I SA/Ol 132/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca), sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant p.o. Specjalisty Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi S. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją z "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" nr "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 06.1997r. do 01.1998r. i od 01.1999r. do 03.1999r. Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: W dniu 28.04.2011r. S.A. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek za okres od 1995r. do 1999r. Podał, że spełnia przesłanki do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 – 3 i 3a ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: u.s.u.s. i art. 17 ustawy z dnia 18.12.2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Do wniosku dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 15.03.2010r., jak też inne dokumenty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy u.s.u.s. odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozpatrując wniosek przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej strony i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie. Zakład wykorzystał również materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu w związku z poprzednim wnioskiem strony z dnia 24.02.2011r. Zgodnie z pismem z dnia 27.05.2011r. z Urzędu Miasta wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą od 01.01.1995r., która z dniem 27.04.2011r. została zawieszona. Według pisma z dnia 30.05.2011r. Starostwa Powiatowego, jest współwłaścicielem samochodu osobowego V., rok prod. 1994r. Urząd Miasta poinformował pismem z dnia 31.05.2011r., iż wnioskujący nie figuruje w ewidencji gruntów, budynków i lokali, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej podał, że nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń rodzinnych i pomocy społecznej. Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 13.04.2011r. podał, że pozostaje on w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą - od 05.01.1995r. Ponadto Zakład ustalił, iż strona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1308,29 zł brutto (775,47 zł netto), z którego dokonywane są potrącenia w kwocie 327,07 zł na rzecz Komornika Sądowego. Biorąc pod uwagę pobieranie świadczenia emerytalnego oraz to, że właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, Zakład przyjął, że nie wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. W związku z tym Zakład dokonał oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zakład wyjaśnił, że może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Z przedstawionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wnioskodawcy wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, łączna wysokość ponoszonych kosztów z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz) wynosi ok. 450 zł, dodatkowo ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości ok. 160 zł miesięcznie. Ponadto przeznacza rocznie kwotę w wysokości 600 zł na leczenie sanatoryjne. Zakład zauważył, że dłużnik posiada stałe dochody niezależne od stanu zdrowia tj. świadczenie emerytalne. Z kolei dołączone do wniosku orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, datowane jest od 05.01.2008r. Powyższe, w zestawieniu z zatrudnieniem strony z tytułu umowy zlecenia w okresie od 05.09.2008r. do 20.06.2010r.daly podstawę do stwierdzenia, że problemy zdrowotne nie uniemożliwiają stronie osiąganie dochodu. Ponadto wnioskodawca nie dokonał wykreślenia działalności gospodarczej z ewidencji, a jedynie dokonał zawieszenia działalności gospodarczej, co może świadczyć, iż przewiduje jej wznowienie w przyszłości, a tym samym przewiduje możliwość poprawy sytuacji materialnej. Zatem nie można wykluczyć możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości, tym bardziej, iż nie wykazano niemożności uzyskania dochodu, zatem umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Oceniając sytuację majątkową, osobistą i rodzinną zobowiązanego Zakład wskazał, iż ostateczną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Końcowo wskazał, iż umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i jest najdalej idącą ulgą w spłacie należności trwale pozbawiającą w istocie zarządzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych fundusze możliwości odzyskania swoich należności. S.A. złożył w dniu 06.07.2011r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na nim należności z tytułu nieopłaconych składek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]", gdyż uznał, że w sytuacji strony nie zachodzi żadna z przesłanek uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określonych w w/w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. Podkreślił, że przedsiębiorcy samodzielnie muszą ponosić ciężar prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zobowiązani są do opłacenia należności z tytułu składek w wyznaczonym ustawowym terminie płatności, niezależnie od przyczyn uniemożliwiających spełnienie takiego obowiązku. Z kolei przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają na ZUS obowiązek dochodzenia w trybie przymusowym składek nie uregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia. Przez okres uprawniający Zakład do dochodzenia należności istnieje więc ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania powstałego zadłużenia z tytułu składek. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że w toku prowadzonego ponownie postępowania strona dołączyła wypełnione oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej. Z powyższego oświadczenia wynika, że wnioskujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 750 zł, z którego dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 350 zł, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 420 zł, wydatki na zakup leków – 200 zł, przy czym ponosi 200 zł koszty konsultacji medycznych co trzy miesiące oraz koszty leczenia sanatoryjnego w wysokości 1000 zł rocznie. Jednak z informacji ZUS wynika, że dłużnik pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1308,29 zł brutto, ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia w wysokości 327,07 zł, natomiast dochód z emerytury po uwzględnieniu potrąceń wynosi 775,47 zł netto. Zakład stwierdził, że dochodzenie należności z tytułu składek w trybie egzekucyjnym niewątpliwie ogranicza możliwość strony zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych i organ nie kwestionuje trudności wnioskodawcy, jednakże w kontekście obowiązujących przepisów prawa zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec Zakładu nie przesądzają o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia. Organ wskazał, że osiągany dochód w postaci świadczenia emerytalnego przewyższa minimum egzystencji określone w roku 2010 na kwotę 472,72 zł miesięcznie. Organ zwrócił uwagę, że od dnia 01.08.2007r. przyznano wnioskodawcy prawo do świadczenia emerytalnego, zatem osiąga on stałe dochody niezależne od stanu zdrowia. Ponadto wobec zawieszenia od 27.04.2011r. wykonywania działalności gospodarczej strona nie wyklucza możliwość jej wznowienia. Na powyższą decyzję S.A. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . W jej uzasadnieniu przedstawił swoją sytuację zdrowotną i bytową wskazując, że przebył dwa zawały serca (w 2000r. i 2006r.). Podał, że jego jedynym źródłem dochodu jest emerytura w wysokości 850 zł po potrąceniu 360 zł przez komornika na składki ZUS. Miesięcznie wydaje na leki 232,34 zł i na gospodarstwo domowe 289,46 zł (razem 521,80 zł). Nie ma zatem środków na podstawową egzystencję, co zagraża jego zdrowiu i życiu. Istnieją więc podstawy do umorzenia w/w należności zgodnie z w/w rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 26.04.2012r. skarżący oświadczył, że złożył wniosek o rozłożenie zaległości na raty i od trzech miesięcy czeka na odpowiedź ZUS w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwana dalej w skrócie: p.p.s.a. Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, rozstrzygają organy administracyjne. Rozstrzygając natomiast skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy zauważyć, że powołane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w istocie pozostawiają tym organom wąskie granice, w których, w ramach uznania administracyjnego mogłyby doprowadzić do wygaśnięcia ciążących powszechnie zobowiązań. Dokonując, z urzędu – wobec braku zarzutów pod adresem decyzji – jej oceny z punktu widzenia podstaw prawnych Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które uzasadniałyby uchylenie decyzji. W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy Dyrektor Oddziału ZUS przytaczając przesłanki umorzenia, wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) słusznie stwierdził, że żadna z nich nie wystąpiła. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uregulować ciążących na nim zobowiązań w niniejszej sprawie. Uzyskuje on środki z tytułu emerytury, prowadzoną działalność gospodarczą jedynie czasowo zawiesił, a zatem sam dopuszcza możliwość jej wznowienia. Jest ponadto współwłaścicielem samochodu osobowego V. rok prod. 1994r. i na podstawie przedstawionych akt administracyjnych Sąd zauważa, że dłużnik nie podważył zasadności zaspokojenia należności wobec ZUS w kwocie 8.941,38 zł (wynikającej z decyzji z dnia "[...]") z tego majątku nawet w niewielkiej części, ze względu na wartość pojazdu i możliwą do uzyskania kwotę przypadającą stronie. Nie bez znaczenia jest też okoliczność zbycia majątku nieruchomego dzieciom strony. Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych wynika, że ZUS powziął informację o darowiźnie nieruchomości nr 96859/8 w/g ewidencji prowadzonej przez Sąd Rejonowy, córkom skarżącego w dniu 27.11.2010r. (k – 62 akt admin.). Zatem nie ma powodu, aby uznać za błędną ocenę organu rentowego, iż strona ma możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący uzyskiwał już dochody z tytułu umowy zlecenia w okresie od 05.09.2008r. do 20.06.2010r. czyli w czasie, gdy dysponował orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (od 05.01.2008r.). Zakład wywiódł zatem prawidłowy wniosek, że problemy zdrowotne nie uniemożliwiają stronie osiąganie dochodu. Nie można wykluczyć możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości, tym bardziej, że nie wykazano trwałej niemożności uzyskania dochodu, a w tej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Potwierdza to sam skarżący informując na rozprawie w dniu 26.04.2012r. o złożeniu wniosku o rozłożenie spornej zaległości na raty. Strona upatruje bowiem aktualnie możliwość opłacenia zaległości poprzez regulowanie jej w ratach. Nie przekracza zatem ram uznania administracyjnego ocena ZUS, iż skarżący, którego sytuacja bytowa jest obecnie trudna, ma jednak potencjalne możliwości uregulowania zadłużenia wobec ZUS, co sam przewiduje poprzez spłatę zadłużenia w ratach i czasowe zawieszenie działalności gospodarczej, a nie jej likwidację. Dodać należy, iż płacenie składek na własne ubezpieczenie społeczne jest poparte przymusem państwowym z uwagi na to, że to na Państwie ciąży obowiązek zagwarantowania każdemu ubezpieczonemu odpowiednich świadczeń w przypadku utraty zdrowia czy sił do pracy na skutek wieku. Niniejsze orzeczenie nie pozbawia strony możliwości ubiegania się w przyszłości o umorzenie należności z tytułu składek w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.