I SA 477/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia NSA Asesor Protokolant Hanna Raszkowska Zbigniew Rausz (sprawozdawca) Irena Szczepkowska Romualda Gumińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2004 r., sprawy ze skargi D. W., R. W. oraz I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w "[...]" przy ulicy "[...]". 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z "[...]" r. Nr "[...]". 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz D. W., R. W. oraz I. W. po 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. akt 2 I SA 477/02 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 18 stycznia 2002 r. Nr "[...]" utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z 5 grudnia 2001r. Nr "[...]" odmawiającą nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w O. przy ulicy "[...]", oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie "[...]" jako działka Nr 104 o pow. 278 m2. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że D. W., I. W. oraz R. W. wystąpili 23 listopada 2001 r. do Prezydenta Miasta O. z wnioskiem o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w O. przy ulicy "[...]" oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka Nr 104 o powierzchni 278 m 2, dla której założona jest księga wieczysta Nr "[...]" - na podstawie przepisów ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113 póz. 1209). Podali, że prawo użytkowania wieczystego nabyli na podstawie umowy notarialnej z 25 czerwca 1960 r. i orzeczenia sądowego - sygn. akt "[...]" z 4 maja 1998 r. Prezydent Miasta O. w/w decyzją odmówił wnioskowanego przekształcenia motywując to tym, że wnioskodawcy nie nabyli uprawnienia do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ponieważ nie byli użytkownikami wieczystymi wymienionej nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990r. jak i w dniu 24 października 2001 r. Od decyzji tej odwołali się wnioskodawcy podnosząc w odwołaniu, że są następcami prawnymi L. W., zmarłego "[...]" 1993 r. Zwrócili też uwagę, że małżonkowie L. i D. W. kupili tę nieruchomość od Skarbu Państwa w 1960 r. na własność czasową. Kolegium odwołania nie uwzględniło. Stosownie do art. l ust. l pkt l powołanej ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46 póz. 340 ze, zm.), zabudowanych na cele mieszkaniowe przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Przy czym w myśl ust, 2 tego artykułu, wniosek o przekształcenie może złożyć osoba, o której mowa w ust. l, a także osoba fizyczna będąca jej następcą prawnym - nie później niż w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy. Z przepisu tego wynika, że osobie fizycznej ubiegającej się o nabycie prawa własności nieruchomości na podstawie wymienionej ustawy przysługuje to roszczenie, jeżeli zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu 24 października 2001 r., tj. w dniu wejścia w życie tej ustawy, była użytkownikiem wieczystym wymienionej w art. l ust, l pkt 1 nieruchomości. Przysługuje ono również osobie fizycznej będącej następcą prawnym takiej osoby. Z załączonego do akt odpisu z księgi wieczystej Nr "[...]" z dnia 21 marca 2000 r. wynika, że właścicielem wymienionej wyżej nieruchomości jest Gmina O., a jako użytkownicy wieczyści tej nieruchomości gruntowej do 25 czerwca 2020 r. wpisani są: D. W. do 4/6 części, I. W. do 1/6 części i R. W. do 1/6 części. Na działce tej usytuowany jest budynek mieszkalny stanowiący odrębny od gruntu przedmiot własności. Użytkowanie wieczyste powstało na podstawie umowy sprzedaży zawartej w dniu 25 czerwca 1960 r. i postanowienia Sądu Rejonowego sygn. akt "[...]" z 4 maja 1998 r. Z aktu notarialnego z 25 czerwca 1990 r. Rep. "[...]" wynika, że D. i L. W. nabyli od Skarbu Państwa na własność czasową na okres 60 lat w/w nieruchomość gruntową i własność usytuowanego na niej domu jednorodzinnego. Według postanowienia Sądu Rejonowego z 4 maja 1998 r. sygn. akt "[...]" , spadek po zmarłym w dniu 18 sierpnia 1993 r. L. W. na podstawie ustawy nabyli żona D. W. oraz dzieci: I. W. i R. W. po 1/3 części każde z nich. Wynika z tego, że w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości gruntowej byli D. i L. W. na prawach wspólności ustawowej, natomiast w dniu 24 października 2001 r., a więc w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z 26 lipca 2001r., współużytkownikami tej nieruchomości byli D. W. do 4/6 części oraz I. W. i R. W. po 1/6 części. Skoro wnioskodawcy (wszyscy) w dniu 26 maja 1990 r. nie byli użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi wymienionej nieruchomości, a więc nie spełniają jednej z przesłanek, o których mowa w art. l ust. l pkt. l cytowanej ustawy, nie przysługuje im roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa jej własności. Wszystkie bowiem przesłanki wymienione w art.l ust. l tej ustawy kwalifikujące do występowania z roszczeniem to nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości muszą być spełnione łącznie. Nie ma przy tym znaczenia prawnego w rozpatrywanej sprawie podniesiony w odwołaniu argument, że przedmiotowa nieruchomość została w 1960 r. nabyta na własność czasową, ponieważ na podstawie art. 40 pkt. 3 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, prawo własności czasowej stało się prawem użytkowania wieczystego, które zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zatem organ I instancji zasadnie odmówił wnioskodawcom nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego wymienionej nieruchomości w prawo własności. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli D. W., I. W. i R. W. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji skarżący podnosili w skardze, że z dostarczonych Prezydentowi Miasta O. akt sprawy, a także z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, iż; 1) D. W. w dniu 26 maja 1990 r. była współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości do 1/2 części, a 26 lipca 2001 r. była i jest do dzisiaj współużytkownikiem wieczystym tej samej nieruchomości do 4/6 części, 2) I. W. oraz R. W. w dniu 26 maja 1990 r. nie byli współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości, ponieważ żył jeszcze ich ojciec L. W. będący współużytkownikiem do 1/2 części. Po śmierci L. W. D. W., I. W. oraz R. W. postanowieniem Sądu Rejonowego z 4 maja 1998 r. sygn. akt "[...]" - stali się jego następcami prawnymi i w dniu 24 października 2001 r. byli i są do dziś współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości. Z ustawy z 26 lipca 200 Ir. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności wynika, że nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości przysługuje osobom fizycznym będącym w dniach 26 maja 1990 r. oraz 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub ich następcami prawnymi, znaczy to, że spełnione jest wymaganie ustawy także i wtedy, gdy dnia 26 maja 1990 r., współużytkownikiem wieczystym był L. W., a 24 października 2001 r. współużytkownikami przedmiotowej nieruchomości byli jego następcy prawni tj. D. W., I. W. i R. W. Wskazuje to, że skarżący spełniają warunki zawarte w ustawie z 26 lipca 2001 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi podnosząc nadto, że nie może podzielić prezentowanego przez skarżących poglądu, iż unormowane w art. l ust. l powołanej ustawy roszczenie przysługuje następcom prawnym L. W. Powyższy przepis statuujący roszczenie uwłaszczeniowe dla użytkowników wieczystych i współużytkowników wieczystych określonych w tym przepisie nieruchomości gruntowych bezwzględnie wymaga, aby osoby te tego rodzaju tytułem prawnym legitymowały się zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu wejścia w życie ustawy tj. 24 października 2001 r. Natomiast następcy prawnemu będącemu osobą fizyczną rzeczone roszczenie /urodzę sukcesji uniwersalnej na skutek dziedziczenia — jak w tym przypadku - przysługuje tylko wtedy, kiedy przysługiwało jego poprzednikowi prawnemu, a zatem osobie fizycznej, która we wskazanym powyżej czasokresie była współużytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej, co w tej sprawie nie ma miejsca. Wprawdzie D. W. spełnia wszystkie przesłanki konstytuujące uprawnienie do nabycia udziału we własności wespół ze Skarbem Państwa wieczyście współużytkowanej działki Nr "[...]" położonej w O. przy ul. "[...]", jednakże wytworzony z tej przyczyny stan prawny byłby nie do zaakceptowania przez obowiązujący system prawny. W obecnym stanie prawnym przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, a tym samym i współużytkowania wieczystego, przez osoby fizyczne i prawne mogą być tylko i wyłącznie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, gmin lub ich związków co wynika wprost z art. 232 § l Kodeksu Cywilnego oraz z art. 10 w związku z art. 13 ust. l ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Inne podmioty nie mogą więc ustanawiać użytkowania wieczystego swoich gruntów. W konsekwencji, w przypadku gdy nieruchomość gruntowa stanowi przedmiot współwłasności Skarbu Państwa, gminy lub związku komunalnego oraz innego podmiotu spoza tego kręgu, niemożliwe jest skuteczne prawnie oddanie takiej nieruchomości w użytkowanie wieczyste, gdyż prowadziłoby to do naruszenia bezwzględnie obowiązującej zasady sformułowanej w art. 232 § l Kodeksu Cywilnego. W związku z tym zadośćuczynienie tylko żądaniu D. W. poprzez wydanie decyzji pozytywnej nie jest możliwe, gdyż wskutek takiego orzeczenia wnioskodawczyni stałaby się wespół z Gminą O. współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości gruntowej, która nadal obciążona byłaby prawem współużytkowania wieczystego przysługującego I. W. i R. W. Jak wykazano konstrukcja taka nie jest dopuszczalna w obowiązującym prawie, bowiem przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności dla jednego ze współużytkowników wieczystych skutkowałoby tym, że pozostali użytkownicy posiadaliby swoje prawo użytkowania wieczystego na prywatnej własności, co w świetle art. 232 Kodeksu Cywilnego nie jest dopuszczalne, gdyż osoba fizyczna nie może obciążać swoich gruntów tym prawem. Ponadto przedmiotem użytkowania wieczystego mogą być tylko grunty, czyli fizycznie wydzielona część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot własności, nie zaś prawo, którym jest udział we współwłasności nieruchomości gruntowej. Z istoty użytkowania wieczystego wynika, że przedmiotem tego prawa może być tylko nieruchomość gruntowa, której własność przysługuje tylko jednemu z podmiotów wyszczególnionych w art. 232 § l Kodeksu Cywilnego, a zatem należy wyłączyć dopuszczalność takiego rozporządzania prawami do gruntu, które prowadziłoby do powstania współwłasności i współużytkowania na tym samym gruncie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje. W związku z postanowieniami art. 97 § l ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1271 z późn. zm.), właściwym obecnie do rozpoznania sprawy ze skargi D. W., I. W. i R. W. jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy w świetle materiału dokumentacyjnego sprawy, że decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem norm prawa materialnego, a to art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113 póz. 1209 z późn. zm.), które to naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy. Art. l ust. l powołanej ustawy wskazuje normatywne przesłanki, które winny być spełnione by po stronie użytkownika - współużytkownika - wieczystego będącego osobą fizyczną powstało roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym. Przesłanki te to: 1) istnienie prawa kowania wieczystego nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r., o której wyżej mowa, 2) nieruchomość musiała odpowiadać rodzajowo nieruchomościom wymienionym w ustawie i 3) znajdować się na terenach objętych niegdyś działaniem dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Zachodnich (Dz. U. Nr 46 poz. 340 z późn. zm.), przy czym wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jeżeli lidzie o wymóg istnienia prawa użytkowania wieczystego zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak f i w dniu wejścia w życie w/w ustawy, to dotyczył on osób fizycznych będących użytkownikami wieczystymi nieruchomości w obu tych datach. Oznacza to, że ta sama osoba ; winna posiadać prawo użytkowania wieczystego w omawianym czasie. Spełnienie przez użytkownika wieczystego wymogów ustawy określonych w jej art. l ust. l, tworzyło po stronie użytkownika wieczystego roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości, do której przysługiwało mu prawo użytkowania wieczystego, a po stronie organu administracji publicznej obowiązek wydania decyzji o nabyciu prawa własności nieruchomości przez dotychczasowego użytkownika wieczystego. Postępowanie w tym przedmiocie toczyło się na wniosek osoby, o której mowa w cytowanym art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. (tj. użytkownika wieczystego w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r.) bądź jej następcy prawnego będącego osobą fizyczną, który uzyskał prawo do przysługującego tej osobie w trybie omawianej ustawy roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości. Nie ulega zatem wątpliwości, że roszczenie o nabycie własności nieruchomości na podstawie ustawy z 26 lipca 2001 r. przysługuje użytkownikowi (współużytkownikowi) wieczystemu, który spełniał wszystkie przesłanki określone w art. l ust. l tej ustawy bądź jego następcy prawnemu tj. osobie, która w uprawnienie tego użytkownika (współużytkownika) wieczystego weszła w drodze sukcesji uniwersalnej (np. poprzez dziedziczenie) lub sukcesji pod tytułem szczególnym tzw. sukcesji singularnej (w drodze umowy). Powstaje natomiast pytanie czy w sytuacji - jak w tej sprawie - kiedy nastąpiła zmiana w osobie użytkownika - współużytkownika - wieczystego w czasie między określonymi w ustawie datami granicznymi dla uzyskania roszczenia o nabycie prawa własności tj. 26 maja 1990 r. a dniem wejścia w życie w/w ustawy, następca prawny, który tylko w dniu wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym uzyskał prawo do przedmiotowego roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. W przypadku nabycia prawa użytkowania wieczystego w drodze sukcesji szczególnej - umowy - należy dojść do wniosku, że taki następca prawny nie uzyskał roszczenia o jakim mowa. Przedmiotem sukcesji pod tytułem szczególnym jest bowiem pojedyncze określone prawo lub określone prawa, ale nie ogół praw majątkowych zbywcy. Na nabywcę prawo przechodzi w takich granicach w jakich przysługiwało poprzednikowi. Osoba, która była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. nie nabyła jeszcze roszczenia o jakim mowa w art. l ust. l powołanej ustawy, ponieważ do tego niezbędnym było posiadanie tego prawa także w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. Następca prawny tej osoby — nabywający od niej prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy - nie mógł więc nabyć tą drogą roszczenia o nabycie prawa własności. Inaczej natomiast, zdaniem Sądu, przedstawia się kwestia następstwa prawnego w drodze sukcesji uniwersalnej poprzez dziedziczenie. Tutaj bowiem własność i inne prawa majątkowe - jak ogół praw i obowiązków stanowiących majątek - przechodzą na spadkobiercę. Zasadę sukcesji uniwersalnej statuuje art. 922 § l kc, a wyraża się ona w wstąpieniu spadkobiercy w ogół należących do spadku cywilnych praw i obowiązków majątkowych zmarłego. Wprawdzie art. 922 kc zalicza do spadku tylko prawa i obowiązki majątkowe, jednakże na spadkobierców mogą również przejść niektóre sytuacje prawne tzn. takie, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać. Przykładem takiej sytuacji prawnej przechodzącej na spadkobierców może być przedawnienie lub zasiedzenie, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy (patrz Kodeks Cywilny Komentarz Wydawnictwo Prawnicze 1972 str. 1818). W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z podobną sytuacją prawną, która nie zrodziła jeszcze prawa w postaci roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności wieczyście użytkowanej nieruchomości, ale rozpoczął się bieg zdarzeń, którego początkiem było posiadanie przez osobę fizyczną – L. W. – prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. Przy sukcesji uniwersalnej w drodze nabycia spadku , spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy, a więc zachodzi tu kontynuacja praw majątkowych w takim zakresie jaki przysługiwał spadkodawcy. Jeżeli zatem osoba fizyczna była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. - stanowiącym początek okresu posiadania prawa użytkowania wieczystego, który zamykała data wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. - a następnie - jak w sprawie niniejszej L. W. - zmarła przed wejściem w życie ustawy, o której mowa to spadkobiercy tej osoby są kontynuatorami jej praw w tym i praw związanych z sytuacją prawną zapoczątkowaną w dniu 26 maja 1990 r. Stąd też jeżeli spadkobiercy ci byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dacie wejścia w życie w/w ustawy to należy że w takim przypadku przesłanka zawarta w art.l ust. l ustawy odnosząca się do siadania przez osobę fizyczną prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. |w dniu wejścia w życie tej ustawy została spełniona. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego sprawy niniejszej stwierdzić trzeba, że D. W., R. W. oraz I. W. spełniają warunki przewidziane ustawą z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości, której są użytkownikami wieczystymi. To zaś oznacza, że decyzje organów obu instancji wydane zostały w tej sprawie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z tego względu na podstawie art. 145 § l pkt.l lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270 z póz zm.) orzeczono jak w sentencji.