I SA/Ol 11/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 7 listopada 2025 r., nr 2801-IEE.7192.116.2025 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na przebieg sprzedaży z wolnej ręki oddala skargę Skarga A.Z. (dalej: "strona", "skarżący") dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") utrzymującego w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Olsztynie (dalej: "NUS", "organ likwidacyjny") z 9 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na przebieg sprzedaży z wolnej ręki pojazdu marki [...] (dalej: "pojazd"). Z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy [...] II Wydział Karny, wyrokiem z 14 stycznia 2025 r. sygn. akt [...] orzekł przepadek pojazdu. Wykonanie tego orzeczenia powierzono NUS, który w celu sprzedaży pojazdu przeprowadził dwie licytacje. Obie licytacje nie doszły jednak do skutku z powodu braku oferentów. Wobec powyższego organ likwidacyjny ogłosił o sprzedaży pojazdu z wolnej ręki w okresie od 14 sierpnia 2025 r. do 22 sierpnia 2025 r., w godz. od 9:00 do 10:00, wskazując, że ruchomość będzie sprzedana pierwszej osobie, która wyrazi chęć zakupu, a w sytuacji pojawienia się w jednym czasie więcej niż jednej osoby, pojazd zostanie sprzedany osobie, która zaoferuje najwyższą kwotę nabycia. W dniu 14 sierpnia 2025 r. o godz. 9:00 rozpoczęto sprzedaż z wolnej ręki pojazdu. W tym samym czasie do organu wpłynął wniosek strony o "wyrażenie zgody na ofertę wyrażenia woli chęci zakupu przedmiotowego pojazdu". We wniosku strona powołała art. 104a § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."). Z uwagi na fakt, że w tym samym czasie chęć nabycia pojazdu zgłosiło więcej osób, sprzedano go osobie, która zaproponowała najwyższą cenę zakupu. W dniu 16 sierpnia 2025 r. strona wniosła skargę na sposób przeprowadzenia sprzedaży pojazdu, zarzucając, że organ likwidacyjny dokonał nieuprawnionej zmiany trybu sprzedaży, przekształcając ją na sprzedaż w formie przetargu ofert. W ocenie strony pojazd powinien zostać sprzedany pierwszej osobie, która wyraziła wolę jego nabycia, a złożone oświadczenie w tym zakresie powinno spełniać wymogi określone w art. 104a § 3 u.p.e.a. Postanowieniem z 9 września 2025 r. NUS, powołując art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "Kpa"), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na przebieg sprzedaży pojazdu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że sprzedaż ruchomości z wolnej ręki została uregulowana w art. 108 u.p.e.a. Założono, że ustawodawca nie ustalił szczegółów dotyczących formy przeprowadzenia tej sprzedaży, pozostawiając to do uznania organu. Zauważono, że ustawodawca nie przewidział także możliwości wniesienia skargi na dokonanie sprzedaży z wolnej ręki ani na przebieg tej procedury. W szczególności nie ustalił, że do sprzedaży w tym trybie odpowiednie zastosowanie znajdzie art. 107 § 2a u.p.e.a., który uprawnia do wniesienia skargi na licytację, ani art. 54 § 1 u.p.e.a. dotyczący skargi na czynność egzekucyjną. W tych okolicznościach NUS stwierdził brak podstawy prawnej do prowadzenia postępowania w sprawie skargi na przebieg sprzedaży pojazdu z wolnej ręki. Po rozpatrzeniu zażalenia strony DIAS wydał zaskarżone postanowienie, w którym wyjaśnił, że stwierdzoną przez NUS przeszkodą do wszczęcia postępowania w rozpatrywanej sprawie był brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania strony w trybie administracyjnym. Nie kwestionowano natomiast posiadania przez skarżącego statusu strony. DIAS wskazał, że art. 107 § 3 u.p.e.a. o unieważnieniu licytacji dotyczy wyłącznie sprzedaży ruchomości w drodze licytacji bądź przetargu ofert. Nie przewidziano natomiast takiej możliwości odnośnie do unieważnienia sprzedaży ruchomości z wolnej ręki. Stwierdził, że nawet gdyby uznać, że wskazywane przez stronę okoliczności mieszczą się w ramach podstaw skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a., to zgodnie z tym przepisem skarga taka przysługuje wyłącznie zobowiązanemu. Oceniono, że strona jako uczestnik sprzedaży pojazdu, który na mocy wyroku sądu przeszedł na własność Skarbu Państwa, nie jest zobowiązanym, a zatem również art. 54 u.p.e.a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wyjaśniono ponadto, że doręczony stronie wydruk postanowienia NUS zawiera informację, że zostało ono wydane w formie dokumentu elektronicznego i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym ze wskazaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby, która to postanowienie podpisała, a także zawiera identyfikator nadawany przez system teleinformatyczny, za pomocą którego zostało wydane. W skardze wniesiono o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucono naruszenie w tej sprawie: 1/ art. 124 § 1 pkt 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 7 Kpa poprzez brak podpisu postanowień, co stanowi kwalifikowaną wadę skutkująca ich nieważnością z mocy prawa; 2/ art. 28 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 18 i art. 108 § 1 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione pozbawienie skarżącego statusu strony i prawa do wniesienia skargi na czynność wykonywanej egzekucji administracyjnej; 3/ art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a § 1 Kpa poprzez utrzymania w mocy postanowienia NUS pomimo wydania go bez obligatoryjnego podpisu i bezpodstawnego przyjęcia, że skarżący nie jest stroną postępowania; 4/ art. 7, art. 8, art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i 4 k.p.a. i art. 80 w zw. z art. 105 § 1 Kpa poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i nieprawidłową interpretację przepisów dotyczących stron postępowania. W uzasadnieniu tych zarzutów podano, że postanowienia organów obu instancji zostały doręczone skarżącemu bez podpisu upoważnionego pracownika a jedynie z nadrukiem tego podpisu, którego w żaden sposób nie da się zweryfikować. Oceniono, że postanowienia bez autentycznego wymaganego prawem podpisu nie rodzą żadnego skutku i są nieważne. Stwierdzono ponadto, że organy w nieuprawniony sposób odmówiły skarżącemu legitymacji strony postępowania dotyczącego sprzedaży egzekucyjnej pojazdu. Wywiedziono, że w sytuacji gdy przepisy u.p.e.a. dopuszczają podmioty do udziału w postępowaniu na zasadach uczestników, to podmioty te w świetle przepisów Kpa stają się stroną takich postępowań. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W wykonaniu wezwania Sądu organ odwoławczy przekazał raporty weryfikacji podpisów złożonych pod postanowieniem organu I instancji oraz pod zaskarżonym postanowieniem (k. 41, 42 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle zaś art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na postanowienie zostały natomiast wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, opisanych w tym przepisie naruszeń prawa nie można jednak przypisać organom prowadzącym postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżonym do tutejszego Sądu postanowieniem DIAS w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na przebieg sprzedaży z wolnej ręki pojazdu. Kontestowana przez skarżącego sprzedaż pojazdu z wolnej ręki przeprowadzona została w trybie art. 108 u.p.e.a. na skutek wyroku Sądu Rejonowego [...] II Wydział Karny z 14 stycznia 2025 r. sygn. akt [...], w którym orzeczono przepadek pojazdu. Wobec jednak podniesionego w skardze zarzutu nieważności wydanych w sprawie postanowień z powodu braku odpowiedniego ich podpisania konieczne jest w pierwszej kolejności odwołanie się do art. art. 18 u.p.e.a. W przepisie tym zawarto bowiem odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kpa, które w art. 14 statuują zasadę pisemności postępowania. W świetle zaś art. 14 § 1a Kpa "sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią". Postać pisma w jakiej została załatwiona sprawa ma bezpośrednie przełożenie na sposób jego doręczenia stronie postępowania. Zgodnie bowiem z art. 39³ Kpa "w przypadku pism wydanych przez organ administracji publicznej w postaci elektronicznej przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, które zostały opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną, doręczenie może polegać na doręczeniu wydruku pisma uzyskanego z tego systemu odzwierciedlającego treść tego pisma (§ 1). Wydruk tego pisma zawiera: 1) informację, że pismo zostało wydane w postaci elektronicznej i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, ze wskazaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby, która je podpisała, albo opatrzone zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną; 2) identyfikator tego pisma, nadawany przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane (§ 2). Wydruk tego pisma może zawierać mechanicznie odtwarzany podpis osoby, która podpisała pismo (§ 3). Wydruk pisma stanowi dowód tego, co zostało stwierdzone w piśmie wydanym w postaci elektronicznej (§ 4)". Przepis art. 39³ Kpa znalazł także zastosowanie w kontrolowanej sprawie. Jak wynika bowiem z akt sprawy postanowienia organów obu instancji wydane zostały w postaci elektronicznej i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, o czym uczyniono adnotacje na wydruku doręczonym stronie. W wykonaniu wezwania Sądu organ odwoławczy przekazał także raporty weryfikacji podpisów złożonych pod postanowieniem organu I instancji oraz pod zaskarżonym postanowieniem (k. 41, 42 akt sądowych). W tych okolicznościach stosownie do art. 39³ § 4 Kpa doręczone stronie wydruki postanowień organów obu instancji stanowią dowód tego, co zostało stwierdzone w postanowieniach wydanych w postaci elektronicznej. Skoro zaś te postanowienia opatrzone zostały kwalifikowanym podpisem elektronicznym pracowników upoważnionych do ich wydania to zarzut naruszenia w tej sprawie art. 124 § 1 pkt 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 7 Kpa nie ma usprawiedliwionych podstaw. Chybione okazały się także pozostałe zarzuty sformułowane w skardze. Wymaga bowiem podkreślenia, że podstawę prawną wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na przebieg sprzedaży z wolnej ręki pojazdu stanowił art. 61a § 1 Kpa. Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie w kontrolowanej sprawie z mocy art. 18 u.p.e.a. W świetle zaś art. 61a § 1 Kpa "gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania". W przepisie tym zawarto dwie odrębne negatywne przesłanki wszczęcia postępowania, o czym świadczy użycie spójnika "lub". Oznacza to, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania możliwe jest zarówno w razie stwierdzenia wystąpienia w sprawie jednej z tych przesłanek, jak i wówczas gdy występują obie wymienione w tym przepisie przesłanki. W kontrolowanej sprawie organy zidentyfikowały wystąpienie tylko jednej z tych przesłanek, tj. "innej uzasadnionej przyczyny" z powodu której postępowanie nie może być wszczęte. Nie negowały natomiast, że wniesiona 16 sierpnia 2025 r. skarga na sposób przeprowadzenia sprzedaży pojazdu została wniesiona przez stronę postępowania likwidacyjnego prowadzonego w trybie art. 108 u.p.e.a. Niezrozumiałe jest zatem stawianie tym organom zarzutu nieuprawnionego pozbawienie skarżącego statusu strony, a co za tym idzie nie doszło w tej sprawie także do naruszenia art. 28 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 18 i art. 108 § 1 u.p.e.a. Natomiast zidentyfikowana przez organy "inna uzasadniona przyczyna" z powodu której postępowanie nie może być wszczęte dotyczyła braku regulacji prawnej umożliwiającej wniesienie skargi na przebieg sprzedaży z wolnej ręki pojazdu. Takiej możliwości nie przewidziano bowiem w art. 108 § 1 u.p.e.a. regulującym tryb przeprowadzenia tego rodzaju sprzedaży. Nie zawarto w tym przepisie także odesłania do innych przepisów, w których przewidziano możliwość wniesienia przez stronę środka zaskarżenia na czynność egzekucyjną. Z uwagi zaś na odrębność postępowania likwidacyjnego (w którym dokonano sprzedaży pojazdu) od postępowania egzekucyjnego w administracji, w pierwszym z ww. postępowań nie znajduje zastosowania także art. 54 § 1 u.p.e.a. dotyczący skargi na czynność egzekucyjną. Z przepisu tego jasno bowiem wynika, że tego rodzaju skarga przysługuje zobowiązanemu, tj. zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. osobie, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Tego rodzaju obowiązki podlegają bowiem egzekucji administracyjnej, o czym stanowi art. 2 u.p.e.a. Natomiast w kontrolowanej sprawie postępowanie likwidacyjne zostało przeprowadzone w wykonaniu wyroku sądu, w którym orzeczono przepadek pojazdu, zgodnie z art. 187 § 1 i 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 911). Do sprzedaży tego rodzaju ruchomości - na podstawie § 7 ust. 1 i 2 w zw. z § 3 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1805) - zastosowanie znajdują tylko niektóre przepisy u.p.e.a., tj.: art. 104 i 105 oraz art. 105a § 1-3, 5 i 6, a także art. 105b-108 oraz przepisy wydane na podstawie art. 109 § 1 i 2. Nie stosuje się przepisu art. 107 § 2a u.p.e.a. w części dotyczącej wierzyciela i zobowiązanego oraz przepisu art. 107a § 1 u.p.e.a. w części dotyczącej wyrażania zgody na przetarg ofert. W świetle powyższych argumentów chybiony jest zarzut naruszenia w tej sprawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a § 1 Kpa. Brak regulacji prawnej umożliwiającej wniesienie skargi na przebieg sprzedaży z wolnej ręki pojazdu względem którego sąd orzekł przepadek prawidłowo został przez organ I instancji zakwalifikowany jako inna uzasadniona przyczyna z powodu której postępowanie nie może być wszczęte. Skoro zaś wydane w tym przedmiocie postanowienie organu I instancji znajdowało podstawę prawną w art. 61a § 1 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. to prawidłowe było jego utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania tych postanowień. Nieuprawniony jest zatem zarzut naruszenia w tej sprawie art. 7, art. 8, art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i 4 k.p.a. i art. 80 w zw. z art. 105 § 1 Kpa. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.