I SA/Ol 110/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. D. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na rok 2011 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Wnioskiem z dnia 04 lutego 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, E. D. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że od marca 2011 r. nie uzyskuje przychodów z gospodarstwa rolnego. W toku jest spawa o podział majątku z byłym mężem. Wyjaśniła, że jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł brutto na niepełnosprawną matkę. Oświadczyła, że nie posiada środków pieniężnych na opłacenie pomocy prawnej, zaś sama zbyt długo dochodzi swoich praw. W skład majątku wchodzi mieszkanie spółdzielcze lokatorskie, garaż murowany o powierzchni 12 m2 i domek letniskowy o powierzchni 35 m2. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 14 marca 2013 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej (np. czynsz za lokal mieszkalny, rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty ewentualnej eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 08.2012 r. do 02.2013 r., oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (wrzesień 2012r.- luty 2013 r.), - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawczyni, określających jej sytuację majątkową i życiową. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca wyjaśniła, że od 2011 nie uzyskuje przychodów z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, które było jej miejscem pracy i źródłem utrzymania. Wszystkie pożytki z gospodarstwa rolnego czerpie były mąż. Podkreśliła, że jedynym przychodem jest świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną matka w kwocie 520 zł miesięcznie. Wskazała, że w celu uzyskania środków na utrzymanie do czasu podziału majątku zaciągnęła kredyty bankowe, na które zmuszona jest obecnie zaciągać kolejne pożyczki na spłatę poprzednich. Oświadczyła, że w zaspokajaniu podstawowych potrzeb, zwłaszcza wyżywieniu pomagają jej matka i siostra, które zamieszkują w tym samym bloku. Skarżąca przedstawiła także zestawienie wydatków, z którego wynika, że miesięcznie wydatkuje 1.771,40 zł. Na potwierdzenie wysokości ponoszonych wydatków z tytułu opłat za media, czynsz, telefon, internet, spłat rat kredytów, opłat składek ubezpieczeniowych skarżąca przedstawiła stosowne dokumenty. Nadto przedstawiła zestawienie posiadanych rachunków bankowych. Wyjaśniła przy tym, że wpłaty na rachunek bankowy pochodzą z zaciągniętej pożyczki. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację materialną skarżącej stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie. Wskazać należy, iż z przedstawionych przez skarżącą wyjaśnień jak i dokumentów wynika, że strona ponosi wydatki, które znacząco przekraczają jej dochody. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą 1.771,40 zł . W skład tych wydatków wchodzą: opłata za czynsz, spłata kredytu mieszkaniowego, składki na ubezpieczenie w KRUS, opłaty za media, składki na ubezpieczenie w "A", "B", za ubezpieczenie mieszkania, wyżywienie, zakup środków czystości, odzieży, obuwia, leków i koszty przejazdów. Dodatkowo na podstawie przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego ustalono, że w okresie od 1.08.2012 r. do 5.03.2013 r. strona ponosiła także inne wydatki takie jak m in.: opłata za polisę syna – 200 zł ( k. 47), opłata za telefon syna - 276 zł ( k. 50), zapłata za "C"– 92 zł ( k.51), wydatki w serwisie "D" na kwoty -133,26 zł (k.51), -61,81 zł (k.52), -148,87 zł (k.59). Zaznaczyć dodatkowo należy, że w okresie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. od 29.01.2013 r. do 09.02.2013 r. strona dokonała zakupów na stacjach benzynowych na łączną kwotę 914,53 zł. Pokreślić przy tym należy, że pomimo oświadczenia, że wydatki te zmuszona jest pokrywać z zaciągniętych pożyczek jak i stwierdzenia, że w zaspokojeniu podstawowych potrzeb pomagają stronie – matka i siostra referendarz sądowy uznał, że strona nie uwiarygodniła w sposób dostateczny z jakich źródeł pochodzą środki na ponoszenie tak znacznych wydatków. Stwierdzić bowiem należy, że skarżąca wykazuje, że uzyskuje dochody w wysokości 520 zł. Tym samym kwota tylko stałych wydatków miesięcznych o ponad 1250 zł przekracza uzyskiwane miesięczne dochody. Wskazać przy tym należy, że zaciągnięta pożyczka z dnia 19.10.2012 r. w wysokości 111.111,11 zł w kwocie 99.256,39 zł została przeznaczona na sfinansowanie spłaty wcześniej zaciągniętych przez skarżącą kredytów. Kwota tylko10.743,13 zł została przeznaczona na cel konsumpcyjny. Nadto w związku z zaciągniętą pożyczką, jak wynika to z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez "[...]", skarżąca zobowiązana jest spłacać comiesięczne raty. W okresie od 9.11.2012 r. do 8.03.2012 r. z rachunku bankowego prowadzonego przez "[...]" spłaciła raty kredytów w łącznej kwocie 11.472,82 zł. Reasumując zatem powyższe, należy stwierdzić, że rzeczywiście ponoszone przez stronę miesięczne wydatki znacząco przekraczają wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów. Zarówno wysokość kredytu przeznaczonego na cele konsumpcyjne jak i wysokość uzyskiwanych dochodów ze świadczenia pielęgnacyjnego -w sumie 13.343,13 zł ( za okres od listopada 2012 r. do marca 2013 r.), w ocenie referendarza sądowego nie były w stanie pokryć poniesionych w okresie od listopada 2012 r. do marca 2013 r. wydatków strony. Łączne bowiem wydatki w tym okresie licząc raty spłaconych kredytów (11.472,82 zł) jak i tylko stałe wydatki (5* 1.771, 40 zł) wyniosły w sumie 20.329,82 zł (nie licząc innych poniesionych przez stronę wydatków). Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że pomimo obszernych wyjaśnień złożonych przez skarżącą nie sposób jest ustalić z jakich środków pokrywane są ponanoszone przez stronę wydatki. Podkreślić należy, że wysokość uzyskiwanych dochodów przez wnioskodawczynię wskazywałaby, iż spełnia przesłanki do uzyskania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże ustalenia dotyczące zarówno wysokości jak i przede wszystkim rodzaju ponoszonych wydatków wskazują, iż stron winna również wygospodarować konieczne środki pieniężne na opłacenie należnych kosztów sądowych. Przerzucenie tego ciężaru w tej sytuacji na Budżet Państwa a pośrednio na ogół społeczeństwa, stanowiłoby naruszenie art. 84 Konstytucji RP. Nie sposób bowiem uznać, że wydatki np. w serwisie samochodowym, wydatki w kwocie ponad 914 zł w ciągu dwóch tygodni na stacji benzynowej czy też na opłacenie pobytu w "D" są wydatkami niezbędnymi i mającymi pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Na marginesie powyższych rozważań należy także stwierdzić, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym ugruntował się pogląd, że spłata zobowiązań prywatnoprawnych, a takimi są niewątpliwie raty kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W związku z powyższym, rozpoznający wniosek uznał, że brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.