I SA/Ol 105/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty paliwowej postanawia : I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym : zwolnić skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł; II. odmówić ustanowienia doradcy podatkowego. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2010r. (doręczonym w dniu 19.04.2010r.) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił K. B. przyznania prawa pomocy tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Pismem z dnia 22.04.2010r. skarżąca wniosła sprzeciw przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej skrócie p.p.s.a. postanowienie to utraciło moc. Należy wyjaśnić, że w przypadku złożenia sprzeciwu przez stronę Sąd nie rozstrzyga o prawidłowości stanowiska Referendarza a jest zobowiązany do rozpoznania wniosku na nowo przy uwzględnieniu argumentacji strony dotychczas przedstawionej. Rozpoznając wniosek z dnia 3 marca 2010r. (zmodyfikowany w dniu 23.03.2010r.) o przyznanie prawa pomocy tj.: o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Uregulowana przepisami Oddziału 2, Rozdziału 3, Działu V p.p.s.a. instytucja prawa pomocy stanowi realizację jednego z podstawowych standardów państwa prawnego jakim jest prawo do sądu. W myśl art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przysługuje- co do zasady- osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z literalnego brzmienia przepisów dotyczących prawa pomocy wynika, że należy brać pod uwagę sytuację majątkową strony. W ocenie Sądu nie wyklucza to jednak dokonywania oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przy zastosowaniu wykładni systemowej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulującej tryb postępowania przed sądem. O ile bowiem zwolnienie od kosztów sądowych oznacza rezygnację przez państwo z należnej daniny publicznej to przyznanie profesjonalnego pełnomocnika - jest wydatkowaniem dodatkowych kwot z budżetu państwa na koszty procesu, które, w myśl art. 199 p.p.s.a. powinna ponieść strona postępowania. Zapewnienie dostępu do sądu nie oznacza zagwarantowania stronie w każdym wypadku, gdy tego zażąda bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów. Do Sądu należy ocena, czy wykazana przez stronę sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista stanowi wystarczającą podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym także w kontekście rodzaju sprawy i treści skargi, (co można wywieść z art. 247 p.p.s.a.). Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód średnio w wysokości 2.100 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem dzieci w wieku 19 i 15 lat: uczniami szkół technikum i gimnazjum, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kwocie 651,86 zł miesięcznie. Jest współwłaścicielką (wraz z dziećmi) domu o powierzchni 160 m2, działki rolnej niezabudowanej o powierzchni 2,4 ha, działki zabudowanej budynkiem magazynowo-warsztatowym o powierzchni 311 m2 i magazynowo-socjalnym o powierzchni 215,9 m2 o powierzchni 1,513 ha i działki niezabudowanej o powierzchni 0,0984 ha. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, iż jej sytuacja finansowa jest wyjątkowo trudna. Po śmierci męża podjęła trud samodzielnego prowadzenia firmy. Samotnie wychowuje dwoje dzieci. Podała również, iż w 2009r. z działalności gospodarczej osiągnęła dochód około 25.000 zł, który zapewnia rodzinie minimum egzystencji. Podniosła, iż od trzech lat Izba Celna i Skarbowa na przemian blokują jej konta, w związku z czym nie może spokojnie prowadzić działalności, korzystać z kredytów, gwarancji, poręczeń co skutkuje, iż od trzech lat jej firma stoi w miejscu, zarabiając na przeżycie. Ponadto wykazała stałe wydatki do których należy: kredyt w rachunku bieżącym 38.000 zł, kredyt pomostowy 12.000 zł, podatek od nieruchomości 8.816 zł oraz bieżące koszty utrzymania, nauki dzieci, koszty leczenia. Podniosła także, iż na jej majątku Urząd Skarbowy oraz Izba Celna dokonały wpisu hipoteki przymusowej na poczet przyszłych zobowiązań, jak również zabezpieczeń na wyposażeniu i urządzeniach budynków. Na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a. wnioskodawczyni pismem z dnia 22.03.2010r. wskazała, iż miesięczne wydatki utrzymania rodziny kształtują się następująco: ogrzewanie około 400 zł, energia 200 zł, woda 90 zł, gaz 45 zł, telefon z Internetem 120 zł, koszty dojazdu syna do szkoły 120 zł, koszty związane z nauką dzieci uzależnione są od potrzeb, największe wydatki są na początku roku szkolnego i wynoszą od 500 do 600 zł na dziecko. Z dodatkowych zajęć i wyjazdów dzieci nie korzystają, ze względu na koszty oraz miejsce zamieszkania. Około 50 zł miesięcznie wnioskodawczyni wydaje leki dla dzieci przeważnie witaminy, wizyty u stomatologa podwyższają te wydatki o 150 - 200 zł na dziecko. Wydatki na odzież - w zależności od potrzeb i konieczności, najczęściej pozostawiane są na koniec, w niektórych miesiącach z uwagi na brak środków skarżąca nie czyni wydatków na ten cel. Korzysta również w tym zakresie z pomocy rzeczowej znajomych. Koszty wyżywienia ponoszone są w zależności od posiadanych środków, w przybliżeniu jest to kwota 900 zł. Środki czystości 150 do 200 zł. Koszty eksploatacji samochodu do celów prywatnych ograniczone do minimum – wynoszą 100 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni dodała, iż koszty drobnych napraw domu wynoszą około 20 - 100 zł. Oświadczyła, iż ani ona ani dzieci nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Wyjaśniła także, że za usługi doradcy podatkowego zapłaciła 610 zł w każdej z dwóch spraw, z uwagi na trudną sytuację musiała zrezygnować z tych usług. Do złożonych wyjaśnień skarżąca załączyła zaświadczenie z "[...]" Banku Gospodarczego o korzystaniu z kredytu w wysokości 36.000,00 zł. Kredyt spłacany jest terminowo w ratach miesięcznych po 1.000 zł. Przedstawiła informację z Urzędu Gminy w "[...]" o wysokości podatku od nieruchomości za 2009r. Przedłożyła również zaświadczenie z Banku Zachodniego WBK S.A. Oddział w "[...]" w przedmiocie posiadania zadłużenia w wysokości 11.675 zł w tym banku oraz spłacanych terminowo ratach w wysokości 555 zł miesięcznie. Ponadto złożyła kserokopie zeznań podatkowych za rok 2008 i 2009, z których wynika, iż w 2008r. osiągnęła dochód w wysokości 33.726,61 zł a w 2009r. jej dochód wyniósł 28.190,30 zł. W sprzeciwie od postanowienia Referendarza skarżąca wyjaśniła, że nieruchomości służące działalności gospodarczej zabudowane są popegerowskimi budynkami o dużej powierzchni, które są stare, zniszczone i wymagają ciągłych remontów. Objęte są hipoteką przymusową i nie mogą służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki w przypadku braku bieżących środków finansowych. Izba celna poinformowała o zadłużeniu skarżącej 25 banków w Polsce, co zamknęło jej drogę do ubiegania się o jakąkolwiek pomoc. Podkreśliła, że od 6 lat samotnie prowadzi działalność i wychowuje dwoje dzieci. Podała we wniosku średni miesięczny dochód, ale nie jest on regularny, gdyż nie wszyscy klienci terminowo płacą swoje zobowiązania. Trudno też jej ściśle określić miesięczne wydatki, bo ponosi je w miarę konieczności i w zależności od przychodów i kosztów działalności gospodarczej. Ponadto wskazała, że podatek od nieruchomości jako związany z działalnością gospodarczą mieści się w wykazanych kosztach związanych z firmą. W ocenie Sądu przedstawiona sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista skarżącej jest trudna. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że zadłużenie z tytułu podatku akcyzowego (sprawa zakończona prawomocnym wyrokiem) na poczet którego organy celne ustanowiły hipoteki na nieruchomościach stanowiących współwłasność skarżącej, jest bardzo wysokie – ponad 800 tys. zł (bez odsetek). Ustanowienie hipoteki przymusowej i zastawu skarbowego na majątku a także fakt zajęcia rachunków bankowych niewątpliwie wpływa na ograniczenie możliwości zaciągania kredytów oraz prowadzenia rozliczeń za pośrednictwem banku ale nie uniemożliwia prowadzenia działalności, uzyskiwania przychodów i dochodów. Trzeba wskazać, że potencjalna konieczność ponoszenia kosztów sądowych jest elementem ryzyka działalności gospodarczej. Tego rodzaju wydatki stanowią koszt bieżącego funkcjonowania firmy. Mając na uwadze powyższe, w kontekście wysokości opłat, do których uiszczenia strona na tym etapie postępowania byłaby zobowiązana (wpis 703 zł) Sąd uznał, że zachodzi podstawa do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu osiąganie bieżących przychodów umożliwia wnioskodawczyni wyasygnowanie kwoty 500 zł na wpis sądowy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dotyczy to także ewentualnych kosztów ustanowienia doradcy podatkowego z wyboru, zważywszy na fakt, ze to doradca podatkowy jest autorem skargi wniesionej przez skarżącą. Należy wyjaśnić, że w postępowaniu przed sądem I instancji nie istnieje tzw. "przymus adwokacki". Sąd ten rozstrzyga sprawę na podstawie akt, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi ani powołaną podstawą prawną, niezależnie też od stawiennictwa strony czy jej pełnomocnika na rozprawie. Zatem ustanowienie z urzędu doradcy podatkowego na tym etapie postępowania nie mieści się w pojęciu "kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw", których strona nie jest w stanie ponieść. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.