I SA 2820/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Zbigniew Ślusarczyk Hanna Raszkowska (sprawozdawca) Beata Jezielska Renata Hermanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2004 r., sprawy ze skargi 1) A. S., 2) B. S., 3) K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. S., B. S., K. S. kwotę po 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 2 I SA 2820-2822/02 Uzasadnienie Zastępca Dyrektora Wydziału Mienia i Geodezji Urzędu Miasta O. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta O. decyzją z dnia 10 lipca 2002r. nr "[...]" odmówił A. S., B. S. oraz K. S. nabycia prawa własności będącej w ich współużytkowaniu wieczystym nieruchomości gruntowej położonej w O. przy ul. "[...]", oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie nr 49 jako działka nr 306. Decyzję wydano w trybie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U.Nr 113, póz. 1209 ze zm.). Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli skarżący. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. po rozpatrzeniu odwołania decyzją "[...]" z dnia 5 września 2002r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. l ust. l wymienionej ustawy, roszczenie o nieodpłatne nabycie nieruchomości przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. o oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Podniesiono, ze spośród wnioskodawców tylko A. S. był współużytkownikiem wieczystym działki nr 306 w dniu 26 maja 1990r. jak i w dniu 24 października 200Ir. (data wejścia w życie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości). Pozostali zaś współużytkownicy wieczyści nabyli udziały w prawie współużytkowania wieczystego po 26 maja 1990r. Wskazano dalej, że B. S. oraz K. S. nie przysługuje także roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności działki z tytułu następstwa prawnego, o którym mowa w art. l ust. 2 ustawy. Zdaniem organu II instancji, na podstawie tego przepisu możliwe jest następstwo prawne jedynie po osobie wymienionej w art. l ust. l ustawy. Skoro - zdaniem Kolegium - matka B. i K. S. zmarła przed dniem wejścia w życie wymienionej ustawy, to nie spełniała ona warunków do nieodpłatnego nabycia nieruchomości, określonych w art. l ust. l ustawy. W konsekwencji osoby, które nabyły po niej spadek nie mogą nabyć własności nieruchomości w trybie przewidzianym ustawą. Kolegium zakwestionowało pogląd organu I instancji, że przedmiotowa ustawa dotyczy tylko gospodarstw rolnych nabytych w trybie przepisów o osadnictwie rolnym, ale - zdaniem Kolegium - fakt ten nie miał znaczenia prawnego dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Od powyższej decyzji skargę wnieśli: A. S., B. S. oraz K. S. Decyzjom organów obu instancji zarzucili błędną interpretację art. l pkt l i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U.Nr 113 poz. 1209). W skardze podniesiono, iż niezrozumiałym jest dlaczego Kolegium wydało decyzję odmowną także w stosunku do A. S., skoro w decyzji ustalono, że spełnia on warunki przewidziane ustawą do nabycia własności spornej nieruchomości. Wywodzono dalej, iż chybiony jest pogląd organu II instancji, jakoby B. S. oraz K. S. nie mogli nabyć po zmarłej matce C. S. własności nieruchomości, tylko z tego powodu, że zmarła ona w 1992r. przed wejściem w życie powołanej ustawy. Podniesiono też, że B. i K. S., jako jej synowie są następcami prawnymi. Zdaniem skarżących nie do przyjęcia jest interpretacja wskazanej ustawy prezentowana przez organy, według której prawo osób do nabycia nieruchomości uzależnia się od daty śmierci osoby uprawnionej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż nie jest zasadnym argument podniesiony w skardze, że A. S. przysługuje nieodpłatne nabycie własności nieruchomości z uwagi na fakt, że spełnia on przesłanki określone w ustawie do nabycia tejże własności. W odpowiedzi na skargę podniesiono mianowicie, iż ze współużytkowników wieczystych tylko A. S. spełniał przesłanki określone w art. l ust. l ustawy. Przesłanek tych nie spełniali natomiast pozostali współużytkownicy. Okoliczność ta stanowi przesłankę negatywną do orzeczenia o nabyciu prawa własności udziału w odniesieniu do A. S. Zdaniem organu II instancji, zgodnie z art. 232 § l Kodeksu cywilnego przedmiotem prawa użytkowania wieczystego może być nieruchomość Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub ich związków. Zdaniem Kolegium oznacza to, że użytkowanie wieczyste nie może istnieć na nieruchomości, której jeden z wymienionych podmiotów jest współwłaścicielem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wskazał co następuje: Skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie z art. 97 ust. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.). Przechodząc do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem norm prawa materialnego, to jest art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Art. l ust. l powołanej ustawy wskazuje normatywne przesłanki, które winny być spełnione by po stronie użytkownika — współużytkownika - będącego osobą fizyczną powstało roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym. Przesłanki te to: l) istnienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., o której wyżej mowa, 2) nieruchomość musiała odpowiadać rodzajowo nieruchomościom wymienionym w ustawie i 3) znajdować się na terenach objętych między działaniem dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Zachodnich (Dz. U. Nr 46, póz. 340 ze zm.), przy czym wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jeżeli idzie o wymóg istnienia prawa użytkowania wieczystego zarówno w dniu 26 maja 1990r. jak i w dniu wejścia w życie w/w ustawy, to dotyczył on osób fizycznych będących użytkownikami wieczystymi w obu tych datach. Oznacza to, że ta sama osoba winna posiadać prawo użytkowania wieczystego w omawianym czasie. Spełnienie przez użytkownika wieczystego wymogów ustawy określonych w jej art.. l ust. l, tworzyło po stronie użytkownika wieczystego roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości, do której przysługiwało mu prawo użytkowania wieczystego, a po stronie organu administracji publicznej obowiązek wydania decyzji o nabyciu prawa własności nieruchomości przez dotychczasowego użytkownika wieczystego. Postępowanie w tym przedmiocie toczyło się na wniosek osoby, o której mowa w cytowanym art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. (tj. użytkownika wieczystego w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r.) bądź jej następcy prawnego będącego osobą fizyczną, który uzyskał prawo do przysługującego tej osobie w trybie omawianej ustawy roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości. Nie ulega zatem wątpliwości, że roszczenie o nabycie własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. przysługuje użytkownikowi (współużytkownikowi) wieczystemu, który spełniał wszystkie przesłanki określone w art. l ust. l tej ustawy bądź jego następcy prawnemu tj. osobie, która w uprawnienie tego użytkownika (współużytkownika) wieczystego weszła w drodze sukcesji uniwersalnej (np. poprzez dziedziczenie) lub sukcesji pod tytułem szczególnym tzw. sukcesji singularnej (w drodze umowy). W przedmiotowej sprawie problem sprowadza się do ustalenia czy w sytuacji kiedy nastąpiła zmiana w osobie użytkownika - współużytkownika - wieczystego w czasie między określonymi w ustawie datami granicznymi dla uzyskania roszczenia o nabycie prawa własności tj. 26 maja 1990r., a dniem wejścia w życie w/w ustawy , następca prawny, który tylko w dniu wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym uzyskał prawo do przedmiotowego roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. B. S. i K. S. wstąpili w prawa po zmarłej matce C. S. w drodze dziedziczenia (sukcesji uniwersalnej). Zasadę sukcesji uniwersalnej statuuje art. 922 § l Kodeksu cywilnego, a wyraża się ona we wstąpieniu spadkobiercy w ogół należących do spadku cywilnych praw i obowiązków majątkowych zmarłego. Wprawdzie art. 922 kc zalicza do spadku tylko prawa i obowiązki majątkowe, jednakże na spadkobierców mogą również przejść niektóre sytuacje prawne tzn. takie, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać. Przykładem takiej sytuacji prawnej przechodzącej na spadkobierców może być przedawnienie lub zasiedzenia, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z podobną sytuacją prawną, która nie zrodziła jeszcze prawa w postaci roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności wieczyście użytkowanej nieruchomości, ale rozpoczął się bieg zdarzeń którego początkiem było posiadanie przez C. S. prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990r. Przy sukcesji uniwersalnej w drodze nabycia spadku, spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy, a więc zachodzi tu kontynuacja praw majątkowych w takim zakresie jaki przysługiwał spadkodawcy. Przyjmując zatem, że spadkodawczyni była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990r. — stanowiącym początek okresu posiadania prawa użytkowania wieczystego a następnie zmarła przed wejściem w życie ustawy, o której mowa to jej spadkobiercy są kontynuatorami nabytych przez nią praw, w tym praw związanych z sytuacją prawną zapoczątkowaną w dniu 26 maja 1990r., jeżeli spadkobiercy ci byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dacie wejścia w życie w/w ustawy. W takim przypadku przesłanka zawarta w art. l ust. l ustawy odnosząca się do posiadania przez osobę fizyczną prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990r. i w dniu wejścia w życie tej ustawy została spełniona. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że A. S., B. S. oraz K. S. spełniają warunki przewidziane ustawą z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości, której są użytkownikami wieczystymi. To zaś oznacza, że decyzje organów obu instancji wydane zostały w tej sprawie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tego względu na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nrl53,poz. 1270).