I SA/Ol 116/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący J. W. (dalej jako skarżący, wnioskodawca) zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł oraz ustanowienia adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynikało, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości "[...]" zł. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni "[...]", nie zna szacunkowej wartości posiadanej nieruchomości, ponadto jest właścicielem domu położonego na działce o powierzchni "[...]" ha. Jak określił budynek jest w stanie surowym, jest zadaszony. Wartość nieruchomości nie jest znana wnioskodawcy. Innego majątku, zasobów finansowych nie posiada. Wskazał na ponoszenie stałych kosztów takich jak czynsz za mieszkanie w wysokości "[...]" zł oraz ubezpieczenie mieszkania "[...]" zł na okres 3 lat. Argumentując wniosek podniósł, iż nie posiada środków na prowadzenie sprawy na własny koszt, uzyskuje niskie dochody, a także ponosi wysokie koszty utrzymania. Mając na uwadze, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczyło odmowy umorzenia zaległości, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zamieszkuje wspólnie z matką (k. 4-5), która opłaca koszty energii elektrycznej i gazu. Według oświadczenia skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Otrzymuje zasiłek opiekuńczy na matkę w wysokości "[...]" zł. Matka otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł – za luty 2017r. (k. 18). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej – "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOSA). Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej nie świadczą, iż wnioskodawca nie jest w stanie uiścić kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego oraz ewentualnych kosztów pełnomocnika. Uzyskiwany przez skarżącego dochód z tytułu emerytury w wysokości "[...]" zł netto, niewątpliwie nie jest wysoki, jednakże pozostaje on do wyłącznej dyspozycji skarżącego z uwagi na okoliczność, że nikt nie pozostaje na utrzymaniu wnioskodawcy. Dochód skarżącego, jakkolwiek niski, nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej na przekracza 634 zł, zaś dla osoby w rodzinie, gdy nie przekracza 514 zł (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 z późn. zm.). Rozpoznając niniejszy wniosek przede wszystkim wskazać należy, iż skarżący jest właścicielem dwóch nieruchomości, posiada zatem majątek, który nie pozwala zakwalifikować go do osób ubogich, wymagających pomocy ze strony Państwa. Przeciwnie kwalifikuje go do osób o pewnym stopniu zamożności. Wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni "[...]" m2 oraz dom na działce o powierzchni "[...]" arów. Z dokumentacji fotograficznej zgromadzonej w aktach (k. 9-12) wynika, iż nieruchomość skarżącego to duży piętrowy dom, z użytkowym poddaszem, w stanie zamkniętym, otynkowany, otoczony ogrodzeniem. Niezależnie od sposobu w jaki wnioskodawca wykorzystuje, czy ma zamiar wykorzystywać posiadane przez siebie nieruchomości niewątpliwie posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Posiadany majątek umożliwia co do zasady wykorzystanie dodatkowej nieruchomości w sposób przynoszący dochody zwłaszcza, że potrzeby mieszkaniowe skarżącego zaspokaja posiadane przez niego mieszkanie. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, może być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, najmu czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016r. sygn. akt I OZ 732/16, publ. CBOSA). Podkreślić należy, że to od skarżącego zależy w jaki sposób wykorzystuje swój majątek nieruchomy i nie można wymagać, aby skutki jego decyzji w tym przedmiocie powodowały kredytowanie go przez budżet państwa, w celu pokrycia kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do sytuacji finansowej skarżącego stwierdzić należy, iż nie jest ona tak bardzo trudna, jak stara się to przedstawić skarżący. Zauważyć należy, że skarżący zamieszkuje razem z matką, co wynika z akt administracyjnych, jak również z treści skargi. Matka skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne (w lutym 2017r. wynosiło ono "[...]" zł), Niewątpliwie zatem koszty prowadzonego gospodarstwa domowego (jednego), nawet jeżeli jak twierdzi skarżący w ramach niego prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe, są niższe niż gdyby skarżący zamieszkiwał sam. Z natury rzeczy wspólne zamieszkiwanie rzutuje na podział kosztów utrzymania zamieszkiwanego lokalu, a także poprawia sytuację finansową zamieszkujących w nim osób. Prowadzone przez skarżącego i jego matkę gospodarstwo domowe posiada zatem regularne i stałe dochody z tytułu emerytur, które pozwalają na planowanie budżetu domowego. Niezależnie od sposobu w jaki prowadzone jest gospodarstwo domowe, okoliczność nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego nie wyklucza wzajemnej pomocy pomiędzy najbliższymi członkami rodziny. Na trudną sytuację finansową skarżącego nie wskazuje ponadto fakt posiadania i utrzymywania dwóch nieruchomości, gdyż niewątpliwie wnioskodawca musi ponosić koszty związane również z utrzymaniem domu. Taki stan rzeczy, o czym wiadomo referendarzowi sądowemu z urzędu, utrzymuje się od wielu lat. Dlatego też stwierdzić należy, że decyzje podejmowane przez skarżącego w zakresie posiadanego przez niego majątku nieruchomego są kwestią jego wyborów, nie mniej nie mogą one obciążać Skarbu Państwa, a w konsekwencji ogółu obywateli przerzuceniem na nich ponoszenia za skarżącego kosztów zainicjowanego przez niego postępowania. W tych warunkach potencjalne możliwości finansowe skarżącego wynikają z posiadanego przez niego majątku, który to bez wątpienia pozwala na samodzielne poniesienie kosztów związanych ze złożoną przez niego skargą. Końcowo wskazać należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOSA). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Na marginesie dodać należy, argumentując odmowę ustanowienia adwokata, iż na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest niezbędny. Stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., Sąd rozpoznając sprawę w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Ponadto podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Sąd stosownie do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie nawet od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez stronę zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.