I SA/Ol 155/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia powstania długu celnego, określenia kwoty cła, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 1 marca 2017r. skarżący E. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, a następnie pismem z dnia 21 marca 2017r. o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Wnioskodawca nie posiada dochodów pozostaje na utrzymaniu żony, która uzyskuje zasiłek przedemerytalny w wysokości 800 zł miesięcznie. Wskazał, iż ponosi koszty i opłaty eksploatacyjne za mieszkanie w wysokości 450 zł miesięcznie. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 60,5m2 i szacunkowej wartości 80.000 zł. Innego majątku nie posiada zarówno wnioskodawca jak i jego żona. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm. cyt. dalej jako p.p.s.a.), skarżący wyjaśnił, iż do stałych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i mieszkania należą koszty energii elektrycznej w wysokości około 100 zł miesięcznie, koszty gazu około 150-200 zł miesięcznie oraz opłata za mieszkanie w wysokości 451,37 zł. Wskazał, że utrzymuje się wspólnie z żoną z zasiłku przedemerytalnego w wysokości 878,17 zł netto "z rachunku bankowego "[...]". Do złożonego oświadczenia załączył kopię decyzji ZUS w przedmiocie waloryzacji świadczenia przedemerytalnego, potwierdzającą wysokość świadczenia uzyskiwanego przez małżonkę wnioskodawcy, ponadto kopię wyciągu bankowego za okres 01.02.2017r. – 01.03.2017r. oraz za okres 02.03.2017r. do 22.03.2017r., kopię zawiadomienia o wysokości opłat za lokal mieszkalny, dokumenty wygenerowane elektronicznie dotyczące potwierdzenia wykonania przelewów za energię elektryczną (marzec 2017r. – 104,50 zł, luty 2017r. 101,50 zł) i gaz (luty 2017r. – 200 zł, marzec 2017r. -150 zł). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek skarżącego zasługuje na częściowe uwzględnienie tj. w zakresie odnoszącym się do kosztów sądowych. Za powyższym przemawia fakt, iż środki uzyskiwane przez rodzinę wnioskodawcy nie są w stanie zaspokoić, nawet elementarnych potrzeb rodziny, tj. koniecznych opłat związanych z utrzymaniem. Wydatki te zostały określone na kwotę około 700 zł miesięcznie (przy czym są to jedynie opłaty za mieszkanie, prąd i gaz). Dochody rodziny (ok. 878,17 zł netto) są bardzo niskie, dlatego stwierdzono, że poniesienie przez skarżącego pełnych kosztów sądowych obejmujących obecnie 100 zł (wpis od skargi), jak również kosztów ustanowienia pełnomocnika nie jest możliwe. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto również pod uwagę, iż skarżący zobowiązany będzie do uiszczenia wpisów od skarg w 12 sprawach zawisłych przed tut. Sądem, których łączna wysokość wyniesie 1.304 zł. Wskazać należy, iż pomimo braku wyczerpującego wywiązania się skarżącego, z nałożonego na niego wezwaniem z dnia 9 marca 2017r., obowiązku przedstawienia kompletnych dokumentów, postanowiono zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych. Skarżący został zobowiązany do przedstawienia dokumentów źródłowych w postaci wyciągów bankowych za okres trzymiesięczny tj. od 01.12.2016r. do 28.02.2017r., przedstawił natomiast wyciągi z rachunków bankowych za okres od 02.02.2017r. do 22.03.2017r. tj. za częściowo inny i krótszy okres. Powyższe, o czym skarżący został pouczony w wezwaniu, mogło stanowić podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. Biorąc jednak pod uwagę wyjątkowo niskie dochody rodziny 878,17 zł oraz fakt, iż ich wysokość, została udokumentowana, postanowiono przychylić się do wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych (aktualnych na obecnym etapie postępowania sądowego jak i wszystkich ewentualnych przyszłych kosztów sądowych), a w konsekwencji udostępnienia mu drogi do Sądu. Niemniej jednak brak wyczerpującego przedstawienia wszystkich dokumentów źródłowych stanowił podstawę do odmowy ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika. Wzięto również pod uwagę, iż skarżący o ustanowienie pełnomocnika zwrócił się dopiero w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie o uzupełnienie braków formalnych wniosku PPF oraz uzupełnienie danych. Tym samym jego zamiarem w pierwszej kolejności było ubieganie się jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych, do którego to wniosku się przychylono. Dodatkowo wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest konieczny. Skarżący w sposób prawidłowy wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Ponadto podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Sąd stosownie do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie nawet od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez stronę zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.