I SA/Ol 123/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.) Sędzia WSA Wojciech Czajkowski Protokolant Lidia Wachowska po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 21 maja 2008 r. sprawy ze skargi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Regionalny na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia "[...]"r. nr "[...]", w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego i obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]’ Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez wierzyciela Wojskową Agencję Mieszkaniową na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" Nr "[...]" w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do zobowiązanego W.S., na podstawie tytułu wykonawczego Nr"[...]", ustalenia kosztów powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie przedmiotowego tytułu na łączna kwotę 1.598,10 zł oraz obciążenia nimi wierzyciela, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika , że na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 19.06.2007r. wystawionego przez wierzyciela Wojskową Agencję Mieszkaniową , Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego W.S. celem przymusowego wyegzekwowania należności na rzecz wierzyciela z tytułu opłat za użytkowanie lokalu oraz opłat pośrednich związanych z zajmowaniem lokalu. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 14.09.2007r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku , o czym poinformował wierzyciela (zawiadomienie o zajęciu doręczono wierzycielowi w dniu 1.10.2007r.) oraz zobowiązanego (zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono stronie w dniu 20.09.2007r.). Jednakże zastosowany środek egzekucyjny nie doprowadził do zmniejszenia stanu zaległości, gdyż saldo rachunku było niewystarczające dla rozpoczęcia realizacji zajęcia. Następnie pismem z dnia 24.09.2007r. wierzyciel wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, zaś pismem z dnia 19 października 2007r. poinformował, że należność objęta tytułem egzekucyjnym została w całości uregulowana. Mając na uwadze powyższe organ egzekucyjny pierwszej instancji postanowieniem z dnia 2 października 2007r. zawiesił postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego, a następnie wobec uregulowania całości zaległości zawiadomieniem z dnia 29 października 2007r. ograniczył zajęcie rachunku bankowego do kwoty kosztów egzekucyjnych w wysokości 1.598,10 zł. W związku z powyższym pismem z dnia 20.11.2007r. W.S. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt uregulowania zadłużenia. Zakwestionował też ogólnie kwotę kosztów egzekucyjnych, jako zbyt wysoką w stosunku do czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia "[...]" kierując się treścią art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym: umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Nr "[...]" , ustalił koszty postępowania egzekucyjnego na kwotę 1.598,10 zł oraz naliczonymi kosztami obciążył wierzyciela. W uzasadnieniu ww. postanowienia powołując się na treść art. 64c § 1, art. 64 § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyjaśnił, iż z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego powstał obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, pobieranej tytułem zwrotu wydatków na wszelkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 264,80 zł. Nadto na postawie art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy wskazał, że do tytułu wykonawczego przypisano opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 1322,50 zł, oraz obciążono zobowiązanego kwotą 10,80zł stanowiącą wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu egzekucyjnego uregulowanie w całości należności przez zobowiązanego wobec wierzyciela jest równoznaczne z wygaśnięciem obowiązku, o którym mowa wart. 59 § 1 pkt 2 ww. ustawy, co obligowało go do umorzenia przedmiotowego postępowania. Jednocześnie organ stwierdził, że fakt zapłaty zobowiązania objętego tytułem wykonawczym nie jest równoznaczny z całkowitą spłatą egzekwowanego zadłużenia, gdyż do uregulowania pozostały koszty egzekucyjne. W przedmiotowej sprawie organ uznał, że w przypadku gdy umorzono postępowanie egzekucyjne, brak jest możliwości ściągnięcia powstałych kosztów od zobowiązanego, zatem w oparciu o treść art. 64c § 4 ww. ustawy postanowił obciążyć wierzyciela - Wojskową Agencję Mieszkaniową tymi kosztami. Rozstrzygając zażalenie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej na ww. postanowienie, Dyrektor Izby Skarbowej mając na uwadze zarzuty strony w kwestii braku podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz obciążenia powstałymi kosztami egzekucyjnymi wierzyciela podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Powołując się na treść art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podniósł, że ogólna zasada odpowiedzialności za koszty powstałe w wyniku prowadzenia egzekucji doznaje ograniczenia w § 4 ww. artykułu, który to nakłada obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych na wierzyciela, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej mając na uwadze treść pisma wierzyciela z dnia 19 października 2007r. i jak i treść żądania z dnia 20.11.2007r. wniesionego przez zobowiązanego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego uznał, że okoliczność uregulowania zobowiązania pieniężnego wyczerpała przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienioną wart. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. wygaśnięcie obowiązku z powodu jego wykonania. Wskazał przy tym, że uregulowanie zaległości przez W. S. spowodowało niedopuszczalność prowadzenia egzekucji, a tym samym niemożność wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych z majątku zobowiązanego. Postanowienie organu drugiej instancji doręczono adresatowi zażalenia tj. wierzycielowi oraz Naczelnikowi Urzędu Skarbowego . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Wojskowa Agencja Mieszkaniowa wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej jak i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. W ocenie skarżącej, wydanie postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania było przedwczesne, a co się z tym wiąże również wydanie orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami naruszyło obowiązujące przepisy. Podkreśliła, że przewidziana wart. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasada, zgodnie z którą opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z prowadzonym postępowaniem pokrywa zobowiązany ulega ograniczaniu w § 2-4 ww. artykułu, jednakże obciążenie kosztami wierzyciela jako wyjątek od zasady winno być stosowane w sytuacji, gdy nie ma wątpliwości co do możliwości zastosowania takiego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej z art. 64c § 4 ww. ustawy wynika, że wierzyciel pokrywa koszty, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, a zatem niezbędną przesłanką zastosowania powyższej normy prawnej, jest wykazanie w sposób jednoznaczny, iż koszty egzekucyjne nie mogą być od zobowiązanego ściągnięte. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny przed zastosowaniem art. 64c § 4 ww. ustawy powinien zbadać sytuację zobowiązanego, i wyłącznie ustalenie braku możliwości wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych z majątku zobowiązanego dawałoby podstawę do obciążenia tymi kosztami wierzyciela. Postępowanie w tym kierunku nie było przez organ prowadzone. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie problem sprowadza się do oceny zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego na danym etapie postępowania, oraz obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Na wstępie wskazać należy, iż w artykule 59 §1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., cyt. dalej jako u.p.e.a.) ustawodawca wyliczył w kolejnych dziesięciu punktach przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W takim przypadku organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, o czym stanowi § 3 w związku z § 4 tego artykułu. Zobowiązany wskazując na przesłanki umorzenia postępowania, w piśmie z dnia 20 listopada 2007r., powoływał się na spłacenie zadłużenia w całości. Okoliczność tę podniósł wcześniej również wierzyciel, w piśmie z dnia 19 października 2007r., informując Naczelnika Urzędu Skarbowego , iż należność pieniężna objęta odpowiednimi tytułami wykonawczymi, została w całości uregulowana. W tak przyjętym stanie faktycznym, mając na uwadze treść wyżej wskazanych pism: wierzyciela i zobowiązanego, Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż okoliczność uregulowania zobowiązania pieniężnego wyczerpała przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienioną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a zatem w jego ocenie umorzenie tego posterowania przez organ egzekucyjny I instancji było zasadne. Zdaniem Sądu wydanie postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego było przedwczesne. Nie można bowiem przyjąć za organem odwoławczym, że uregulowanie zaległości przez W.S. spowodowało niedopuszczalność prowadzenia egzekucji, a tym samym niemożność wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych z majątku zobowiązanego. Słuszne natomiast okazało się stanowisko skarżącej, iż wydanie przez organy egzekucyjne postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania było przedwczesne, jak również wydanie orzeczenia dotyczącego obciążenia wierzyciela kosztami naruszyło obowiązujące przepisy. Niewątpliwie zapłata dochodzonych przez wierzyciela należności w toku postępowania egzekucyjnego stanowi wskazaną w art. 59 § 1 pkt 2 przesłankę do jego umorzenia. Jednak, jak słusznie zauważył to organ I instancji stosownie do art. 64 § 8 u.p.e.a., zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Według § 6 art. 64c u.p.e.a. koszty te są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną. Oznacza to, że dopóki wierzyciel nie wniósł jasno i wyraźnie, wobec uregulowania należności przez zobowiązanego, o umorzenie postępowania i nie wycofał tytułu wykonawczego, egzekucja powinna być kontynuowana, z ograniczeniem do kosztów egzekucyjnych. Zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest tylko w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy dotyczących kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 3 i 4 u.p.e.a.). Z art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W przypadku bowiem, gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien jego obciążyć tymi kosztami i wezwać go do ich zapłaty. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziała jeszcze inny przypadek, w którym wydatki i koszty postępowania egzekucyjnego będzie ponosił wierzyciel (art. 64 c § 4 ustawy). W szczególności wierzyciela obciążają te wydatki, które związane są z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa także niekiedy całe koszty postępowania egzekucyjnego (a nie tylko wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu), a z sytuacją taką mamy do czynienia wówczas, gdy koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Art. 64 c § 4 ustawy dotyczy takiej sytuacji, kiedy postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało prawidłowo, lecz w czasie jego trwania doszło do takiego zubożenia zobowiązanego, że nie jest on w stanie ponieść nawet kosztów egzekucyjnych (R. Hauser, Z. Leoński Egzekucja Administracyjna - Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003 r., str. 167). Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż oprócz przewidzianych wyjątków, zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Uzasadnienie tej regulacji nie budzi wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków (por. R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Należy zatem przyjąć, że aby mogło dojść do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, musi zostać wykazane w sposób jednoznaczny i przekonujący, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w § 3 lub 4 art. 64c tj; - niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego spowodowane przez wierzyciela lub - w trakcie wszczętego prawidłowo postępowania nastąpiło takie zubożenie dłużnika, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych. Brzmienie tego przepisu uzasadnia zatem twierdzenie, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego w rozpoznawanej sprawie, czyli przed zbadaniem możliwości ściągnięcia z majątku zobowiązanego powstałych kosztów egzekucyjnych, było niezasadne i przedwczesne. Argumentując stanowisko przedwczesnego umorzenia postępowania należy wskazać, że organy egzekucyjne nie ustaliły, nie tylko czy w sprawie nastąpiło zubożenie dłużnika uniemożliwiające poniesienie nawet kosztów egzekucyjnych, lecz nie zbadały w ogóle w jaki sposób przedstawia się sytuacja majątkowa zobowiązanego. Przede wszystkim organy egzekucyjne nie zbadały i nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy. Nie wykazały tym samym, iż brak jest możliwości wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych z majątku zobowiązanego. Organy egzekucyjne nie ustaliły rzeczywistej sytuacji zobowiązanego, nie wykazały, czy rzeczywiście zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, z uwagi na swój stan majątkowy, rodzinny. Przede wszystkim należało wezwać zobowiązanego o uzupełnienie wniosku o umorzenie postępowania, poprzez szczegółowe wyjaśnienie okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od ogólnej zasady ponoszenia powstałych kosztów egzekucji przez zobowiązanego i obciążenia nimi wierzyciela. Następnie obowiązkiem organu było dokonanie oceny wniosku pod względem wystąpienia bądź nie wystąpienia, ustawowych przesłanek warunkujących obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Skoro zatem nie zostało wykazane, nie tylko w przekonujący i jednoznaczny, ale w jakikolwiek sposób, iż w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., to brak było możliwości obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W przedmiotowej sprawie organy egzekucyjne obu instancji błędnie przyjęły, iż w związku z wystąpieniem przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego co do należności głównej, brak było możliwości ściągnięcia powstałych kosztów od zobowiązanego. W konsekwencji czego kosztami postępowania w wysokości 1598,10 zł obciążyły skarżącą. Jak wcześniej wykazano, w świetle obowiązujących przepisów obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi może mieć miejsce, tylko w sytuacji, gdy okaże się, że nie mogą być one ściągnięte od dłużnika. Tym samym dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia niezbędne jest udowodnienie przez organ egzekucyjny, że dłużnik takich kosztów nie może ponieść. Musi więc istnieć dowód bezskutecznej egzekucji z majątku dłużnika. Dopiero wówczas można obciążyć kosztami wierzyciela. Tymczasem organy egzekucyjne, jak wynika z postanowień wydanych w obu instancjach, w ogóle nie badały przesłanki ustawowej wynikającej z art. 64c § 3 u.p.e.a. Reasumując należy stwierdzić, iż organy egzekucyjne umarzając zbyt wcześnie postępowanie i przerzucając ciężar poniesienia kosztów egzekucyjnych na wierzyciela naruszyły art. 64§ c §1 i 4 u.p.a.e. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Pominięcie zaś etapu ustalania stanu faktycznego doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 7, 77 i 107 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., odpowiednie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem specyfiki postępowania egzekucyjnego. Na marginesie dodatkowo należy wskazać, iż rozstrzygnięcie organu II instancji nie zostało doręczone zobowiązanemu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy egzekucyjne przeprowadzą postępowanie dowodowe w kierunku wyżej wskazanym. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 ust 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także postanowienia organu I instancji poprzedzającego zaskarżone postanowienie, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.