I SA/Ol 103/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia 2009r. i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości podatkowe postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 22 maja 2015r. skarżąca B. D., reprezentowana przez radcę prawnego G. R., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 6.275 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem D.. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości 1.150 zł netto oraz rentę rodzinną w wysokości 640 zł. Jej syn z tytułu umowy zlecenia uzyskuje dochód w wysokości 2.400 – 2.500 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi około 4.190 zł. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni około 48 m2 w "[...]" o wartości około 200.000 zł, obciążonego hipotekami na kwotę ponad 3.000.000 zł oraz garażu o powierzchni około 19 m2 o wartości około 6.000 zł. Innego majątku nie posiada. Wnioskodawczyni wskazała na następujące miesięczne wydatki: czynsz 360 zł, energia 120 zł miesięcznie, telefony 192 zł, Internet 125 zł, ubezpieczenie nieruchomości 173 zł, koszty utrzymania: wyżywienie, środki czystości około 1.400 zł, kredyt mieszkaniowy 190 zł, ZUS 241 zł, leki 350 zł, dojazdy do pracy 255 zł, długi 550 zł. Łącznie wydatki wynoszą 3.956 zł. Skarżąca wskazała, że syn jest właścicielem samochodu "[...]" – rok produkcji 2004 o wartości około 8.000 zł zabezpieczonego zastawem bankowym. Wskazała również na zajęcie rachunku bankowego syna na kwotę około 1.024.000 zł. wyjaśniła, że posiada zajęcia z tytułu wymagalnych zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego z wynagrodzenia do kwoty 1.150 zł oraz z renty rodzinnej do kwoty 640 zł. Jej syn spłaca zaległe składki ZUS w kwocie 240 zł. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała na swój wiek 57 lat, liczne choroby, które jej dolegają, posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności, konieczność zakupu lekarstw oraz korzystania z rehabilitacji. Wskazała również, że od 2009r jest wdową, oraz że od pięciu lat zmaga się z Urzędem Skarbowym co spowodowało u niej załamanie nerwowe i konieczność leczenia u psychiatry. Do wniosku załączono kserokopie trzech wyników badań lekarskich (k. 53-55), kserokopię orzeczenia z dnia 7 listopada 2014r. zaliczającą skarżącą do lekkiego stopnia niepełnosprawności (k. 56), kserokopię zaświadczenia lekarskiego (k. 57), kserokopię skierowania do szpitala na lipiec 2016r. (k. 58), kserokopię czterech kart informacyjnych leczenia szpitalnego (k. 59, 60, 62, 63), wydruk komputerowy z wyciągu bankowego w "[...]" z potwierdzeniem wpływu wynagrodzenia w kwocie 1.142,20 zł (k. 64), wydruk ze strony internetowej elektronicznych ksiąg wieczystych (k. 65-71). Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 5 czerwca 2015r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą, z okresu ostatnich trzech miesięcy od 01.03.2015r. do 31.05.2015r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - pisemnych oświadczeń potwierdzających posiadane zadłużenie u osób trzecich, faktu spłacania zobowiązań tym osobom, wysokość i częstotliwość rat, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym przez skarżącą majątku nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5000 zł (w przypadku pojazdów podania ich marki, modelu i roku produkcji), zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2012 r. do 22.05.2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - kopii dokumentów potwierdzających wszelkie zajęcia środków finansowych, egzekucję lub spłatę zobowiązań publicznych i prywatnych oraz wyjaśnień w zakresie podstaw (tytułów) do obciążenia mieszkania skarżącej na kwotę ponad 3.000.000,00 zł, - w związku z faktem, iż skarżąca korzysta bądź korzystała z usług profesjonalnych pełnomocników (doradcy podatkowego oraz radcy prawnego) należy przedłożyć oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należy przedstawić dokumenty (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłat za usługi prawne. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wyjaśniła, iż posiadała rachunek bankowy w "[...]", na którym nie posiada żadnej lokaty. Poza mieszkaniem przy ul. "[...]", na którym ciążą hipoteki i zajęcia Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]"oraz garażu przy ul. "[...]" w "[...]" nie posiada innego majątku. Samochód, którego była współwłaścicielem sprzedała w 2014r. W dalszym ciągu spłaca kredyt mieszkaniowy na wyżej wskazane mieszkanie. Podkreśliła, iż jest bardzo schorowana. Wskazała, iż posiadała mieszkanie przy ul. "[...]" w "[...]", które musiała sprzedać z uwagi na brak pieniędzy na jego utrzymanie oraz na spłatę zobowiązań (kredyt w "[...]", kredyt w "[...]") oraz wiele innych zobowiązań prywatnych t.j. koszty doradcy podatkowego sądowe i wiele innych. Wyjaśniła, iż wszystkie koszty ponosiła osobiście. Skarżąca przedłożyła zaświadczenie z "[...]" o wysokości zaciągniętego kredytu, wysokości spłaconych odsetek oraz kapitału od kredytu (k. 80). Przedłożyła kserokopię opłaconej faktury z dnia 28 października 2014r. w przedmiocie honorarium doradcy podatkowego w wysokości 4.001,19 zł (k.82), kserokopię paragonu fiskalnego również za honorarium doradcy podatkowego z dnia 7 stycznia 2015r. w kwocie 1.500 zł (k. 83). Kserokopię dokumentu Naczelnika Urzędu Skarbowego w ‘[...]" z dnia 5 września 2014r. dotyczącego zaległości skarżącej , z którego wynika łączna zaległość wraz z odsetkami 1.770.575,79 zł. (k. 84), kserokopie upomnień Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]" (k. 85-90). Kserokopię postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w "[...]" z dnia 30 października 2014r. (k. 91-93), kserokopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]" z dnia 24 listopada 2014r. (k. 94- 96). Kserokopie wyciągu z rachunku bankowego skarżącej w "[...]" (k. 97-104), kserokopię postanowienia Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w "[...]" z dnia 9 lutego 2011r. w przedmiocie połączenia postępowań kontrolnych (k. 105-106), zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia z dnia 15.10.2014r. (k. 107), kserokopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z dnia 25.08.2014r. (k. 108-109), kserokopię umowy w zakresie usług prawnych pomiędzy skarżącą, a reprezentującą ją radcą prawnym, z której wynika wynagrodzenie umowne w wysokości 1.845 zł brutto oraz koszty zastępstwa w przypadku wygrania procesu jako success fee powiększające wynagrodzenie umowne (k. 110). Pełnomocnik skarżącej oświadczyła w piśmie z dnia 16 czerwca 2015r. (k. 77), iż kwota honorarium nie została dotychczas opłacona ani w całości ani w części z uwagi na brak środków po stronie zleceniodawcy. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód lub majątek. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Referendarz sądowy nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż wnioskodawczyni nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. W ocenie rozpoznającego wniosek przedstawione przez skarżącą dane nie są wyjaśnione w sposób zupełny. Przede wszystkim wątpliwości budzi stan majątkowy skarżącej oraz możliwość uzyskiwania z tego tytułu dodatkowego dochodu, a w konsekwencji wysokości uzyskiwanego przez wnioskodawczynię dochodu. Wątpliwości w tym zakresie uniemożliwiają rzeczywistą ocenę sytuacji finansowej wnioskodawczyni oraz pozytywne rozpoznanie wniosku poprzez zwolnienie jej od całości bądź części kosztów sądowych. Wskazać należy, że na podstawie wyciągów bankowych pochodzących z konta skarżącej ustalono, że dokonała ona w dniu 27 marca 2015r i 18 maja 2015r. opłat tytułem podatku od nieruchomości na rzecz Wójta Gminy "[...]" za nieruchomość położoną w miejscowości "[...]" (k.101 i 104). Na podstawie strony internetowej ("[...]) ustalono, że pod tym adresem znajduje się murowany domek letniskowy o powierzchni 95 m2 dla ośmiu osób, położony na działce o powierzchni 600m2 z dostępem do jeziora. Z informacji zamieszczonej w Internecie wynika także, że wynajęcie domku możliwe jest w okresie czerwiec –sierpień, a cena za dobę wynosi 150 zł. Z powyższego wynika, że skarżąca najprawdopodobniej posiada dodatkowy majątek, którego nie wyjawiła we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto jest to majątek, który może przynosić dodatkowe dochody związane z jego wynajęciem. Okoliczność ta, nie jest bez znaczenia dla oceny sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni, oznacza bowiem, że stan majątkowy skarżącej jest inny, inne mogą być również uzyskiwane przez nią dochody. Jak wcześniej podkreślono orzekanie na podstawie niewyjaśnionych danych nie jest możliwe. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy wskazać należy, że skarżąca była w stanie uiścić koszty pomocy prawnej w wysokości 5.500 zł doradcy podatkowemu ( 28 października 2014r i 7 stycznia 2015r.), zobowiązała się również do poniesienia przyszłych kosztów w wysokości 1.845 zł dla nowo ustanowionego pełnomocnika. Powyższe wskazuje, iż sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie jest na tyle trudna, żeby nie mogła ona poczynić pewnych oszczędności również tytułem należnych kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby wnioskodawcy do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżąca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Podnieść również należy, iż zarówno wnioskodawczyni, jak też jej syn pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują stałe miesięczne dochody, których łączna wysokość – według oświadczenia 4190 zł – nie pozwala zaliczyć rodziny skarżącej do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Z wyciągów z rachunków bankowych wynika ponadto, że skarżąca otrzymuje z tytułu wynajmowania garażu kwotę 200 zł miesięcznie (k.97 i 100). Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06 niepubl.). Dodatkowo nie została wyjaśniona kwestia wysokości dochodów uzyskanych ze sprzedaży samochodu w 2014r. oraz mieszkania przy ul. "[...]" w "[...]" oraz przeznaczenia środków z nich uzyskanych. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła przy tym kiedy mieszkanie zostało sprzedane, jak również jakie kwoty uzyskała ze sprzedaży mieszkania oraz samochodu. Skarżąca podała jedynie, że środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczyła na spłatę zobowiązań (kredyt w "[...]", kredyt w "[...]") oraz wiele innych zobowiązań prywatnych, w tym również koszty doradcy podatkowego. W tym miejscu wskazać należy, że zobowiązania kredytowe skarżącej oraz z tytułu zawieranych przez nią stosunków prawnych, jako należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych, nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym byłoby przyznanie skarżącej prawa pomocy i przerzucenie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na budżet państwa, w przypadku, gdy reguluje ona inne zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2015r., sygn. akt II OZ 558/15, publ. CBOiS). Powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie również w przedstawionych przez stronę wnioskującą okolicznościach. Z przedłożonego przez nią zaświadczenia z "[...]" wynika, iż kredyt mieszkaniowy udzielony został w kwocie 152.000 zł, a na dzień 15 marca 2015r. skarżąca spłaciła już kapitał w wysokości 118.604,28 zł oraz odsetki w wysokości 11.258,82 zł (k. 80). Z powyższego wynika, że skarżąca jest w stanie regulować swoje zobowiązania finansowe szczególnie te o charakterze prywatnoprawnym takie jak spłata kredytów czy opłaty za usługi prawne. Dodatkowo nie zostały potwierdzone podnoszone we wniosku informacje w zakresie spłacania "długów" w wysokości 550 zł miesięcznie. Zapytanie dotyczące uwiarygodnienia zobowiązań wobec osób trzecich pozostało bez odpowiedzi ze strony wnioskodawczyni. Dokonana wyżej ocena sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej, której konsekwencją była odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, miała na uwadze stosunkowo znaczną wysokość wpisu w niniejszej sprawie, jak również wysokość obciążających skarżącą zobowiązań. Niemniej jednak, jak wskazywano wyżej, niewyjaśnienie w pełni swojej sytuacji materialnej bądź wątpliwości co do jej wiarygodności, nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.