I SA/Ol 103/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Protokolant Referent stażysta Jakub Gosk, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 22 marca 2012r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę I SA/OI 103/12 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]", Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z należnymi odsetkami w łącznej wysokości 39.839,14 zł. A. K. dnia 12 września 2011r. złożyła wniosek o umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z należnymi odsetkami. Decyzją z dnia 10 listopada 2011r. Zakład odmówił umorzenia należności. W dniu 29.11.2011r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład wskazał, że zgodnie z art.28 ust.2 i ust.3, w związku z art.32 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich. Nie stwierdzono całkowitej nieściągalność zadłużenia. Ponadto przeanalizowano inną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, tą podstawę stanowi art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z powoływanym przepisem w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym, sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W przedmiotowym wniosku wskazała ona, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, znajdującą się na wyłącznym utrzymaniu męża. Jednocześnie poinformowała o znacznym pogorszeniu się jej stanu zdrowia, co uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Jednocześnie wskazała, że w spornych okresach nie prowadziła ona działalności gospodarczej. Zakład wskazał, iż Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 03.02.2011r. nie podzielił stanowiska wnioskodawczyni, że nie podlegała ona obowiązkowi płacenia składek. Natomiast wyrokiem z dnia 29.06.2011r. Sąd Apelacyjny oddalił jej apelację od powyższego orzeczenia. Zatem przedstawiony przez nią argument o nieistnieniu zaległości ZUS uznał za bezzasadny. Organ wyjaśnił, że przedmiotem tego postępowania było rozstrzygnięcie kwestii, czy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek i podjęcie decyzji o odmowie umorzenia lub ich umorzeniu. W dniu 02.12.2011r. Zakład skierował do wnioskodawczyni pismo informujące o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające sytuację majątkową, rodzinną oraz zdrowotną oraz o przysługującym jej prawie do czynnego udziału w postępowaniu, możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W dniu 09. 12.2011r. do Organu wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, iż prowadziła ona działalność gospodarczą w latach 2001-2010. Obecnie jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozostającą na wyłącznym utrzymaniu męża. Nie posiada środków zgromadzonych na rachunku bankowym, papierów wartościowych oraz wierzytelności. Nie posiada również innych zobowiązań poza zobowiązaniami wobec ZUS. Stałe wydatki związane z utrzymaniem rodziny określiła ona na kwotę około 500 zł miesięcznie. Dodatkowo poinformowała o kosztach związanych z leczeniem w kwocie 100 zł miesięcznie. Ponadto oświadczyła ona, że posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. "[...]" o powierzchni 39,9 m2. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej pismem z dnia 29.09.2011r. poinformował, że nie korzysta ona z pomocy społecznej oraz nie figuruje w ewidencjach Ośrodka. Miejski Urząd Pracy pismem z dnia 25.10.2011r. poinformował, że od dnia 01.06.2010r. jest ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna w tamtejszym Urzędzie z prawem do zasiłku w okresie od 30.06.2010r. do 29.06.2011r. Biorąc pod uwagę fakt, iż właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził nieściągalności należności z tytułu składek oraz wobec tego, iż wnioskodawczyni posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, Zakład przyjął, że w Pani przypadku brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla całkowitej nieściągalności zadłużenia. Organ ponownie dokonał oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy. Stosownie do zapisów w/w przepisu prawnego, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z postanowieniami wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W myśl § 3 ust. 2 rozporządzenia za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione. Zakład ustalił, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem E. K. Miesięczny dochód jej gospodarstwa wynosi około 2.580 zł, na które składa się świadczenie rentowe jej męża oraz dochód z tytułu prowadzonej przez jej męża działalności gospodarczej. Wydatki związane z czynszem, zakupem energii elektrycznej, gazu oraz lekarstw to kwota 600 zł miesięcznie. Według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wysokość minimum socjalnego w roku 2010 w gospodarstwie dwuosobowym pracowniczym wynosiła 1.547,10 zł. Zgodnie z definicją minimum socjalne to kategoria socjalna, mierząca koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniająca potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Ponadto wyznaczenie granicy minimum socjalnego pozwala na wyznaczenie minimalnie godziwego poziomu życia (http://www.ipiss.com.pl/teksty/kurowski.pdf). Biorąc powyższe pod uwagę ZUS stwierdził, iż dochód gospodarstwa domowego wnioskodawczyni znacznie przewyższa określone powyżej minimum socjalne. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę, a w szczególności osiągane dochody oraz posiadany majątek nieruchomy, Organ uznał, iż uregulowanie zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nie pozbawiłoby wnioskodawczyni oraz jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Zakładu sytuacja materialno-bytowa wyklucza umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Tym samym Zakład uznał, iż nie wystąpiła przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia, świadcząca o tym, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie stwierdzono wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust.1 pkt 2 w/w rozporządzenia. Ponadto Zakład zauważył, iż nie wykazała ona istnienia przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tzn. nie udowodniła, iż przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład wyjaśnił, iż zgodnie z w/w przepisem prawnym, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS uznał, że cierpi ona na "[...]". Z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania wynika, że jest ona zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna (poszukująca pracy). Zakład stwierdził, iż w tym przypadku nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. Zakład wskazał, że składki na ubezpieczenie społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń w tym rent i emerytur. Zdaniem Organu w powyższej sprawie został należycie wyważony, interes społeczny i słuszny interes obywatela. Zatem podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Zakład podkreślił, iż przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają obowiązek dochodzenia w trybie przymusowym składek nieuregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia. Przez okres uprawniający ZUS do dochodzenia należności istnieje więc ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek. Jednocześnie Zakład wyjaśnił, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. W przypadku złożenia wniosku o układ ratalny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważy rozłożenie należności z tytułu nieopłaconych składek, tj. składek, odsetek za zwłokę, na dogodne raty, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, jak i interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z zapisem art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od składek, które rozłożono na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. Zakład ustala jednak opłatę prolongacyjną na zasadach i wysokości przewidzianej w ustawie - Ordynacja podatkowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, co miało wpływ na odmowę umorzenia zaległości. Przypomniała on swoją sytuację materialną i zdrowotną. Wskazała, że zapłacenie należności spowodowałoby znaczny uszczerbek dla niej i rodziny oraz pozbawiłoby skarżącą możliwości egzystencji. W związku z tym wskazała, że nie jest ona w stanie uregulować zaległych należności. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie: p.p.s.a. wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem skargi strona ubiega się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585, dalej u.s.u.s.) od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29.08.1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. nr 8, poz. 60, ze zm.), w skrócie: O.p. Z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) wynika, że pod pojęciem "należności z tytułu składek" ustawodawca rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Należności te nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zakresem kognicji, czyli czynności procesowych prowadzonych dla ustalenia stanu faktycznego, objęte były zatem przesłanki z art. 28 ust. 1, 2, 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz z § 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28.02.2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów O.p.; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego ( Wyrok NSA w Warszawie z dnia 29.07.2007r., sygn. akt GSK 141/07, LEX nr 368197). W przedstawionym stanie faktycznym takie przesłanki nie wystąpiły. Skarżący jest właścicielką nieruchomości, z której może być skutecznie prowadzona egzekucja. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek jeżeli zobowiązany wykaże, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy zachodzą przypadki określone w pkt 1 - 3 tego przepisu. Wśród nich wymieniona została sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1). Sytuacja " braku "możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" odnosi się do hipotezy normy i wskazują sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia należności. Oznacza to, że organ dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu do tej sytuacji, jak i jej oceny faktycznej. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia tej sytuacji, w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowania przez organ uznania administracyjnego. Mając na względzie ustalony stan faktyczny ZUS przeanalizował przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Zgodnie z postanowieniami wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi około 2.580,00 zł, na które składa się świadczenie rentowe jej męża oraz dochód z tytułu prowadzonej przez jej męża działalności gospodarczej. Wydatki związane z czynszem, zakupem energii elektrycznej, gazu oraz lekarstw to kwota 600, zł miesięcznie. Według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wysokość minimum socjalnego w roku 2010 w gospodarstwie dwuosobowym pracowniczym wynosiła 1.547,10 zł. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę, a w szczególności osiągane dochody oraz posiadany majątek nieruchomy, Organ uznał zasadnie uznał, iż uregulowanie zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nie pozbawiłoby skarżącej oraz jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zasadnie Zakład uznał, iż nie wystąpiła przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia, świadcząca o tym, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie stwierdzono wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust.1 pkt 2 w/w rozporządzenia. Nie wystąpiły również przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zgodnie z w/w przepisem prawnym, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS uznał, że cierpi ona na "[...]". Z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania wynika, że skarżąca jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna (poszukująca pracy). Zakład zatem zasadnie stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. Nie można bowiem zgodzić się z zarzutem skarżącej, że ZUS dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał właściwej subsumcji tego stanu faktycznego do powołanych norm prawa materialnego. Istnieje możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. W przypadku złożenia wniosku o układ ratalny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważy rozłożenie należności z tytułu nieopłaconych składek, tj. składek, odsetek za zwłokę, na dogodne raty, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, jak i interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z zapisem art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od składek, które rozłożono na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. W takich okolicznościach Zakład, odmawiając umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył powołanych wcześniej przepisów prawa materialnego. Zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.