I SA/Ol 163/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 5 lipca 2022 r., nr SKO.55.4.2022 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz strony skarżącej P. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z 5 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Wójta Gminy B. (dalej: "wierzyciel) z 21 stycznia 2022 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej wniesionych przez P. Spółka akcyjna z siedzibą w W. (dalej: "Spółka", "zobowiązany", "skarżąca"). Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "organ egzekucyjny") wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2021 r. nr [...] obejmującego zaległość w podatku od nieruchomości wynikającą z decyzji z 1 września 2021 r. nr F.3120.9.1.2021.AW. W piśmie z 27 grudnia 2021 r. zobowiązany, powołując art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427, ze zm.; dalej "u.p.e.a."), zgłosił zarzut braku wymagalności roszczenia, wskazując, że decyzji wymiarowej nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, natomiast Spółka wniosła od niej odwołanie do Kolegium, które decyzją z 8 grudnia 2021 r. utrzymało w mocy tą decyzję. Jednak ostateczna decyzja Kolegium została jej doręczona dopiero 27 grudnia 2021 r., co oznacza, że 15 grudnia 2021 r. nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Spółka uznała bowiem, że decyzja wchodzi do obrotu prawnego z chwilą jej doręczenia stronie, a skoro powyższe miało miejsce 27 grudnia 2021 r. i wtedy decyzja uzyskała walor ostateczności, to wszczęcie postępowania przed tą datą odbyło się w sytuacji braku wymagalności roszczenia. Postanowieniem z 21 stycznia 2022 r. wierzyciel oddalił zarzut Spółki przyjmując, że decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję wymiarową stała się ostateczna w dniu jej wydania, tj. 8 grudnia 2021 r. Ocenił, że w chwili skierowania tytułu wykonawczego do egzekucji obowiązek był zatem wymagalny podlegał egzekucji. W zażaleniu Spółka podtrzymała stanowisko, że obowiązek określony decyzją organu I instancji staje się wymagalny dopiero z chwilą skutecznego doręczenia stronie decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy tą decyzję. Utrzymując w mocy postanowienie wierzyciela Kolegium wskazało, że obowiązek wynikający z decyzji staje się wymagalny w dwóch sytuacjach: jeżeli decyzja, którą został nałożony, stała się ostateczna i nie doszło do wstrzymania jej wykonania (przy założeniu, że decyzja nie określa terminu wykonania obowiązku) albo jeżeli decyzja, którą został nałożony, wprawdzie nie jest ostateczna, ale nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności lub jest natychmiast wykonalna z mocy prawa. Kwestia ostateczności decyzji organu odwoławczego zależy wprawdzie od doręczenia tej decyzji stronie, ale nie oznacza to, że dniem, z którym decyzja organu odwoławczego jest ostateczna, jest dzień, w którym decyzja ta została doręczona stronie. Przyjęło bowiem, że decyzja organu odwoławczego jest ostateczna dlatego, że nie służy od niej odwołanie, a nie dlatego, że została doręczona stronie. Uznało zatem, że doręczenie decyzji organu odwoławczego stronie wywołuje tylko ten skutek, że decyzja wchodzi do obrotu prawnego, natomiast decyzja wydana przez organ odwoławczy jest ostateczna z dniem jej wydania, niezależnie od tego, kiedy zostanie doręczona stronie. Skonstatowało, że skoro w przedmiotowej sprawie decyzja organu odwoławczego została wydana 8 grudnia 2021 r., to z tym dniem stała się ostateczna, zaś wystawienie tytułu wykonawczego i skierowanie go do egzekucji, po tym dniu oznacza, że egzekwowany obowiązek był wymagalny. W skardze Spółka zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że obowiązek zapłaty kwoty podatku określonej w decyzji ostatecznej powstaje w dacie uwidocznionej na tej decyzji tj. 8 grudnia 2021 r., podczas gdy w tej dacie Spółka nie miała możliwości dobrowolnego wywiązania się z nałożonego obowiązku, gdyż nie miała wiedzy ani o dacie wydania decyzji ostatecznej, ani o jej treści. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że taki obowiązek zaistnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu na brak doręczenia skarżącej decyzji ostatecznej oraz egzekwowania obowiązku na podstawie decyzji pierwszoinstancyjnej, która nie została opatrzona klauzulą wykonalności. Spółka oceniła, że konsekwencją tych uchybień jest zaistnienie podstawy do weryfikacji twierdzenia wierzyciela o wymagalności obowiązku. Z tych też powodów Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokiem z 27 października 2022 r., sygn. akt I SA/OI 416/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę skarżącej wskazując, że zagadnieniem spornym pomiędzy stronami była kwestia wymagalności obowiązku wynikającego z decyzji wymiarowej, która stanowiła podstawę prawną wystawienia tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2021 r.. W okolicznościach kontrolowanej sprawy WSA w Olsztynie za prawidłowe uznał stanowisko organu odwoławczego o niezasadności podniesionego przez skarżącą zarzutu braku wymagalności egzekwowanego obowiązku z innej przyczyny niż odroczenie terminu jego wykonania oraz rozłożenie na raty należności pieniężnej - art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.". Podkreślił, że niepełne uzasadnienie zaskarżonego postanowienia pozostało bez wpływu na wynik sprawy. Dodał, że sąd był stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej jako: "p.p.s.a."), zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia w granicach tej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że kontroli z mocy art. 135 p.p.s.a., podlegało zarówno zaskarżone postanowienie Kolegium, jak i poprzedzające je postanowienie wierzyciela o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Sąd ten stwierdził, że wszczęcie postępowania w kontrolowanej sprawie nastąpiło po doręczeniu decyzji Kolegium i nie może budzić wątpliwości, że w momencie rozpatrywania zasadności zgłoszonego zarzutu, egzekwowany obowiązek był wymagalny. W obrocie prawnym funkcjonowała bowiem decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję wymiarową, stanowiącą podstawę prawną prowadzonej egzekucji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 249/23 uchylił ww. wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA. W uzasadnieniu wskazując, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zdefiniował wymagalność obowiązku jako prawo do jego egzekwowania. W sprawie mamy do czynienia z postępowaniem egzekucyjnym, które jest prowadzone w oparciu o decyzję wymiarową w podatku od nieruchomości. W literaturze wskazuje się, że obecnie brak wymagalności obowiązku z jakiejkolwiek przyczyny może być podstawą zarzutu w sprawie egzekucji (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). Ustawa nie zawiera przy tym zastrzeżenia, że mają to być przyczyny, które nastąpiły po wystawieniu tytułu wykonawczego. Złożenie przez zobowiązanego zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. nakłada na organ przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia czy obowiązek był wymagalny na moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W ocenie NSA nie ma racji WSA ostatecznie pozbawiając skuteczności zarzut skarżącej co do braku wymagalności obowiązku istniejącej już na moment wystawienia tytułu wykonawczego. Błędną jest wykładnia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. prowadząca do wniosku, że dla uznania wykonalności obowiązku wystarczającym jest uprawomocnienie się decyzji stanowiącej podstawę prawną tego obowiązku przed złożeniem zarzutu, nawet jeśli za prawomocną nie można było uznać decyzji w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Zagadnieniem spornym pomiędzy stronami jest kwestia wymagalności obowiązku wynikającego z decyzji wymiarowej, która stanowiła podstawę prawną wystawienia tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2021 r. nr [...]. W ocenie skarżącej, w dacie wystawienia ww. tytułu wykonawczego rzeczony obowiązek nie był wymagalny, gdyż nie została jeszcze doręczona skarżącej decyzja Kolegium z 8 grudnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję wymiarową. Natomiast, zdaniem Kolegium, skoro w przedmiotowej sprawie decyzja organu odwoławczego została wydana 8 grudnia 2021 r., to z tym dniem stała się ostateczna, zaś wystawienie tytułu wykonawczego i skierowanie go do egzekucji, po tym dniu oznacza, że egzekwowany obowiązek był wymagalny. Na wstępie wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wydając niniejszy wyrok był, na podstawie art. 190 p.p.s.a., związany wyrokiem NSA z dnia z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 249/23. Związanie sądu pierwszej instancji w rozumieniu powyższego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania nie dysponuje całkowitą swobodą przy wydawaniu nowego orzeczenia, lecz obowiązany jest uwzględnić wykładnię dokonaną przez sąd drugiej instancji, która przestaje wiązać tylko w ściśle określonych przypadkach zmiany stanu faktycznego sprawy, zmiany stanu prawnego, podjęcia przez NSA przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez WSA uchwały zawierającej odmienną wykładnię w tym samym zakresie, co wykładnia zamieszczona w wyroku uchylającym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdza, że nie wystąpiła żadna z ww. okoliczności, usprawiedliwiających ustanie związania wyrokiem NSA. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku za zasadny uznał zarzut naruszenia przez błędną wykładnię przepisu art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Sąd kasacyjny wyraził jednoznaczną ocenę prawną wskazując, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z postępowaniem egzekucyjnym, które jest prowadzone w oparciu o decyzję wymiarową w podatku od nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny powołując się na poglądy wyrażone w piśmiennictwie naukowym wskazał, że brak wymagalności obowiązku z jakiejkolwiek przyczyny może być podstawą zarzutu w sprawie egzekucji (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). Ustawa nie zawiera przy tym zastrzeżenia, że mają to być przyczyny, które nastąpiły po wystawieniu tytułu wykonawczego. Z art. 34 § 4 pkt 3 lit. b u.p.e.a. wynika wprost, że przyczyna braku wymagalności obowiązku może wystąpić przed wszczęciem egzekucji administracyjnej. Wymagalność natomiast jest konieczna do prowadzenia egzekucji, co potwierdza również ustawodawca np. określając samego zobowiązanego (art. 1 a pkt 20 u.p.e.a.), wymaganą treść tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) czy w przypadku regulacji zarzutów (art. 33 § 2 pkt 6 czy art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a.). Złożenie przez zobowiązanego zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. nakłada na organ przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia czy obowiązek był wymagalny na moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zarzut w obecnym stanie prawnym jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzut, zamierza wykazać, że: a) nie jest prawdziwe twierdzenie wierzyciela, że obowiązek istnieje (art. 33 § 2 pkt 1) albo b) wprawdzie obowiązek został nałożony na zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, ale określenie obowiązku w tytule wykonawczym odbiega od treści nałożonego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 2), albo c) obowiązek został nałożony na inną osobę niż wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany (art. 33 § 2 pkt 3), albo d) tytuł wykonawczy został wystawiony przedwcześnie, bo przed doręczeniem zobowiązanemu upomnienia, które było wymagane (art. 33 § 2 pkt 4), albo e) obowiązek wygasł w całości lub w części, dlatego nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 33 § 2 pkt 5), albo e) obowiązek nie jest wymagalny, dlatego nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 33 § 2 pkt 6). (por. Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, eLEX 2023). W świetle przedstawionej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że Sąd I instancji nie miał racji ostatecznie pozbawiając skuteczności zarzut skarżącego co do braku wymagalności obowiązku istniejącej już na moment wystawienia tytułu wykonawczego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że błędną jest wykładnia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. prowadząca do wniosku, że dla uznania wykonalności obowiązku wystarczającym jest uprawomocnienie się decyzji stanowiącej podstawę prawną tego obowiązku przed złożeniem zarzutu, nawet jeśli za prawomocną nie można było uznać decyzji w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. Podkreślić należy, że przez wymagalność w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie (por. wyrok NSA z 9 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 565/22). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznając sprawę po raz wtóry, będąc związanym jednoznaczną oceną prawną wyrażoną w przywołanym wyroku NSA z dnia z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 249/23 uznaje za zasadny zarzut naruszenia przez organ art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że obowiązek zapłaty kwoty podatku określonej w decyzji ostatecznej powstaje w dacie uwidocznionej na tej decyzji tj. 8 grudnia 2021 r., podczas gdy w tej dacie Spółka nie miała możliwości dobrowolnego wywiązania się z nałożonego obowiązku, gdyż nie miała wiedzy ani o dacie wydania decyzji ostatecznej, ani o jej treści. Nie jest sporne w sprawie, że ostateczna decyzja Kolegium została Spółce doręczona dopiero 27 grudnia 2021 r., co oznacza, że 15 grudnia 2021 r. nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Błędna wykładnia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. przyjęta przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku z dnia z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 249/23, skutkuje tym, że kontrolowane rozstrzygnięcie jest wadliwe, gdyż zostało wydane z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania sprawy przez SKO z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego wysokości 480 zł.