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca narusza przepisy prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § l lit "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm) orzekł jak w sentencji wyroku, zasądzając koszty stosownie do art. 200 tejże ustawy. Sąd nie podejmował rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 wyżej powołanej ustawy z uwagi na treść zaskarżonej decyzji.