I SA/Ol 104/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. T. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. T. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia 2009r. i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości podatkowe postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 22 maja 2015r. skarżący D. T. D., reprezentowany przez radcę prawnego G. R., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 6.275 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką B. D.. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia w wysokości 2.400 – 2.500 zł miesięcznie, jego matka uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości 1.150 zł netto oraz rentę rodzinną w wysokości 640 zł. Łączny dochód rodziny wynosi około 4.190 zł. Skarżący nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Matka wnioskodawcy jest właścicielką mieszkania o powierzchni około 48 m2 w "[...]" o wartości około 200.000 zł, obciążonego hipotekami na kwotę ponad 3.000.000 zł oraz garażu o powierzchni około 19 m2 o wartości około 6.000 zł. Wnioskodawca wskazał na następujące miesięczne wydatki: czynsz 360 zł, energia 120 zł miesięcznie, telefony 192 zł, Internet 125 zł, ubezpieczenie nieruchomości 173 zł, koszty utrzymania: wyżywienie, środki czystości około 1.400 zł, kredyt mieszkaniowy 190 zł, ZUS 241 zł, leki 350 zł, dojazdy do pracy 255 zł, długi 550 zł. Łącznie wydatki wynoszą 3.956 zł. Wskazał również na zajęcie rachunku bankowego na kwotę około 1.024.000 zł oraz spłatę zaległych składek ZUS w kwocie 240 zł. Ponadto wyjaśnił, że jego matka posiada zajęcia z tytułu wymagalnych zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego z wynagrodzenia do kwoty 1.150 zł oraz z renty rodzinnej do kwoty 640 zł. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż wysokość kosztów sądowych jest dla niego ogromną kwotą. Podniósł, iż toczące się po śmierci ojca postępowanie niekorzystnie wpłynęło na całą rodzinę. Wskazał, iż w dniu jego śmierci ojciec nie posiadał żadnych zobowiązań wobec jakichkolwiek instytucji, na co posiada odpowiednie zaświadczenia. Wskazał, iż pięć lat po śmierci ojca obciążanie jego spadkobierców zobowiązaniami, jest dla niego niezrozumiałe. Dodał, że nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej bez uszczerbku dla elementarnych kosztów jego utrzymania. Do wniosku załączono wydruk komputerowy ze strony "[...]" dotyczący dostępnych środków (k. 53) w kwocie -1.024.224,71 zł. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 5 czerwca 2015r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącego, z okresu ostatnich trzech miesięcy od 01.03.2015r. do 31.05.2015r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - pisemnych oświadczeń potwierdzających posiadane zadłużenie u osób trzecich i fakt spłacania zobowiązań tym osobom, wysokość i częstotliwość rat, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym przez skarżącego majątku nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5000 zł (w przypadku pojazdów podania ich marki, modelu i roku produkcji), zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2012 r. do 22.05.2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - kopii dokumentów potwierdzających wszelkie zajęcia środków finansowych, egzekucję lub spłatę zobowiązań publicznych i prywatnych oraz wyjaśnień w zakresie podstaw (tytułów) do zajęcie konta bankowego skarżącego na kwotę 1.024.000,00 zł, - w związku z faktem, iż skarżący korzysta bądź korzystał z usług profesjonalnych pełnomocników (doradcy podatkowego oraz radcy prawnego) należy przedłożyć oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należy przedstawić dokumenty (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłat za usługi prawne. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, iż poza samochodem marki "[...]" – rok produkcji 2004 o wartości około 8.000 zł zabezpieczonego zastawem bankowym nie posiada jakiegokolwiek majątku. Dodał, że wszystkie koszty związane ze sprawą pokrywa jego matka. Skarżący przedłożył kserokopię dwóch wyciągów z rejestru zastawów skarbowych Naczelnika US w "[...]" z dnia 3 listopada 2014r. (k.65) i 6 lutego 2014r. (k. 66), kserokopię zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia z dnia 15 października 2014r. (k. 67), zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia z dnia 8 września 2014r. (k. 68), kserokopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego (k. 69). Kserokopię postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w "[...]" z dnia 30 października 2014r. (k. 70-72), kserokopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]" z dnia 26 listopada 2014r. (k. 73- 75). Kserokopie dokumentów dotyczących zaległości w ZUS (k. 76-77), decyzję ZUS z dnia 12 grudnia 2014r. w przedmiocie rozłożenia zaległości na raty (k. 78), decyzję ZUS z dnia 12 sierpnia 2014r w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych przez skarżącego (k.79), kserokopię postanowienia Naczelnika US w "[...]" z dnia 8 sierpnia 2014r. (k.80), komputerowy wydruk z konta "[...]" (k. 81-82). Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód lub majątek. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Referendarz sądowy nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż wnioskodawca nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. W ocenie rozpoznającego wniosek przedstawione przez skarżącego dane nie są wyjaśnione w sposób zupełny. Przede wszystkim skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych, do których przedłożenia był wezwany, za okres od 1 marca 2015r. do 31 maja 2015r. Przedłożył komputerowy wydruk z konta bankowego obejmujący dwie strony, z którego nie wynika jakiego okresu on dotyczy i jakie operacje finansowe dokonywane są w ramach tego konta. Z przedłożonego dokumentu wynika jedynie wysokość zajęć egzekucyjnych na kwotę 319.493,91 zł z 3 września 2014r. oraz 704.731,40 zł z dnia 24 grudnia 2014r . Wątpliwości budzi czy jest to kompletny wydruk z konta wnioskodawcy, czy jedynie wybiórcze dane dotyczące blokad na tym rachunku. Brak jest również opisu jakiego okresu dotyczy wygenerowany dokument. Nie zostało wyjaśnione czy w ramach rachunku bankowego wnioskodawcy są dokonywane jakiekolwiek inne operacje finansowe, takie jak np. wpływ środków z tytułu wynagrodzenia, dokonywanie opłat za pomocą przelewów bankowych. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia, czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Tym samym wobec wątpliwości w tym zakresie nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości bądź w części. Dostarczone wyciągi z rachunków bankowych nie dokumentują żadnych przelewów wychodzących, przychodzących, jakichkolwiek operacji bankowych poza opisem blokady. W tym względzie należy nadmienić, iż sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń, w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione i wyjaśnione. Odnosząc się do przedstawienia sytuacji wnioskodawcy w sposób zupełny zauważenia wymaga, że nie zostały potwierdzone podnoszone we wniosku informacje w zakresie spłacania "długów" w wysokości 550 zł miesięcznie. Zapytanie dotyczące uwiarygodnienia zobowiązań wobec osób trzecich pozostało bez odpowiedzi ze strony wnioskodawcy. Argumentując dodatkowo odmowę przyznania prawa pomocy podnieść również należy, iż zarówno wnioskodawca, jak też jego matka pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują stałe miesięczne dochody, których łączna wysokość – według oświadczenia 4190 zł – nie pozwala zaliczyć rodziny skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, niepubl.). Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Jak wiadomo referendarzowi sądowemu z urzędu (postanowienie w sprawie o sygn. I SA/Ol 103/15) wskazany przez wnioskodawcę wspólny dochód prowadzonego z matką gospodarstwa domowego nie jest najprawdopodobniej jedynym przychodem tego gospodarstwa, z uwagi na posiadanie dodatkowego majątku nieruchomego przez matkę skarżącego, z którego możliwe jest pozyskanie dodatkowych środków pieniężnych. Tym samym rzeczywista wysokość dochodu rodziny nie została ustalona. Okoliczność uzyskiwania dodatkowego dochodu znajduje swoje uzasadnienie w możliwości regulowania przez matkę wnioskodawcy takich zobowiązań jak opłaty za usługi prawne (5.500 zł), zobowiązanie do poniesienia przyszłych kosztów z tytułu ustanowienia innego pełnomocnika w wysokości 1.845 zł oraz regulowanie zobowiązań kredytowych. Powyższe wskazuje, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy i jego matki prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, nie jest na tyle trudna, aby niemożliwe było poczynienie pewnych oszczędności również tytułem należnych kosztów sądowych czy ich części. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby wnioskodawcy do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżący (lub osoba prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe) może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Dokonana wyżej ocena sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy, której konsekwencją była odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, miała na uwadze stosunkowo znaczną wysokość wpisu w niniejszej sprawie, jak również wysokość obciążających skarżącego zobowiązań. Niemniej jednak, jak wskazywano wyżej, niewyjaśnienie w pełni swojej sytuacji materialnej bądź wątpliwości co do jej wiarygodności, nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.