I SA/Ol 156/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. K. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 września 2016r. odmawiające przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia: zmienić postanowienie z dnia 22 września 2016r., przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie przekraczającej 500 złotych. Wyrokiem z dnia 7 lipca 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Z. K. (dalej jako wnioskodawca, skarżący) na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych . Na wezwanie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od ww. wyroku strona reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata wniosła wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Ze złożonego oświadczenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżący pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trójką dzieci utrzymuje się z dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości około 5.000 zł netto miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, iż posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 52 ha, zabudowaną domem o powierzchni 170 m 2 o wartości około 800.000 zł. Posiadany majątek stanowi współwłasność małżeńską. Ponadto jest właścicielem samochodu ciężarowego "[...]" o wartości 25.000 zł. Skarżący wykazał następujące zobowiązania i stałe wydatki: wyżywienie – 1.500 zł, opłata za Internet 40 zł, opłata za telefon -300 zł, opłata za energię eklektyczną – 300 zł, opłata za wodę – 100 zł, rata kredytu hipotecznego – 3.600 zł, opłata za podatek rolny – 784 zł, ubezpieczenie KRUS- 637 zł, opłaty za naukę dzieci – 120 zł, paliwo do samochodu – 200 zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał na brak środków na opłatę wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Podniósł, iż z uzyskiwanego dochodu w wysokości około 5.000 zł, przy wydatkach na poziomie około 7.600 zł miesięcznie, nie jest w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Podkreślił, że ma na utrzymaniu trójkę dzieci i niepracującą żonę, która zajmuje się domem i nie ma prawa od zasiłku. Podkreślił, że istotny wpływ na jego sytuację materialną miało wstrzymanie przez ARiMR dotacji w tym roku. Kwota dotacji stanowiła bowiem znaczną część dochodów skarżącego, a jej brak pogorszył sytuację finansową strony, i w konsekwencji wpłynął na zmniejszanie uzyskiwanego miesięcznie dochodu. W związku z powyższym wnioskodawca w celu zaspokojenia swoich bieżących zobowiązań korzysta z pomocy finansowej rodziców. Postanowieniem z dnia 22 września 2016r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący posiadana (na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej) znaczny majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 52 ha, który może stanowić źródło pokrycia należnych kosztów sądowych. Posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2015 roku wynosiła 10,49 ha, zaś w województwie warmińsko-mazurskim – 22,76 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 21.09.2014r. Opierając się na danych zebranych przez Główny Urząd Statystyczny stwierdzono, że średnia cena zakupu/sprzedaży użytków rolnych w IV kwartale 2015r. w województwie warmińsko-mazurskim wynosiła średnio 37.736 zł za hektar, w I kw. 2016r. - 39.736 zł (i to już po wejściu w życie ustawy z dnia 1.01.2016r. o kształtowaniu ustroju rolnego). W 2015 roku zaś średnia cena państwowych gruntów sprzedawanych przez Agencję Nieruchomości Rolnych wyniosła 29,5 tys. zł za 1 ha. Uwzględniając powyższe dane twierdzono, że wartość posiadanych przez wnioskodawcę gruntów rolnych waha się w granicach od 1.534.000 zł (przyjmując wartość określoną przez ANR dla sprzedaży gruntów państwowych 1ha) a 1.644.552 zł -2.476.000 zł w obrocie prywatnym. Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku, czy też posiadających niewielki majątek niezbędny do zaspokojenia w minimalnym zakresie warunków bytowych. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazano, że majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy bowiem zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Oceny tej nie zmienia podniesiona przez wnioskodawcę okoliczność spłacania rat kredytu hipotecznego w wysokości 3.600 zł. Wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy, które to zostały ocenione przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonego kredytu w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy zatem wsparcia finansowego przez profesjonalny podmiot finansowy oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania w dłuższym okresie czasu. Dodatkowo podkreślono, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Na marginesie zauważono, że skarżący pomimo spłaty rat kredytowych, nie sygnalizuje żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych, nie korzysta również z instytucjonalnej pomocy społecznej. Fakt konieczności utrzymania trójki małoletnich dzieci i żony także nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzyskiwane bowiem przez stronę dochody w kwocie około 5.000 zł miesięcznie, zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, pozwalają zarówno na utrzymanie pięcioosobowej rodziny jak i na opłatę kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla strony jak i jego najbliższych. Minimum socjalne w rodzinie z trójką dzieci na utrzymaniu na rok 2015 wynosiło 4.198,12 zł – ogłoszenie Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 7.04.2016r. Odnosząc się do pogorszeniu sytuacji skarżącego w stosunku do przedstawionej na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25.03.2016r. ze względu na wstrzymanie w stosunku do niego wypłaty dopłat per se nie może prowadzić do wniosku, że nie jest on w stanie pokryć kosztów sądowych. Mimo, że z przedstawionego przez stronę stanu faktycznego wynika, że dochód uzyskiwany z prowadzonego gospodarstw zmalał z kwoty 8.000zł do kwoty ok. 5.000 zł, nadto wnioskodawca wciąż ponosi koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w kwocie 7.500 zł, to jednak biorąc pod uwagę jego generalną kondycję finansową i majątkową, w tym posiadany majątek, stwierdzono, że przy racjonalnym gospodarowaniu skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, w tym wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000,00 zł. Pomimo bowiem zmniejszenia dochodów wciąż nie sposób zaliczyć wnioskodawcy do osób ubogich wymagających pomocy państwa w opłacie kosztów postępowania. Uznano również, że posiadany przez skarżącego majątek jak i wysokość uzyskiwanych dochodów może stanowić źródło pokrycia zarówno wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak również kosztów opłat sądowych w postępowaniu wszczętym wniesioną skargą kasacyjną i dlatego referendarz sądowy odstąpił od wezwania wnioskodawcy do przedstawienia, w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), wyciągu (wyciągów) z rachunku (rachunków) bankowych skarżącego i jego współmałżonki, udokumentowania kosztów utrzymania, deklaracji podatkowych, udokumentowania posiadanego ewentualnie inwentarza żywego, kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika, a także innych materiałów źródłowych, które w sposób najpełniejszy zobrazowałyby sytuację finansową skarżącego. Od powyższego postanowienia skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu wskazując, że sprzedaż ziemi poosiadanej przez skarżącego w celu pokrycia kosztów sądowych jest nierealna. Jest to proces wymagający czasu. Co więcej przy obecnych obostrzeniach prawnych dotyczących obrotu nieruchomościami rolnymi bardzo trudno znaleźć osobę, która nabędzie takie grunty. Odnosząc się do możliwości finansowych skarżący wskazał, że z uwagi na pogorszenie się jego sytuacji materialnej przestał spłacać terminowo hipotekę, co skutkowało podpisaniem ugody z bankiem i niejako narzuceniem wysokich rat. Skarżący musi spłacać raty hipoteki, ponieważ brak spłaty będzie skutkował utratą domu, w którym mieszka razem z rodziną. Skarżący nie jest w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Wskazał również, iż wobec niego i żony prowadzonych jest kilka postępowań egzekucyjnych, na podstawie których komornicy zajęli m.in. rachunki bankowe, środki pieniężne z urzędu skarbowego. Prowadzona jest również egzekucja z ruchomości w postaci maszyn rolniczych i samochodu skarżącego. Sąd uznając, że oświadczenie strony zwarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wezwał, na postawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał, że nie posiada lokat, załączył wyciąg z rachunku bankowego (na którym saldo na dzień 2.12.2016r. wyniosło – 2 zł), podał, że posiada jeszcze konto w innym banku jednakże z uwagi na zajęcie komornicze tego rachunku, pracownica banku odmówiła wydania wyciągu. Co istotne wskazano, że na tym koncie nie ma od kilku miesięcy środków pieniężnych. Za 2015r. skarżący otrzymał decyzję w sprawie dopłat, którą przedłożył, natomiast za 2016r. jeszcze takiego dokumentu organ nie wydał. Równocześnie podkreślił, że dotacje za 2015r i 2016r. nie zostały wypłacone na konto, gdyż Agencja zajęła te należności na poczet zadłużenia, które jest przedmiotem niniejszej sprawy. Skarżący wspólnie z żoną zaciągnął kredyt hipoteczny na kwotę 820.000 zł w kwietniu 2009r. na okres 30 lat. Miesięczna rata kredytu wynosi 3.600 zł. Skarżący nie posiada polis ubezpieczeniowych. Wskazał, że wobec niego i jego żony prowadzonych jest kilka postepowań egzekucyjnych na kwotę: 600.000 zł, 141.000 zł, 5.939 zł, 7.486 zł. Nie jest w stanie wskazać kwoty wyegzekwowanych należności, gdyż komornicy pobierają od skarżącego środki z różnych źródeł (licytacje, rachunki bankowe, urząd skarbowy, urząd gminy). Równocześnie wskazał, że postępowania komornicze są jeszcze w toku. Dołączył załączniki w postaci: wyciągu z banku, dwóch decyzji ARiMR, wezwania do zapłaty od komornika, obwieszczenia o licytacji ruchomości i wezwania do podstawienia ruchomości, oświadczenia o potrąceniu przez ARiMR, protokołu z zajęcia ruchomości przez komornika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Rozpoznając sprzeciw, zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie zaś z § 2 art. 260 p.p.s.a. sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.). Oceniając postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw w pierwszej kolejności podkreślić należy, że z uwagi na zastosowanie trybu z art. 255 do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, sąd dysponował lepszą wiedzą o aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, w szczególności o toczących się wobec wnioskodawcy egzekucjach. Sąd doszedł do wniosku, że skarżący wykazał, iż zasadne jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie przekraczającej 500 złotych. Z nadesłanych dokumentów wynika, że sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu. Przyznane mu płatności zostały potrącone na poczet istniejących należności wobec czego kwota do wypłaty wniosła 0 złotych. Dodatkowo kwota egzekwowanych względem skarżącego należności wynosi 754.425 zł. Z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych wynika, że nie posiada on żadnych środków. Jednocześnie wnioskodawca podał, że posiada dochód w kwocie ok. 5.000 zł, z którego utrzymuje się wraz z niepracującą żoną i trójką dzieci. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszy wniosek wnioskodawca jest w stanie zgromadzić środki w wysokości 500 zł na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej i tym samym chociażby częściowo partycypować w kosztach postępowania sądowego. Podkreślić bowiem należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Tym samym, oceniając sytuację finansową wnioskodawcy Sąd doszedł do wniosku, że wykazał on, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie przekraczającej 500 złotych. Mając na uwadze powyższe, uwzględniając częściowo sprzeciw skarżącego, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.