I SA/Ol 12/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i odmówić ustanowienia adwokata T. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę, na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej. Wnioskiem z dnia 13 stycznia 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. K.. W formularzu wniosku w rubryce 10 "Dochody", oświadczyła, że oboje z mężem utrzymują się z dochodów z tytułu emerytury rolniczej w kwocie 865 zł każe z nich. Wnioskodawczyni wykazała również, że posiada nieruchomość – ½ domu o powierzchni 68 m2. i ½ obory o powierzchni 120m2. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych jak i również kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania. Podkreśliła, że utrzymuje się z emerytury rolniczej, innych dochodów nie uzyskuje. Na podstawie akt administracyjnych załączonych do skargi referendarz sądowy ustalił, że miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącej wynoszą ok. 1730,68 zł na co składają się: energia elektryczna- 200 zł, gaz 57 zł, wywóz śmieci 16 zł, zakup opału 100 zł, podatek od nieruchomości 30 zł, telefon 50 zł, leki 200 zł, dojazd do lekarzy 100 zł, wyżywienie , środki czystości i ubrania 980 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, co stanowi przesłankę niezbędną do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przede wszystkim należy wskazać na sytuację materialno-bytową skarżącej, w tym kwotę osiąganego dochodu i niezbędnych wydatków. Dochody gospodarstwa domowego skarżącej wynoszą 1730 zł miesięcznie. Z tych dochodów skarżąca opłaca bieżące wydatki i koszty utrzymania w kwocie 1733 zł miesięcznie. Nie posiada przy tym żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W tej sytuacji uznać należy, że nie jest możliwe, aby uzyskiwanych dochodów skarżąca była w stanie ponieść pełne koszty postępowania. W związku z powyższym zasadne było przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia adwokata należy wyjaśnić, że ustanowienie adwokata z urzędu, jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że przerzucenie wszelkich kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na budżet państwa a pośrednio na ogół obywateli w przedstawionej przez wnioskodawczynię sytuacji materialno-bytowej byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, bowiem tylko takie są chronione przez ustawodawcę. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.