I SA/Ol 106/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty paliwowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego Wnioskiem z dnia 3 marca 2010r. skarżąca K. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 1.500 zł, następnie pismem z dnia 23 marca wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozszerzony o ustanowienie doradcy podatkowego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 2.100 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem dzieci w wieku 19 i 15 lat: uczniami szkół technikum i gimnazjum, które otrzymują rentę rodzinną w wysokości 651,86 zł miesięcznie. Skarżąca jest współwłaścicielką (wraz z dziećmi) domu o powierzchni 160 m2, działki rolnej niezabudowanej o powierzchni 2,4 ha, działki zabudowanej (budynkiem magazynowo-warsztatowym o powierzchni 311 m2 i magazynowo-socjalnym o powierzchni 215,9 m2) o powierzchni 1,513 ha i działki niezabudowanej o łącznej powierzchni 0,0984 ha. Argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni wskazała, iż jej sytuacja finansowa jest wyjątkowo trudna. Po śmierci męża podjęła trud samodzielnego prowadzenia firmy. Samotnie wychowuje dwoje dzieci. Wskazała również, iż w 2009r. z działalności gospodarczej osiągnęła dochód około 25.000 zł, który zapewnia rodzinie minimum egzystencji. Podniosła, iż od trzech lat Izba Celna i Skarbowa na przemian blokują jej konto, w związku z czym nie może spokojnie prowadzić działalności, korzystać z kredytów, gwarancji, poręczeń co skutkuje, iż od trzech lat jej firma stoi w miejscu, zarabiając na przeżycie. Ponadto wykazała stałe wydatki do których należy: kredyt w rachunku bieżącym 38.000 zł, kredyt pomostowy 12.000 zł, podatek od nieruchomości 8.816 zł oraz bieżące koszty utrzymania, nauki dzieci, koszty leczenia. Podniosła także, iż na jej majątku Urząd Skarbowy oraz Izba Celna dokonały wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na poczet przyszłych zobowiązań, jak również zabezpieczeń na wyposażeniu i urządzeniach budynków. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 16.03.2010r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie szczegółowego zestawienia wszystkich kosztów utrzymania rodziny i innych wydatków wraz z dokumentami potwierdzającymi ich ponoszenie, posiadania polis ubezpieczeniowych, czy i w jakiej wysokości skarżąca zapłaciła za usługi ustanowionego przez nią doradcy podatkowego oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadane zobowiązania, podania częstotliwości i wysokości rat, terminowego ich spłacania, przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za lata 2008 i 2009. W wykonaniu wezwania wnioskodawczyni wskazała, iż miesięczne wydatki utrzymania rodziny kształtują się następująco: ogrzewanie około 400 zł, energia 200 zł, woda 90 zł, gaz 45 zł, telefon z Internetem 120 zł, koszty dojazdu syna do szkoły 120 zł, koszty związane z nauką dzieci uzależnione są od potrzeb, największe wydatki są na początku roku szkolnego i wynoszą od 500 do 600 zł na dziecko, z dodatkowych zajęć i wyjazdów dzieci nie korzystają ze względu na koszta oraz miejsce zamieszkania. Wydatki na lekarstwa, jak oświadczyła skarżąca, wynoszą około 50 zł miesięcznie są to wydatki na tran i witaminy, wizyty u stomatologa podwyższają koszta o 150- 200 zł na dziecko. Wydatki na odzież - w zależności od potrzeb i konieczności, najczęściej pozostawiane są na koniec, w niektórych miesiącach z uwagi na brak środków skarżąca nie czyni wydatków na ten cel. Korzysta również w tym zakresie z pomocy rzeczowej znajomych. Koszty wyżywienia w zależności od tego jakimi środkami dysponuje skarżąca, w przybliżeniu określiła na kwotę 900 zł. Środki czystości 150 do 200 zł. Koszty eksploatacji samochodu skarżąca ogranicza do minimum – jest to kwota 100 zł miesięcznie. Dodała, iż koszty drobnych napraw wynoszą około 20- 100 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż ani ona ani dzieci nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Wyjaśniła także, że za usługi doradcy podatkowego zapłaciła 610 zł w każdej z dwóch spraw. Do wymaganych oświadczeń skarżąca załączyła pismo dotyczące jej trudnej sytuacji finansowej oraz dokuczliwej - jej zdaniem - działalności organów podatkowych w zakresie kontroli oraz blokowania rozwoju jej firmy. Do złożonych wyjaśnień skarżąca załączyła zaświadczenie z "[...]" Banku Gospodarczego (k. 36) w przedmiocie posiadania przez Firmę Handlowo-Usługową "[...]" K. B. w tym banku kredytu w wysokości 36.000,00 zł. Kredyt spłacany jest terminowo w ratach miesięcznych w wysokości 1.000 zł. Skarżąca przedstawiła również informację z Urzędu Gminy w "[...]" (k. 37), iż kwota podatku od nieruchomości za rok 2009 wynosiła 8.816,00 zł. Przedłożone zostało również zaświadczenie z Banku Zachodniego WBK S.A. Oddział w "[...]" (k. 38) w przedmiocie posiadania przez K.B. zadłużenia w wysokości 11.675 zł w tym banku oraz spłacanych terminowo ratach w wysokości 555 zł miesięcznie. Złożone zostały również zeznania podatkowe za rok 2008 i 2009 (k. 41-51), z których wynika, iż w 2008r. skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 951.965,78 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 921.587,88 zł i osiągnęła dochód w wysokości 33.726,61 zł. Natomiast w 2009r, skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 912.514,74 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 885.818,24 zł, osiągnęła dochód w wysokości 28.190,30 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym uwzględnienie wniosku w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W badanej sprawie K. B. nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Prowadzona działalność nie przynosi strat, wręcz przeciwnie skarżąca od kilku lat funkcjonuje w obrocie gospodarczym, osiągając stałe i regularne dochody. Ponadto wskazać należy, iż sytuacja bytowa skarżącej jest stabilna jest ona współwłaścicielką domu o powierzchni 160 m2, nieruchomości rolnej ( 2,4 ha), innych nieruchomości (działki zabudowane i niezabudowane – o łącznej powierzchni 1,6116ha), posiada samochód. Skarżąca jest zatem współwłaścicielką znacznego majątku nieruchomego, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Kierując się doświadczeniem życiowym można uznać, że nieruchomości te są dużej wartości. O wielkości majątku nieruchomego, w tym budynków i gruntów związanych z działalnością gospodarczą, świadczy również wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości. Podnoszony we wniosku argument zabezpieczenia majątku skarżącej – nie znajduje uzasadnienia dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wpisana hipoteka nie dotyka bowiem skarżącej w sposób finansowy, nie generuje dodatkowych kosztów, nie pomniejsza jej dochodu jak również posiadanego majątku. Podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność, iż sama prowadzi działalność gospodarczą nie jest przesłanką warunkującą przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że jak wykazano wyżej skarżąca w tym zakresie radzi sobie nie gorzej od innych przedsiębiorców, wypracowując regularne dochody, regulując terminowo swoje zobowiązania. Najistotniejsza przy rozpoznawaniu złożonego wniosku okazała się jednak analiza przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków, która daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżąca wydatkuje kwotę znacznie większą niż uzyskuje, tj. suma jej stałych kosztów utrzymania przekracza uzyskiwane dochody. Tym samym złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno złożone w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 16.03.2010 r. - nie mogły zostać uznane za rzetelne, a tym samym dające podstawę do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżąca wyjaśniła bowiem, iż osiąga dochód w wysokości 2.751,86 zł (dochód z działalności gospodarczej + renta rodzinna), natomiast ponoszone miesięcznie wydatki wynoszą 3.830 zł (koszty utrzymania rodziny+ spłacane kredyty). Nie uwzględniono przy tym (co podwyższyłoby dodatkowo kwotę wydatków), wydatków jednorazowych, na które wskazywała skarżąca, takich jak: wydatki związane z nauką dzieci w okresie rozpoczęcia roku szkolnego (500 - 600 zł na dziecko), wydatki na stomatologa (150-200 zł na dziecko), opłata za usługi doradcy podatkowego (łącznie 1.220 zł), gdyż nie są to stałe miesięczne koszty utrzymania rodziny. Ponadto do miesięcznie wydatkowanych środków pieniężnych, z uwagi na brak określenia formy spłaty, nie zaliczono także opłaty z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie 8.816 zł , który zwiększyłby dodatkowo ponoszone wydatki o kwotę 735 zł - miesięcznie. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Zdaniem rozpoznającego wniosek niewiarygodne jest ponoszenie miesięcznych kosztów utrzymania w wysokości co najmniej 3.830 zł przy dochodach 2.751,86 zł. Powyższe może świadczyć albo o wykazaniu zaniżonych dochodów, albo o korzystaniu z jakichś form pomocy. Skarżąca nie wyjaśniła przy tym, w jaki sposób niweluje powstającą co miesiąc nadwyżkę kosztów nad dochodami, wskazywała jedynie na bardzo trudną sytuację finansową i uzyskiwanie dochodów pozwalających na przeżycie. Powyższe wątpliwości prowadzą do stwierdzenia, iż sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie została wyjaśniona w sposób jasny i zupełny. Bez dokładnego natomiast ustalenia całokształtu stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych oraz kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia dla niej doradcy podatkowego, wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 §3 p.p.s.a. ustanowienie w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. zlecenia). W związku z powyższym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oraz 246 § 3należało orzec jak w sentencji.