I SA/Ol 131/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Protokolant referent stażysta Jakub Gosk, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 30 maja 2012r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego Oddala skargę. I SA/OI 131/12 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku Zobowiązanego W.S. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 24.08.2009 r., o nr: od "[...]" do "[...]" oraz w dniu 06.10.2009, o nr: od "[...]" do "[...]". Przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmują należności pieniężne z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy 08/1999 r. - 03/2000 r., 02/2001 r., O5/2001 r. - 09/2001 r., 11/2001 r. - 09/2003 r., 03/2004 r. - 04/2004 r., 09/2005 r. Jako podstawę prawną dochodzonych należności wskazano prawomocną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26.11.2008 r., znak: "[...]". Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło w dniu 27.08.2009 r. (na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 24.08.2009 r.) oraz w dniu 26.10.2009 r. (na podstawie tytułów z dnia 06.10.2009 r.), poprzez doręczenie Zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Postępowanie egzekucyjne wobec majątku Zobowiązanego prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności, w tym m. in. sporządził protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego w dniach 30.11.2009 r., 22.06.2010 r. oraz 11.02.2011 r. Zawiadomieniem z dnia 13.05.2011 nr "[...]", organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego Zobowiązanego stanowiącego wierzytelność w postaci nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast zawiadomieniem z dnia 21.07.2011 r., nr "[...]" dokonał zajęcia wynagrodzenia u dłużnika zajętej wierzytelności - w Spółce A. z siedzibą w !. Wskutek realizacji ww. zajęć uzyskano kwoty w łącznej wysokości 549,68 zł, które przeznaczono na częściowe pokrycie kosztów egzekucyjnych. Pismem z dnia 14.08.2011 r., sprecyzowanym następnie pismem z dnia 29.08.2011 r., które skierowane zostały do Urzędu Skarbowego, W.S. złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec jego majątku na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zobowiązany zażądał także zwrotu "zagrabionej wypłaty" oraz nadpłaty podatku w łącznej kwocie 549,68 zł, a także "ukaranie winnych za poświadczenie nieprawdy". W treści ww. wniosku wskazał, iż nie otrzymywał żadnych upomnień ani pouczeń. Zakwestionował także prawidłowość ustaleń zawartych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17.02.2003 r., znak: "[...]", o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia 07.03.2000 r. Zobowiązany podniósł, iż zgłaszał przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej, jednak pomimo tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie zawieszał on działalności. Ponadto Zobowiązany stwierdził, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego poświadczył nieprawdę wskazując, iż nie posiada informacji dotyczącej przerw w prowadzeniu działalności przez Stronę, co związane jest z brakiem takiej ewidencji w Urzędzie Skarbowym. W opinii Zobowiązanego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Urząd Skarbowy nie przestrzegają art. 9 i art. 35 K.p.a. oraz procedury ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.). Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", Naczelnik Urzędu Skarbowego, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, działając na podstawie art. 59 § 1 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Rozpatrując wniosek z dnia 14.08.2011 r. organ pierwszej instancji zbadał okoliczności podnoszone przez Zobowiązanego, w odniesieniu do katalogu przesłanek przewidzianych w art. 59 § 1 u.p.e.a., nie znajdując podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia 28.11.2011 r. W.S., w ustawowo przewidzianym terminie, wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W treści wniesionego zażalenia Skarżący wskazał, iż odmawia realizacji ciążącego na nim obowiązku na podstawie prawa słuszności. Podniósł, iż ustalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Sądów, w sprawie zawieszania przez Zobowiązanego działalności gospodarczej - są niezgodne ze stanem faktycznym, po czym wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W dalszej treści pisma zażądał wyjaśnienia, dlaczego doszło do powstania zadłużenia oraz do kogo powinien był składać zawiadomienia o zawieszaniu działalności gospodarczej. Podniósł, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych wraz z Urzędem Skarbowym zaniedbali obowiązek każdorazowej weryfikacji zgłaszanych przez Skarżącego przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej, czym naruszyły postanowienia art. 9 i art. 35 K.p.a., przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa oraz prawa obywatelskie. Skarżący podniósł naruszenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawartej z nim umowy ratalnej. W opinii Skarżącego, zawarto także błędne Zawiadomieniem z dnia 13.05.2011 nr "[...]", organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego Zobowiązanego stanowiącego wierzytelność w postaci nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast zawiadomieniem z dnia 21.07.2011 r., nr "[...]" dokonał zajęcia wynagrodzenia u dłużnika zajętej wierzytelności - w Spółce A. z siedzibą w I. Wskutek realizacji ww. zajęć uzyskano kwoty w łącznej wysokości 549,68 zł, które przeznaczono na częściowe pokrycie kosztów egzekucyjnych. Rozpatrując zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że działa jako organ odwoławczy od orzeczenia organu egzekucyjnego i jest właściwy wyłącznie w kwestii dotyczącej przedmiotu sprawy - tj. zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie jest natomiast możliwe badanie przez Dyrektora Izby Skarbowej kwestii związanych z okresami zawieszania działalności gospodarczej, w odniesieniu do podlegania (bądź nie) ubezpieczeniom społecznym. W zakresie tym właściwy jest bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślił, iż zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego, jak i Dyrektor Izby Skarbowej nie mogą badać merytorycznej treści decyzji, stanowiącej podstawę prawną obowiązków określonych w tytułach wykonawczych. Organy te podejmowałyby się bowiem rozpatrywania sprawy ostatecznie rozstrzygniętej. Byłyby wówczas jakby trzecią instancją rozpoznającą sprawę, a postępowanie egzekucyjne byłoby kontynuacją postępowania orzekającego, w trakcie którego obowiązki podlegające egzekucji zostały określone. W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowego jest to niedopuszczalne. Przedmiotem kontroli Dyrektora Izby Skarbowej nie może być również prawidłowość realizacji zawartego pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych a Zobowiązanym układu ratalnego. Odnosząc się do argumentacji Skarżącego wskazującej brak doręczenia upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie. Organ drugiej instancji podzielił tym samym stanowisko organu egzekucyjnego. Zgodnie z treścią art. 15 § 1 u.p.e.a. warunkiem wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest wcześniejsze doręczenie zobowiązanemu upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Sytuacje, w których można wszcząć egzekucję bez uprzedniego doręczenia upomnienia zostały określone w § 13 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541). Wskazany przepis stanowi, iż doręczenie upomnienia nie jest wymagane m. in. w przypadkach, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu (w tym także w decyzji administracyjnej). Przenosząc powyższe na grunt okoliczności faktycznych sprawy wskazał, iż nie było wymagane uprzednie doręczanie Zobowiązanemu upomnień, gdyż obowiązek będący należnością pieniężną został określony w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26.11.2008 r. Ponadto podkreślił, iż w treści ww. decyzji Wierzyciel wskazał, że w przypadku nieuregulowania określonej w orzeczeniu należności, przedmiotowa decyzji stanowić będzie podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że żądanie Zobowiązanego, dotyczące zwrotu zajętego wynagrodzenia oraz nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych – było niezasadne. Należności określone w tytułach wykonawczych są wymagalne i nie zostały uregulowane. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż pozostałe okoliczności, dotyczące stanu zdrowia oraz uciążliwości prowadzonej egzekucji, przedstawione przez skarżącego w pismach z 14 i 29 sierpnia 2011r nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze wniesionej do Sądu Skarżący wskazał, iż ustalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Sądów, w sprawie zawieszania przez Zobowiązanego działalności gospodarczej - są niezgodne ze stanem faktycznym. W uzasadnieniu skargi zakwestionował istnienie zadłużenia. Podniósł, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych wraz z Urzędem Skarbowym zaniedbali obowiązek każdorazowej weryfikacji zgłaszanych przez Skarżącego przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej, czym naruszyły postanowienia art. 9 K.p.a., przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa oraz prawa obywatelskie. Skarżący przeprowadził obszerną analizę postępowania pracowników ZUS. Organów skarbowych i Sądów. W jego przekonaniu, w jego sprawie, dopuszczono się poświadczenia nieprawdy, przekroczenia uprawnień. Jego argumenty i fakty nie były brane pod uwagę. Wskazał, że znalazł się w krytycznej sytuacji i zagrożona jest jego egzystencja. Powołał się na Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jego zdaniem zwrot w "szczególności" wskazuje, że katalog przesłanek nie jest katalogiem numerus clausus. W konsekwencji ZUS nie rozpatrzył jego sytuacji. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie procesowym z dnia 15 maja 2012r. (k. 55 akt sąd. ) skarżący wskazał na przesłanki określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez orzekanie w sprawach ze skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty ( art. 3 §1 i §2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ( Dz.U.2012.270 j.t., dalej jako p.p.s.a.). Kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do zgodności z prawem materialnym, jaki co do zachowania przy jej wydaniu przepisów postępowania procesowego. Przedmiotem sprawy jest kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dla określenia zakresu pojęcia "sprawa" należy odwołać się do art. 1 p.p.s.a.), zgodnie z którym prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Pojęcie sprawy administracyjnej nie zostało jednak w przepisach ustalone i jest różnie w literaturze ujmowane i definiowane (...). Sprawę administracyjną stanowi "przewidziana w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego, którymi są organ administracyjny i indywidualny podmiot niepodporządkowany organizacyjnie temu organowi" (T. Woś, Pojęcie "sprawy" w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, AUWr nr 1022, Prawo CLVIII, s. 334), w stanie faktycznym określonym w hipotezie normy prawnej (T. Kiełkowski, Sprawa administracyjna, Kraków 2004, s. 32-34). Tak rozumiana sprawa administracyjna staje się przedmiotem postępowania jurysdykcyjnego z chwilą złożenia przez ten podmiot żądania wszczęcia postępowania lub też z chwilą wszczęcia postępowania z urzędu przez organ administracyjny. Należy zatem przyjąć, że ustawodawca w art. 134 § 1 p.p.s.a., mówiąc o rozstrzyganiu przez sąd w granicach sprawy, używa pojęcia "sprawa" w rozumieniu sprawy, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność. Z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. Dz. U.z 2005r. Nr 229, poz. 1954 , zwaną dalej u.p.e.a. wyraźnie wynika, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W postępowaniu egzekucyjnym dłużnik nie może kwestionować "ważności" decyzji ostatecznej. Dopóki decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, pozostaje w obrocie prawnym, wywołuje skutki prawne wobec jej adresatów, jak również wobec innych uczestników obrotu prawnego. Decyzja ostateczna jest wykonalna, a organ administracyjny może taką decyzję wzruszyć tylko w sytuacjach i na zasadach określonych w KPA albo w przepisach szczególnych. Postępowanie egzekucyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego i nie służy weryfikacji decyzji administracyjnych. Egzekwowany obowiązek został określony zgodnie z treścią decyzji ZUS. Obowiązek jest wymagalny, nie został umorzony, nie wygasł z innego powodu. W związku z tym zarzuty zawarte w skardze, podważające ten obowiązek, nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Niezależnie od tego należy wskazać, że kwestia ustalenia wysokości zaległych była przedmiotem kontroli sądowej. Prawomocnym wyrokiem z dnia 15 października 2004r., sygn. akt "[...]" Sąd Okręgowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego, od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lipca 2004r. Natomiast prawomocnym wyrokiem z dnia 23 marca 2009r., sygn. akt "[...]" Sąd Okręgowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego, od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26.11.2008 r. W konsekwencji należy wskazać, że nie może być przedmiotem tej sprawy kwestia wysokości zaległych składek. Nie dotyczy zakresu rozpoznawanej sprawy również kwestia umorzenia należności ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1, 2, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm. ) i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365). Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. W konsekwencji należy uznać, że Organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż nie wystąpiły przesłanki określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a., skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Egzekwowany obowiązek został określony zgodnie z treścią decyzji ZUS. Obowiązek jest wymagalny, nie został umorzony, nie wygasł z innego powodu. Natomiast kwestie podniesione w skardze, odnoszące się do weryfikacji zgłaszanych przez Skarżącego przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej, nie mogą być rozpatrywane w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący może natomiast wystąpić do ZUS o umarzanie należności z tytułu składek. Jest to odrębna sprawa. W związku z tym nie może być przedmiotem badania w tym postępowaniu. Na odmowę umorzenia należności z tytułu składek przysługuje odrębna skarga do sądu administracyjnego. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, skarżący może przedstawić poglądy na ten temat. W tym dotyczące istnienia okoliczności faktycznych i przesłanek prawnych przemawiających za umorzeniem należności. Dopiero po ewentualnym umorzeniu należności przez ZUS, wystąpiłaby przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarga okazała się bezzasadna i po myśli art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.