I SA/Ol 16/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant referent stażysta Jakub Gosk, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 8 marca 2012r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę I SA/OI 16/12 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku R. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" odmawiającą umorzenia w/w należności. Z przedstawionych akt sprawy wynika, iż w dniu 10 czerwca 2011r. wpłynął do ZUS Oddziału w Olsztynie wniosek R. S. o umorzenie należności – składek ubezpieczeniowych, w łącznej kwocie 21 573,75 zł, związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w zajeździe A. W piśmie tym strona wskazała, że jest na rencie inwalidzkiej. Posiada Zajazd, który w ciągu ostatnich lat przynosił znikome dochody, a nawet straty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Pismem z dnia 28 sierpnia 2011r. wnioskodawca zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład wskazał, że zgodnie z art.28 ust.2 i ust.3, w związku z art.32 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Ustalono, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości i prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. W związku z tym nie stwierdzono całkowitej nieściągalność zadłużenia. Ponadto przeanalizowano inną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, tą podstawę stanowi art.28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z powoływanym przepisem w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym, sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ wskazał, że wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.391,63 brutto, z którego dokonywane są potrącenia w kwocie 806,29 zł na rzecz komornika sądowego. Zakład wskazał, że strona nadal prowadzi działalność gospodarczą. Według Zakładu w rozpoznawanej sprawie istnieje realna możliwość wyegzekwowania zaległości. W Internecie znajduje się oferta sprzedaży Zajazdu za kwotę 950.000 zł. Biorąc pod uwagę fakt, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą oraz jest właścicielem nieruchomości, a właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, Zakład przyjął, że brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Wobec powyższego Zakład dokonał oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy. Stosownie do zapisów w/w przepisu prawnego, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z postanowieniami wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Z przedstawionej dokumentacji wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Łączna kwota miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem wynosi 400zł. Dodatkowo ponosi on miesięczne koszty związane z leczeniem w wysokości 500zł. Z dokumentów będących w posiadaniu Organu wynika, iż skarżący pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1391,63zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia alimentacyjne na rzecz komornika sądowego w kwocie 806,29zł. Prowadzi on zajazd A. od 01.10.1999r. Za okres od stycznia do czerwca 2011r. poniósł on stratę w wysokości 2924,81zł. Z przedłożonej dokumentacji wynika również, iż skarżący zaciągnął kredyt w banku A. na kwotę 21 936,84zł oraz w banku B. na kwotę 22 100zł. Łączna miesięczna wysokość spłaty rat kredytów wynosi ok. 2 663zł. Skarżący ma dwoje dzieci i jest zobowiązany płacić na ich rzecz alimenty w wysokości 1800zł miesięcznie. Zadłużenie z tego tytułu wynosi 10.100zł. Ponadto Zakład ustalił, iż skarżący zaciągnął prywatną pożyczkę od swej siostry w wysokości 16.500zł i posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconej faktury w wysokości 5000 zł. W wyniku dokonanej analizy finansowej Zakład ustalił, iż wysokość wykazanych przez skarżącego miesięcznych zobowiązań tj. koszty utrzymania, leczenia, raty kredytowe, alimenty oraz eksploatacja samochodu wynosi 6 109,16zł. Jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe otrzymywane w wysokości 364,09zł (po potrąceniu przez Komornika Sądowego), zaś prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi obecnie straty. W związku z powyższym porównując dochody i wydatki skarżącego Zakład stwierdził, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład wskazał, że nie ma obowiązku umorzenia przedmiotowych należności, gdyż decyzje w zakresie umorzeń, podejmowane są w oparciu o powołane przepisy, mają charakter uznaniowy. Co oznacza, że udzielenie tego rodzaju ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem. Przepis ten odnosi się do tzw. "uznania administracyjnego", a norma w nim zawarta wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należności wobec ZUS mimo wystąpienia przesłanek, o których stanowią przepisy z tego zakresu. Z tego też względu odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Zakładowi przysługuje zatem prawo wyboru rozstrzygnięcia o określonej treści. Zakład podkreślił, że ustawodawca nie przewidział żadnych okoliczności, w jakich umorzenie należności wobec ZUS byłoby obligatoryjne. Zakład wskazał, że w rozpoznawanej sprawie istnieje realna szansa wyegzekwowania należności. W Internecie znajduje się oferta sprzedaży Zajazdu za 950.000 zł. Zakład wskazał, że umorzenie należności wobec ZUS ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie, a nie zwalnianie płatników z tego obowiązku. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych wyżej przepisach została stworzona dla uzasadnionych przypadków, a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Zakład zauważył, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. W związku z powyższym umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie R. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Przypomniał on swoją sytuację materialną i zdrowotną. Wskazał, że nie może on zapłacić składek ponieważ z dniem 23 X 2011r. zamknął działalność gospodarcza, gdyż nie przynosiła mu żadnych dochodów, a wprost przeciwnie straty. Natomiast jest on chory i nie może on podjąć żadnej pracy. W związku z tym wskazał, że nie jest on w stanie uregulować zaległych należności. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie: p.p.s.a. wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem skargi strona ubiega się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29.08.1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. nr 8, poz. 60, ze zm.), w skrócie: O.p. Z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednility dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585, dalej u.s.u.s.) wynika, że pod pojęciem "należności z tytułu składek" ustawodawca rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Należności te nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zakresem kognicji, czyli czynności procesowych prowadzonych dla ustalenia stanu faktycznego, objęte były zatem przesłanki z art. 28 ust. 1, 2, 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz z § 1 w/w rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28.02.2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów O.p.; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego ( Wyrok NSA w Warszawie z dnia 29.07.2007r., sygn. akt GSK 141/07, LEX nr 368197). W przedstawionym stanie faktycznym takie przesłanki nie wystąpiły. Skarżący jest właścicielem nieruchomości, z której może być skutecznie prowadzona egzekucja. Istnieje również możliwość dobrowolnej spłaty zadłużenia. Zakład wskazał bowiem, że w internecie znajduje się oferta sprzedaży Zajazdu za 950.000 zł. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), przewidziano możliwość umarzania składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy zachodzą przypadki określone w pkt 1 - 3 tego przepisu. Wśród nich wymieniona została sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1). Sytuacja " braku "możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" odnosi się do hipotezy normy i wskazują sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia należności. Oznacza to, że organ dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu do tej sytuacji, jak i jej oceny faktycznej. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia tej sytuacji, w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowania przez organ uznania administracyjnego. W sprawie będącej przedmiotem skargi Zakład ustalił, iż wysokość wykazanych przez skarżącego miesięcznych zobowiązań tj. koszty utrzymania, leczenia, raty kredytowe, alimenty oraz eksploatacja samochodu wynosi 6 109,16zł. Jedynym realnym źródłem dochodu skarżącego jest świadczenie rentowe otrzymywane w wysokości 364,09zł (po potrąceniu przez Komornika Sądowego), gdyż prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi obecnie straty. W związku z powyższym porównując dochody i wydatki skarżącego należy stwierdzić, że Zakład nie ma możliwości wyegzekwowania zaległych należności z renty skarżącego. W związku z tym odmowa umorzenia należności pozostaje bez wpływu na sytuację zobowiązanego i jego dzieci. Zakład stwierdził bowiem, że istnieje możliwość spłaty należności ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. W takiej sytuacji opłacenie należności, ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W takich okolicznościach Zakład, odmawiając umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył powołanych wcześniej przepisów prawa materialnego. Zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.