I SA/Ol 104/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi M.G., R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego WSA/post. 1 – sentencja postanowienia Na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 lutego 2017 r. skarżący R.G. złożył wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF. We wniosku skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego K. P. Ś.. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M.G.. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty żony w wysokości "[...]" i jego emerytury w kwocie "[...]". Łączny dochód rodziny z tytułu rent i emerytury wynosi "[...]" netto miesięcznie. Skarżący wraz z żoną jest właścicielem połowy domu z 1900 r. wymagającego remontu, o wartości ok. "[...]", nieruchomości rolnej we współwłasności z innymi osobami. Innego majątku nie posiadają. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał na swoje problemy ze zdrowiem oraz żony. Podkreślił, że oboje są inwalidami "[...]" . Dodatkowo skarżący oświadczył, że utrzymują się z dochodów ze świadczeń "rolniczych" oraz okresowej pomocy z MOPS w kwotach od 200 do 500 zł. Wskazał, iż wraz z żoną ponoszą następujące koszty utrzymania: leki "[...]", prąd "[...]", woda "[...]", gaz "[...]", TV- "[...]", telefon –"[...]" szambo "[...]", śmieci "[...]", środki czystości i higieniczne "[...]" oraz koszty korespondencji "[...]" i zakupu kurtki "[...]’. Ogółem wydatki skarżącego i jego żony wynoszą ‘[...]" miesięcznie. Wyjaśnił, że lokalizacja nieruchomości obok "[...]"oraz dewastacja jeziora, wspólnego lasu i gruntów przez "[...]", śmieci i inne nieczystości pozbawiła właścicieli możliwości sprzedaży przedmiotowych nieruchomości. Na formularzu wniosku skarżący zamieścił adnotację, w której wniósł o ustanowienie radcy prawnego w osobie K.P.Ś. W dniu 1 marca 2018 r. skarżący przy piśmie z dnia 28 lutego 2018 r. przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania na wzorze formularza według rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia wzorów i sposobu udostępniania urzędowych formularzy pism procesowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 723 oraz z 2016 r. poz. 269 i 1213). Nadto w dniu 1 marca 2018 r. przy piśmie z dnia 19 lutego 2018 r. wnioskodawca przedłożył kolejny wypełniony formularz PPF z dnia 25 lutego 2018 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. We wniosku tym powielił oświadczenie przedłożone już na formularzu PPF złożonym w dniu 22 lutego 2018 r. Dodatkowo w uzasadnieniu wniosku skarżący odniósł się do kwestii zasadności naliczania podatków od posiadanych przez niego gruntów. Podniósł również, że posiada zadłużenie z tytułu kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem powszechnym w sprawie o sygn. akt "[...]" w wysokości łącznej "[...]", z tytułu opłat za gaz w kwocie "[..]" . Wskazał, że na remont dachu wydatkowali kwotę "[...]"zł , w tym na ten cel z MOPS uzyskali kwotę 500 zł. Pismem z dnia 5 marca 2018 r. skarżący wezwany został do złożenia dokumentów źródłowych w zakresie ponoszonych wydatków w postaci faktur, rachunków, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2017 r. do dnia doręczenia wezwania, oraz kopii dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody w przypadku gdy nie wpływają one na rachunek bankowy. Na wezwanie, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2017r., poz. 1369 ze zm.) dalej zwana w skrócie p.p.s.a, skarżący nie przedstawił dokumentów źródłowych potwierdzających składane oświadczenia. W dniu 13 marca 2018 r. złożył kolejny wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF, w którym wniósł tak jak poprzednio o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie doradcy podatkowego, z dopiskiem doradca podatkowy J.D, 14-200 "[...]". W uzasadnieniu formularza PPF podkreślił konieczność ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika "z dziedziny podatkowej". Nadto stwierdził, że z tytułu kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt "[...]" posiada zadłużenie w kwocie "[...]". Oświadczył, że z tytułu renty rolniczej żona skarżącego uzyskuje świadczenie w wysokości "[...]" on zaś pobiera emeryturę w kwocie "[...]" oraz dodatek w kwocie "[...]". Łączne dochody małżonków wynoszą "[...]" plus dodatek w kwocie "[...]". Ponadto z zestawienia stałych miesięcznych wydatków wynikało, że małżonkowie ponoszą wydatki w kwocie "[...]".. Po opłaceniu stałych wydatków na życie pozostaje im kwota "[...]". Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W warunkach niniejszej sprawy należy uznać, że oświadczenie skarżącego złożone na urzędowych formularzach PPF wskazywało, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i to z uwagi na stan zdrowia jak i na sytuację materialną. Niemniej jednak w przedmiotowej sprawie uznano, że dla ustalenia czy rzeczywiście wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy niezbędne będzie przedstawienie przez niego dokumentów źródłowych, które mogłyby uprawdopodobnić przedłożone oświadczenie. Podkreślić bowiem należy, że rozpoznającemu wniosek referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomym było, że jest to już kolejny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W okresie od 1 stycznia 2016 r. do dnia rozpoznawania ww. wniosku skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w ponad 15 sprawach. W takiej sytuacji rozpoznający wniosek referendarz sądowy uwzględniając fakt, iż we wszystkich tych sprawach wszczętych przez skarżącego koszty sądowe poniósł Skarb Państwa, czy to w postaci opłat sądowych jak i wynagrodzenia dla pełnomocników ustanawianych z urzędu, a zatem ogół obywateli, uznał, że niezbędnym dla przyznania prawa pomocy skarżącemu jest uprawdopodobnianie składanych oświadczeń przez niego poprzez przedstawienie dokumentów źródłowych. Wskazać bowiem należy, że w sytuacji wielości spraw wszczynanych przez stronę i jego żonę zasadnym jest nie poprzestawanie na lakonicznych oświadczeniach wnioskodawcy w zakresie jego sytuacji materialnej, ale także oparcie jej o dokumenty źródłowe. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżący został wezwany wyłącznie do uprawdopodobnienia oświadczenia złożonego w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów jak i wysokości ponoszonych wydatków z tytułu opłat za media itp. Nadto, w ocenie rozpoznającego wniosek, w przedmiotowej sprawie niezbędnym było ustalenie czy skarżący ewentualnie jego żona posiadają rachunek bankowy. W oparciu o wyciąg z rachunku bankowego można bowiem w sposób najbardziej wiarygodny ustalić sytuację materialną wnioskodawców. Nie przedstawiając na wezwanie stosownych dokumentów źródłowych skarżący w konsekwencji uniemożliwił rzetelną analizę jego zdolności płatniczych, a tym samym ustalenie, czy sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. W tej sytuacji brak przedstawienia stosownych oświadczeń na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej spawie i to pomimo, że jak wskazano to już wyżej w ponad 15 spawach przyznano jej prawo pomocy, zaś złożone oświadczenie na urzędowym formularzu PPF świadczy niewątpliwie o trudnej sytuacji materialnej i życiowej strony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest bowiem pogląd, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05 niepubl.). W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która – poddana ocenie Sądu – może być, przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak – tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu." Zauważyć przy tym należy, że w wyznaczonym terminie do przedstawienia dodatkowych materiałów źródłowych skarżący zamiast złożyć dokumenty źródłowe w postaci rachunków za media, które niewątpliwie każde gospodarstwo domowe otrzymuje i posiada, po raz wtóry przedłożył wyłącznie oświadczenie na formularzu PPF. Podobnie należy stwierdzić, że skarżący także musi dysponować dokumentami potwierdzającymi wysokość uzyskiwanych dochodów, czy to w postaci decyzji przyznającej mu świadczenie, czy też w postaci potwierdzeń otrzymania świadczenia czy to "do ręki" czy też w postaci przelewów na konto bankowe. Podkreślić należy, że żądane przez rozpoznającego wniosek, dokumenty źródłowe należą do najbardziej podstawowych i niewymagających od strony nadzwyczajnych starań. Mając na uwadze powyższe niezrozumiałe jest nieprzedłożenie stosownych dokumentów źródłowych przez stronę, a w zamian tego złożenie kolejnego oświadczenia na formularzu PPF. Powyższe działanie skarżącego, w ocenie rozpoznającego wniosek może jedynie wskazywać, że oświadczenia wnioskodawcy składane na formularzu PPF mogą nie pokrywać się z dokumentami źródłowymi. Składane zaś wyjaśnienia, iż "skarżący są inwalidami" i w związku z tym proszą o przyjęcie "tego oświadczenia za wystarczające" w żaden sposób nie tłumaczy dlaczego wnioskodawca i jego żona nie chcą przedstawić dokumentów źródłowych. Na zakończenie należy stwierdzić, że fakt, iż skarżącemu w innych sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi przyznawane było prawo pomocy, nie oznacza, iż musi być ono przyznane również w sprawie niniejszej. Każda sprawa wniesiona do sądu jest bowiem sprawą indywidualną i w oparciu o jej aktualny stan podlega odrębnemu rozpoznaniu. W świetle bowiem ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania przez strony, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Okoliczności te musza być przez stronę uprawdopodobnione. (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OZ 304/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w związku z art. 246 §1 pkt 1 orzeczono jak w sentencji postanowienia.