I SA/Ol 135/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 22 stycznia 2018 r. zwartym w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji, skarżący R.P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Uzupełniając braki formalne wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył wniosek na urzędowym formularzu PPF z dnia 13.03.2018 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedłożonego oświadczenia wynikało, że wnioskodawca utrzymuje się z emerytury w wysokości "[...]" netto miesięcznie. Wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczył, że posiada ½ udziału w mieszkaniu o powierzchni "[...]" innego majątku nie posiada. Wyjaśnił, iż ponosi następujące wydatki: czynsz- "[...]", energia– "[...]", media –"[...]" leki- "[...]", żywność – "[...]", spłata kredytu – "[...]" Pismem z dnia 19 marca 2018 r., skarżący wezwany został do uzupełnienia braków formalnych wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF poprzez jego podpisanie oraz wypełnienie każdej niezacienionej rubryki zgodnie z pouczeniem. W sytuacji uzupełnienia ww. braków formalnych wnioskodawca został zobowiązany, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. cyt. dalej jako p.p.s.a.), do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej poprzez złożenie wyjaśnień w zakresie: - stanu rodzinnego skarżącego. W przypadku pozostawania w związku małżeńskim skarżący został zobowiązany do przedłożenia wyjaśnień w zakresie wysokości uzyskiwanego przez żonę dochodu i posiadanego przez nią majątku, -stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i ewentualnie współmałżonki w okresie od 1.01.2018 r. do dnia doręczenia wezwania oraz ich uwiarygodnienie poprzez przedłożenie kopii dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, - posiadanego przez wnioskodawcę majątku nieruchomego i ruchomego w latach 2015-2017, - posiadanych polis ubezpieczeniowych, - przedstawienia kopii zeznań podatkowych za rok 2017 wnioskodawcy i jego współmałżonki, - przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i współmałżonkę rachunków bankowych w tym obsługujących ewentualnie posiadaną/e kartę/y kredytową/e, z okresu 1.01.2018 r. do dnia doręczenia wezwania, ewentualnie złożenie oświadczenia o braku takowych. W przypadku braku rachunków bankowych skarżący został zobowiązany do przedstawienia kopii dokumentu potwierdzającego fakt otrzymywania dochodów "do ręki" oraz opłaty rachunków za pośrednictwem powołanych do tego instytucji, W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył podpisany urzędowy formularz PPF z dnia 13.03.2018 r. Przy czym poza uzupełnieniem rubryki 15 "Podpis wnioskodawcy" nie dokonał innych poprawek. Nie przedłożył również żadnych dodatkowych oświadczeń jak i nie złożył dokumentów źródłowych, do których był wzywany na podstawie art. 255 p.p.s.a. Na wstępie należy zaznaczyć, że pomimo, iż skarżący nie uzupełnił braku formalnego wniosku PPF tj. nie wypełnił formularza zgodnie z pouczeniem rozpoznający wniosek referendarz sądowy przyjął, na podstawie wniosku złożonego w skardze jak i na formularzu PPF z dnia 13.03.2018 r., że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym –gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przechodząc do oceny wniosku skarżącego na wstępie zauważyć należy, iż skarżący nie udzielił dodatkowych wyjaśnień, dotyczących jego sytuacji finansowej jak i życiowej. Nie przedłożył też żądanych dokumentów źródłowych, do których był wzywany, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania. Powyższe sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i ewentualnie jego rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść pełnych czy też jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla ich utrzymania. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący nie wyjaśnił swojego stanu cywilnego. Rozpoznającemu wniosek referendarzowi z urzędu było wiadomym, że do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 738/17 złożył oświadczenie, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże od ponad 12 miesięcy pozostaje w separacji z żoną. Przy czym informacja ta była aktualna na dzień 1.11.2017 r.. Nie składając dodatkowych wyjaśnień na wezwanie z dnia 19.03.2018 r. wnioskodawca tym samym uniemożliwił ustalenie swojej aktualnej sytuacji życiowej. Ponadto skarżący w żaden sposób nie uwiarygodnił oświadczenia w zakresie wysokości i rodzaju ponoszonych stałych kosztów utrzymania. Poprzestał w tym zakresie na ogólnikowym wyliczeniu przedstawionym w rubryce 11 urzędowego formularza PPF, z którego wynika, że ponosi wydatki w wysokości "[...]". W oparciu o tak złożone wyjaśnienia w kwestii wysokości ponoszonych wydatków, nie sposób przyjąć, że wyjaśnienia wnioskodawcy są kompletne i pełne, tym samym należy uznać, że na tej podstawie nie można było rzetelnie określić wysokości wydatków. Po pierwsze z oświadczenia nie wynika jakiego okresu dotyczą wykazane wydatki, a nade wszystko, wnioskodawca w żaden sposób nie uprawdopodobnił faktu ich ponoszenia poprzestając wyłącznie na ogólnikowym stwierdzeniu. W tych okolicznościach brak odniesienia się skarżącego do wezwania o przedłożenie w zakreślonym wyżej zakresie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia wskazanych dokumentów źródłowych uniemożliwia wiarygodną ocenę jego sytuacji materialno – finansowej. Pomimo wezwania skarżący nie przedstawił również odpisów zeznań podatkowych za rok 2017. Skarżący nie przedłożył również pełnej informacji o statusie materialnym jaki posiadał w latach 2015-2017. Na rzetelną ocenę stanu majątkowego skarżącego nie pozwala także fakt niewypełnienia wezwania w zakresie przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę jak i ewentualnie jego małżonkę. Podkreślić należy, że wyciągi z rachunków bankowych są niezbędne dla oceny możliwości płatniczych strony poprzez zobrazowanie jakiego rzędu wpływy pieniężne osiąga i w jakich wysokościach następuje ich dystrybucja. Inaczej mówiąc wyciąg bankowy daje rzeczywisty obraz operacji dokonywanych na rachunku, a więc przedstawia faktyczną płynność finansową jego właściciela. Niewykonanie wezwania nasuwa wręcz uzasadnione przypuszczenie, że skarżący najprawdopodobniej nie spełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie dochodzonego prawa pomocy, biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów "[...]" netto miesięcznie. Kwota ta niewątpliwie znacznie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do korzystania ze środków z opieki społecznej (dla osób samotnie gospodarujących jest to kwota 634 zł) jest także wyższa od minimalnego wynagrodzenia, które w 2017 r. wynosiło 2.000 zł brutto tj. ok. 1.450 zł netto miesięcznie. Porównując zatem dochody wnioskodawcy z ww. kwotami stanowiącymi niewątpliwie wyznacznik ubóstwa, bez możliwości dokonania dogłębniejszej analizy sytuacji materialnej i życiowej z uwagi na nie przedstawienie przez wnioskodawcę stosownych wyjaśnień należy stwierdzić, że skarżącego nie sposób zaliczyć do grona osób ubogich, wymagających pomocy państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i opłacenia za niego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości – dotyczących stanu rodzinnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na nieprzedstawieniu pełnych i rzetelnych wyjaśnień, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Na marginesie należy również wyjaśnić, że odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza ze swojej istoty ograniczenia skarżącemu prawa do sądu. Prawo pomocy, jak już wyjaśniono to wyżej, jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom niebędącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284, z późn. zm.). Skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, to w konsekwencji zasadna, w ocenie referendarza sądowego jest odmowa przyznania jej prawa pomocy i w tej sytuacji nie można mówić o pozbawieniu jej możliwości obrony swoich praw przed sądem. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.