I SA/Ol 115/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 4 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych postanawia: odmówić zmiany postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 marca 2012 r. , sygn. akt I SA/Ol 115/12, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W dniu 1 lutego 2012 r. A. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych. Postanowieniem z dnia 30 marca 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku strony, odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 36 akt sąd.). W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że według oświadczenia skarżącej, uzyskuje ona wraz z mężem K. K. dochody z tytułu umowy o pracę oraz z działalności gospodarczej w łącznej wysokości 4.205 zł brutto miesięcznie. Ponadto są oni właścicielami następujących nieruchomości: domu położonego w E. przy ul. "[...]", nieruchomości rolnej o powierzchni 2 ha położonej w E. przy ulicy "[...]", budynku o powierzchni 600 m² położonego w N. przy ul. "[...]" oraz lokalu o powierzchni 62 m² położonego w E. przy ul. "[...]". Wnioskodawczyni przedstawiła również miesięczne koszty utrzymania rodziny w następującej wysokości: energia – 270 zł, woda – 200 zł, gaz – 140 zł, ogrzewanie – 350 zł, leki – 380 zł, co wynosiło łącznie 1.340 zł. Natomiast w związku z tym, iż skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie określiła kosztów ponoszonych z tytułu zakupu wyżywienia, odzieży, środków czystości oraz podatku, wysokość wydatków na te cele przyjęto w łącznej wysokości 1.383 zł miesięcznie na podstawie złożonego przez stronę w toku postępowania administracyjnego oświadczenia z dnia 2 grudnia 2011 r. W świetle powyższego, wydatki rodziny skarżącej wynosiły łącznie 2.723 zł miesięcznie. Ponadto z akt administracyjnych sprawy wynikało, iż skarżąca posiada 50 % udziałów w "A" Sp. z o.o. o wartości 25.000 zł oraz 50 % udziałów w "B" Sp. z o.o. o wartości 25.000 zł. Ustalono również, iż mąż skarżącej posiada udziały w spółkach z o.o. o wartości 100.000 zł oraz środki trwałe o wartości 18.000 zł, a łączna wartość posiadanych przez skarżącą i jej męża nieruchomości wynosi 2.150.000 zł, przy czym są one obciążone hipotekami na kwotę 1.216.495,98 zł. Uwzględniając powyższe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej strony skarżącej, Referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 marca 2012 r. stwierdził, że nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania, co stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", uzasadniałoby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Powyższe postanowienie, wobec niewniesienia sprzeciwu, stało się prawomocne od dnia 11 kwietnia 2012 r. Wyrokiem z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 115/12, Sąd oddalił złożoną przez stronę skargę (k. 54 akt sąd.). W dniu 25 maja 2012 r. strona skarżąca wniosła o sporządzenie uzasadnienia w/w wyroku i doręczenie jej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, co nastąpiło w dniu 14 czerwca 2012 r. (k. 75). Pismem z dnia 5 lipca 2012 r. pełnomocnik strony skarżącej wniósł skargę kasacyjną od w/w wyroku, do której dołączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponownie wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, strona wskazała, że wraz z mężem uzyskują dochody z tytułu umowy o pracę oraz z działalności gospodarczej w łącznej wysokości 2.813,72 zł brutto miesięcznie, przy czym ponoszą koszty utrzymania (łącznie z zakupem żywności i leków) w wysokości 2.813 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu strona przy piśmie z dnia 8 sierpnia 2012 r. przedłożyła kopie rachunków za media (k. 91 – 95). Jednocześnie oświadczyła, że wraz z mężem nie posiadają rachunków bankowych i lokat, a ponadto, że samochód, który posiadają od 10 lat, jest niesprawny i nie jest eksploatowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 30 marca 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się prawomocne, a zatem ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w w/w zakresie mógł być rozpoznany jedynie w kontekście przesłanek z art. 165 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 259 § 3 p.p.s.a. jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, zarządzenia i postanowienia, o których mowa w § 1 (m.in. postanowienie referendarza sądowego co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy – przyp. wł. Sądu), mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Prawomocność orzeczeń wydanych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy powoduje, że zarówno strona wnosząca ponownie o przyznanie prawa pomocy, jak i sąd (referendarz sądowy) związani są oceną prawną sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnoszącego o przyznanie prawa pomocy zawartą w prawomocnym już orzeczeniu, a kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie, co uprzednio prawomocnie rozpoznany, traktować należy, jako wniosek inicjujący nowe postępowanie wpadkowe, którego przedmiotem jest zmiana postanowienia niekończącego postępowania w sprawie w trybie art. 165 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 165 p.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiany okoliczności sprawy to wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Musi to być jednak zmiana, która uzasadnia zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia, i to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja finansowa zmieniała się na tyle, iż w porównaniu z poprzednio wykazaną uprawnia ją do skorzystania z prawa pomocy. W świetle aktualnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, podobnie jak w okolicznościach poprzedniego wniosku w tym zakresie, skarżąca i jej mąż posiadają stałe i regularne źródła dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę oraz przychodów z działalności gospodarczej. I choć wprawdzie aktualne miesięczne dochody rodziny skarżącej są niższe od deklarowanych poprzednio o kwotę 1.391,28 zł, to jednak wątpliwości Sądu wzbudziły wskazane przez stronę wysokości poszczególnych wydatków ponoszonych na utrzymanie, w szczególności wysokość wydatków na media, która nie znalazła potwierdzenia w przedłożonych następnie na wezwanie Sądu fakturach dokumentujących ich nabycie. Przykładowo tylko wskazać można, ze według oświadczenia skarżącej miesięczny wydatek na wodę wynosi 230 zł (k. 84 akt sąd.) podczas, gdy według faktury dokumentującej nabycie wody i odprowadzanie ścieków za okres od 1 lutego do 27 kwietnia 2012 r. strona poniosła wydatek w wysokości 306,86 zł, co odpowiada kwocie ok. 102,29 zł miesięcznie (k. 91 akt sąd.). Podobne uwagi należałoby odnieść również do wydatków ponoszonych na gaz i energię elektryczną. Powyższe budzi uzasadnione wątpliwości co do wysokości pozostałych pozycji wskazanych we wniosku wydatków rodziny i w konsekwencji uniemożliwia Sądowi dokonanie bezsprzecznej oceny, co do tego, jaką kwotą po dokonaniu zapłaty za należności z w/w tytułów, skarżąca dysponuje. W tym kontekście samo ustalenie co do tego, że wysokość dochodów rodziny skarżącej uległa obniżeniu o kwotę 1.391,28 zł, tj. o ok. 1/3 w porównaniu do danych według pierwotnego wniosku, wobec braku niepodważalnych ustaleń co do wysokości wydatków strony, nie może stanowić uzasadnionej podstawy do twierdzenia o wystąpieniu przesłanki, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i nast. p.p.s.a. Przypomnieć bowiem należy, że w świetle w/w przepisów, warunkiem pozytywnego rozpoznania ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Ponadto dokonując porównania stanu majątkowego strony poddanego analizie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 marca 2012 r., jak i wyłaniającego się z aktualnie złożonego wniosku, Sąd nie stwierdził, by zaszła istotna zmiana co do poszczególnych składników majątku skarżącej i jej męża. W szczególności na taką okoliczność nie wskazywała we wniosku sama skarżąca. Strona wraz z mężem w dalszym ciągu są właścicielami 4 nieruchomości o łącznej wartości 2.150.000 zł. Powyższe sprawia, że aktualne są uwagi poczynione w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 marca 2012 r. co do ewentualnego wykorzystania przedmiotowych nieruchomości celem osiągnięcia dodatkowych źródeł przychodów np. z tytułu najmu bądź dzierżawy, czy w przypadku nieruchomości rolnej – z jej uprawy i w związanych z tym płatności obszarowych. Przeszkody dla tej możliwości nie stanowi fakt ustanowienia na tych nieruchomościach hipotek, w tym również przymusowych. Ponadto wskazać należy, iż strona nie sygnalizowała zmiany okoliczności sprawy w zakresie posiadanych przez nią i jej męża udziałów w spółkach z o.o. o łącznej wartości 150.000 zł, co jak zaznaczono w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 marca 2012 r., wykluczało możliwość uznania jej za osobę na tyle ubogą, aby uzasadnione było zwolnienie jej od kosztów sądowych. W tych warunkach, uznając, iż skarżąca nie wykazała, że po wydaniu prawomocnego postanowienia z dnia 30 marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy jej sytuacja majątkowa uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w tymże postanowieniu, stwierdzić należało, iż nie zachodzą określone w art. 165 p.p.s.a. przesłanki zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie przepisu art. 165 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.