I SA/Ol 156/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie odmowy zastosowania zwolnienia w podatku rolnym postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 200 (dwieście) zł, M.G.wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]", w przedmiocie odmowy zastosowania zwolnienia w podatku rolnym. Zarządzeniem z dnia 2 kwietnia 2012 r. strona skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2012 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką i ojcem. Na dochód rodziny składa się renta ojca w wysokości 428 zł oraz dochód skarżącego z działalności rolniczej w wysokości 1.000 zł, natomiast matka nie uzyskuje dochodu. Cały dochód wydatkowany jest na takie opłaty jak: woda, gaz, energia i telefon. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 92 ary, natomiast ojciec jest jednym z 6 współwłaścicieli domu. Zajmowana przez rodzinę cześć budynku to 60 m2. Skarżący podał również, że spłaca kredyt hipoteczny, zaciągnięty na zakup nieruchomości rolnej, w wysokości 550 zł, oraz ratę roczną w wysokości 17.600 zł. Postanowieniem z 30 kwietnia 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił M. G. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wyjaśnił, że podana w formularzu wielkość nieruchomości, tj. 92 ary, odniosła się do nieruchomości, której współwłaścicielem (1/6) jest ojciec strony, a wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 21,92 ha oraz dzierżawi grunty o powierzchni 9,71 ha. Nieruchomość została zakupiona w znacznej mierze ze środków pochodzących z kredytu i jest w związku z tym obciążona hipoteką. Dodał, że 9,71 ha dzierżawi dopiero od 8 lutego 20012 r., zatem nie uzyskuje jeszcze z tych gruntów żadnych dochodów. Natomiast wkład własny, który włożył kupując nieruchomość to praktycznie oszczędności zgromadzone przez całą rodzinę. Wnioskodawca podkreślił, że koszty prowadzenia gospodarstwa są bardzo duże, kwota 500 zł jest dla niego dużym wydatkiem. Zarządzeniem z dnia 10 maja 2012 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego: w zakresie dokładnego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, wskazanie sposobu wykorzystania posiadanych nieruchomości oraz wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu, posiadanych budynków gospodarczych, sprzętu rolniczego, przedstawienie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz wskazanie posiadanych polis ubezpieczeniowych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 30 maja 2012 r. wnioskodawca oświadczył, iż ponosi miesięczne wydatki na gaz w wysokości 60 zł, energię elektryczną – 264,85 zł, wodę – 85 zł, eksploatację samochodu 240 zł, spłatę odsetek kredytu - 511,29 zł oraz spłatę raty kredytu w miesiącu październiku – 16.700 zł. Wskazał również, że nieruchomość rolna wykorzystywana jest do produkcji roślinnej – uprawa zbóż na 17 ha, pozostała cześć to podmokłe łąki i nieużytki. Dochody uzyskiwane z nieruchomości rolnej to: sprzedaż zboża - 33.200 zł, dopłaty – 22.246,64 zł oraz zwrot akcyzy od zakupionego paliwa – 1.900 zł. Skarżący przedstawił również wysokość poniesionych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa od dnia 30 sierpnia 2011 r.: paliwo – 22.278,38 zł, nawozy na zasiew jesienny – 6.504,90 zł, nawozy i środki ochrony roślin na zasiew wiosenny oraz nasiona zbóż – 8.194,14 zł, zakup nasion – 1.896 zł i folii 960 zł. Podał, że ponosi rocznie wydatki w kwocie 9.000 zł związane z koszeniem zboża, wykonywaniem oprysków, prasowaniem słomy, albowiem nie posiada sprzętu do wykonywania tego typu czynności. Posiada ciągnik ZETOR, siewnik, kultywator, nie posiada natomiast budynków gospodarczych. Koszty amortyzacji od 31 sierpnia 2011 r. to 1.846,86 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż ma jedno konto bankowe, na którym saldo na dzień 2 kwietnia 2012 r. wynosiło 1.340,54. Nie posiada innych polis poza ubezpieczeniem samochodu 521 zł, ciągnika 50 zł i OC ziemi – 80 zł oraz ubezpieczenie KRUS 417 zł kwartalnie. Do pisma strona dołączyła kserokopie: decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego, decyzji w sprawie zwrotu podatku akcyzowego, faktur potwierdzających poniesione wydatki oraz wyciągi z rachunku bankowego. . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez stronę skarżącą sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej jako p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, że przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, iż spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wobec potwierdzonej złożonymi dokumentami, obecnej sytuacji finansowej wnioskodawcy złożony przez niego wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 200 zł. Bowiem jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jest właścicielem nieruchomości o pow. 21,92 ha oraz dzierżawi 9,71 ha, a także samochodu, albowiem ponosi jego koszty utrzymania. Uwzględnieniu w całości wniosku skarżącego stał również na przeszkodzie fakt regulowania przez niego zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowego na Skarb Państwa. Ponadto, o posiadaniu przez skarżącego odpowiednich środków finansowych, które umożliwiają spłatę zobowiązań, świadczyć może zdaniem Sądu, udzielenie mu kredytu przez bank. Wnioskodawca posiada zweryfikowaną przez instytucję finansową zdolność kredytową, czyli ma możliwości, by po odjęciu kosztów utrzymania, zaoszczędzić część swojego dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Uznać zatem należy, że skoro ma możliwości spłacania kredytu powinien też zabezpieczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Mając na uwadze wysokość ponoszonych wydatków związanych zarówno z prowadzeniem gospodarstwa, jak i ze spłatą zaciągniętego kredytu na zakup nieruchomości, wysokość kosztów sądowych, do których uiszczenia strona została zobowiązana w niniejszej sprawie (200 zł) nie wydaje zaś się być nadmiernie wygórowana. Reasumując, z analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej skarżącego, nie wynika, aby zasadnym było zwolnienie go w całości z obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowych. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zagwarantowanie tego prawa nastąpi poprzez częściowe zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczenia tych kosztów, tj. w kwocie jak wyżej. Dlatego też, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.