I SA 2279/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Marzenna Glabas Hanna Raszkowska Irena Szczepkowska (sprawozdawca) Renata Hermanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2004 r., sprawy ze skargi A. K. i B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]", w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości: I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. K. i B. K. kwotę 30 zł (słownie: trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z 23 maja 2002 r., nr: "[...]", wydaną z powołaniem się na przepis art. l ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, póz.1209), Prezydent Miasta O. odmówił użytkownikom wieczystym A. K. i B. K. nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w O. przy "[...]", składającej się z działki Nr 47 o powierzchni 358 m. Organ odmawiając uwzględnienia wniosku podnosił, iż wnioskodawcy nie spełnili dwóch warunków określonych w art. l ust. l powołanej ustawy. Po pierwsze, nie byli użytkownikami wieczystymi rzeczonej nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001 r., a po drugie nieruchomość, której są współużytkownikami wieczystymi nie jest gospodarstwem nadanym w trybie osadnictwa rolniczego na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych na obszarze Ziem Odzyskanych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., w wyniku rozpatrzenia odwołania A. K. (matki) i B. K. (syna), wydało w dniu 5 lipca 2002r. decyzję, nr: "[...]" o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta O. Kolegium nie podzieliło zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji poglądu, iż przepis art. l ust. l powołanej ustawy odnosi się wyłącznie do osób, którym nadano gospodarstwo rolne w trybie osadnictwa rolniczego. Organ odwoławczy podniósł jednak, że nie można orzec o nieodpłatnym nabyciu przez A. K. i B. K. prawa własności udziału wynoszącego po 1/2 części przedmiotowej nieruchomości, ponieważ w dniu 26 maja 1990 r. nieruchomość położona w O. przy "[...]" znajdowała się w użytkowaniu wieczystym małżonków A. i C. K. Natomiast w dniu 24 października 2001 r., tj. w dacie wejścia w życie cytowanej ustawy współużytkownikami tej nieruchomości byli: A. K.- w 1/2 części i B. K. - spadkobierca zmarłego 13 września 1992 r. C. K. - w 1/2 części. W ocenie Kolegium spośród współużytkowników nieruchomości tylko A. K. spełniła łącznie przesłanki z art. l ust. l powołanej ustawy, albowiem w obydwu wskazanych datach była współużytkownikiem wieczystym nieruchomości. Jednak organ uznał, iż w takiej sytuacji nie można orzec o nieodpłatnym nabyciu przez A. K. jej udziału w nieruchomości ze względu na zapis w art. 232 § l kodeksu cywilnego, w myśl którego przedmiotem prawa użytkowania wieczystego może być nieruchomość stanowiąca wyłączną własność Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub ich związków. W oparciu o ten przepis organ wywiódł, iż użytkowanie wieczyste nie może istnieć na nieruchomości, której jeden z wymienionych w tym przepisie podmiotów jest tylko współwłaścicielem. Podniesiono, iż w przypadku uwzględnienia wniosku A. K. przedmiotowa nieruchomość stałaby się współwłasnością wnioskodawczyni i gminy miejskiej O., a jednocześnie pozostawałaby nadal w użytkowaniu wieczystym B. K., co byłoby sprzeczne z treścią powołanego art. 232 k.c. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. K. i B. K. domagając się uchylenia tej decyzji. W skardze posłużyli się argumentacją podnoszoną w odwołaniu, że ustawa z 26 lipca 2001 r. dotyczy nieruchomości położonych na obszarach wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, a nie nieruchomości wymienionych w tym dekrecie, czyli gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolnego na tymże obszarze. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Zdaniem organu zarzuty podnoszone w skardze świadczą o tym, że skarżący przeczytali uzasadnienie decyzji Kolegium bez należytej uwagi. Wskazano na stwierdzenie, sformułowane na stronie drugiej uzasadnienia decyzji (przedostatni akapit), iż z brzmienia art. l ust. l ustawy nie wynika, że dotyczy on nieruchomości nabytych na podstawie wymienionego dekretu. Przypisywane kolegium stanowisko zaprezentował w uzasadnieniu swej decyzji organ pierwszej instancji, ale Kolegium go nie zaakceptowało. Podkreślono, iż powodem uznania, że nie można wydać na rzecz skarżących decyzji orzekającej o nieodpłatnym nabyciu przez nich prawa współwłasności przedmiotowej nieruchomości było to, iż B. K. nabył udział w jej współużytkowaniu wieczystym w dniu 13 września 1992 r. tytułem spadku po zmarłym ojcu, a tym samym nie spełnił jednego z warunków, o których mowa w art. l ust. l powołanej ustawy. Wojewódzki Sad Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: W związku z postanowieniami art. 97 § l ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1271 z póz. zm.) właściwym obecnie do rozpoznania sprawy ze skargi A. K. i B. K. jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Skarga podlega uwzględnieniu jednak z innych przyczyn, niż zarzuty w niej podniesione. Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi lecz tylko zakresem rozstrzygnięcia objętego decyzją, co oznacza, iż władny jest uwzględnić skargę z powodu innych uchybień, niż te które przytoczyli skarżący, a wziętych pod uwagę z urzędu przez Sąd. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji z prawem stwierdził, na podstawie materiału dokumentacyjnego sprawy, że decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja organu I-ej instancji zostały wydane z naruszeniem norm prawa materialnego, a to art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113 póz. 1209 z póz. zm.), które to naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy. Podzielić należy pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że ustawa z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości nie odnosiła się do nieruchomości objętych regulacją dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46 póz. 340 z póz. zm.). W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym realizacji ustawy z 26 lipca 2001r., o której wyżej mowa (orzecznictwo NSA jak i WSA w Olsztynie ) utrwalił się pogląd, że. w art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. chodzi generalnie o użytkowanie wieczyste przysługujące osobom fizycznym istniejące w dniach wskazanych w ustawie (26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie w/w ustawy z 26 VII 2001) do wymienionych w niej nieruchomości (zabudowanych na cele mieszkaniowe, jak i stanowiących nieruchomości rolne), które powstało zarówno na podstawie art. 41 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z przekształcenia wymienionych w tym przepisie praw do gruntu ustanowionych przed wejściem w życie tej ustawy jak i zostało ustanowione na podstawie przepisów obowiązujących w tej materii przed 26 maja 1990 r. Istotnym dla uzyskania przez osoby fizyczne prawa do nabycia własności nieruchomości w trybie przewidzianym w/w ustawą z 26 lipca 2001 r. jest to, czy prawo użytkowania wieczystego istniało tak w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu wejścia w życie tej ustawy a nieruchomość, z którą prawo to jest związane była zabudowana na cele mieszkaniowe lub stanowiła nieruchomość rolną i położona była na obszarze Państwa Polskiego objętym niegdyś działaniem dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. To zaś oznacza, że art. l ust. l cytowanej ustawy z 26 lipca 2001 r. dotyczy wszystkich nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne położonych na obszarze Ziem Odzyskanych w rozumieniu dekretu z 6 września 1951 r., o którym wyżej mowa, pozostających w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych. Nie podzielił natomiast Sąd stanowiska organu odwoławczego, że skarżący nie byli legitymowani do nabycia w trybie powołanej ustawy z 26 lipca 2001 r. roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. W art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. zawarte są przesłanki normatywne, które łącznie muszą zostać spełnione przez osobę fizyczną będącą użytkownikiem wieczystym, by mogła ona uzyskać przysługujące z tej ustawy roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości. Jedną z tych przesłanek jest wymóg posiadania przez osoby zainteresowane prawa użytkowania -współużytkowania - wieczystego nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. Chodzi tu więc o ciągłość podmiotową w osobie użytkownika wieczystego w obu tych datach. Czyli ta sama osoba w świetle powołanego art. l ust. l ustawy powinna być użytkownikiem zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu wejścia w życie omawianej ustawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że roszczenie o nabycie własności nieruchomości na podstawie tej ustawy przysługuje użytkownikowi-współużytkownikowi - wieczystemu, który spełniał wszystkie przesłanki określone w art. l ust. l ustawy bądź zgodnie z ust. 2 tego przepisu jego następcy prawnemu tj. osobie, która w uprawnienia tego użytkownika (współużytkownika) wieczystego weszła w drodze sukcesji uniwersalnej (np. poprzez dziedziczenie) lub sukcesji pod tytułem szczególnym tzw. sukcesji singularnej (w drodze umowy). Powstaje natomiast pytanie czy w tej sytuacji - jak w tej sprawie - kiedy nastąpiła zmiana w osobie użytkownika -współużytkownika wieczystego w czasie między określonymi w ustawie datami granicznymi dla uzyskania roszczenia o nabycie prawa własności tj. dniem 26 maja 1990 r. a dniem wejścia w życie w/w ustawy, następca prawny, który tylko w dniu wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym uzyskał prawo do przedmiotowego roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. W przypadku nabycia prawa użytkowania wieczystego w drodze sukcesji szczególnej -umowy - należy dojść do wniosku, że taki następca prawny nie uzyskał roszczenia, o jakim mowa. Przedmiotem sukcesji pod tytułem szczególnym jest bowiem pojedyncze określone prawo lub określone prawa, ale nie ogół praw majątkowych zbywcy. Na nabywcę prawo przechodzi w takich granicach, w jakich przysługiwało poprzednikowi. Osoba, która była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. nie nabyła jeszcze roszczenia o jakim mowa w art. l ust. l powołanej ustawy ponieważ do tego niezbędnym było posiadanie tego prawa także w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. Następca prawny tej osoby-nabywający od niej prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy-nie mógł więc nabyć ta drogą roszczenia o uzyskanie prawa własności. Inaczej natomiast zdaniem Sądu przedstawia się kwestia następstwa prawnego w drodze sukcesji uniwersalnej poprzez dziedziczenie. Tutaj bowiem własność i inne prawa majątkowe-jak ogół praw i obowiązków stanowiących majątek - przechodzą na spadkobiercę. Zasadę sukcesji uniwersalnej statuuje art. 922 § l kc, a wyraża się ona we wstąpieniu spadkobiercy w ogół należących do spadku cywilnych praw i obowiązków majątkowych zmarłego. Wprawdzie art. 922 kc zalicza do spadku tylko prawa i obowiązki majątkowe, jednakże na spadkobierców mogą również przejść niektóre sytuacje prawne tzn. takie, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać. Przykładem takiej sytuacji prawnej przechodzącej na spadkobierców może być przedawnienie lub zasiedzenie, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy (patrz Kodeks Cywilny Komentarz Wydawnictwo Prawnicze 1972 r. str. 1818). W rozpoznawanej sprawie również mamy do czynienia z podobną sytuacją prawną, która nie zrodziła jeszcze prawa w postaci roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności wieczyście użytkowanej nieruchomości, ale rozpoczął się bieg zdarzeń, którego początkiem było posiadanie przez osobę fizyczną - A i C małż. K - prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. Przy sukcesji uniwersalnej w drodze nabycia spadku spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy a więc zachodzi kontynuacja praw majątkowych w takim zakresie, w jaki przysługiwał spadkodawcy. Jeżeli zatem osoba fizyczna była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r.-stanowiącym początek okresu posiadania prawa użytkowania wieczystego, który zamykała data wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. - a następnie - jak w niniejszej sprawie C. K. - zmarł przed wejściem życie ustawy, o której mowa to spadkobiercy tej osoby są kontynuatorami jej praw, w tym i praw związanych z sytuacją prawną zapoczątkowaną w dniu 26 maja 1990 r. Stąd też, jeżeli spadkobiercy ci byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dacie wejścia w życie w/w ustawy to należy uznać, że w takim przypadku przesłanka zawarta w art. l ust. l ustawy odnosząca się do posiadania przez osobę fizyczną prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. i w chwili wejścia w życie tej ustawy została spełniona. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego sprawy niniejszej stwierdzić trzeba, że B. K., spadkobierca C. K., spełnia wraz z A. K. warunki przewidziane ustawą z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, której są użytkownikami wieczystymi. To zaś oznacza, że decyzje organów obu instancji wydane zostały w tej sprawie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tego względu na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a i art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1270 z póz. zm.) orzeczono jak w sentencji.