I SA/Ol 164/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2007r. postanawia : przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 10.000 zł ( dziesięć tysięcy złotych) Skarżąca Spółka A złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. ponad kwotę 2.000 zł. Argumentując wniosek spółka oświadczyła, że realizuje układ zawarty z wierzycielami, zatwierdzony postanowieniem Sądu Rejonowego w "[...]" z dnia "[...]", sygn. akt "[...]". Skarżąca wskazała, iż rata kwartalna do zapłaty wierzycielom wynosi 59.556,04 zł. Podniosła, iż komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w "[...]" dokonał zajęcia wierzytelności u kontrahentów wnioskodawcy a także zajęcia rachunku bankowego wnioskodawcy i prowadzi egzekucję roszczeń pieniężnych: 492.212,66 zł należności na rzecz Spółki B ( sygn. akt "[...]"), 178.000 zł należności na rzecz Poczty Polskiej w "[...]" (sygn. akt "[...]"). Ponadto spółka wskazała, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi 6.633.000 zł, wartość środków trwałych: 809.750,48 zł, a także, iż w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 341.456,10 zł .Z formularza wniosku wynika również, iż skarżąca posiada rachunki bankowe w trzech bankach, na dwóch zgromadzone są środki pieniężne w wysokości: 6.861,90 zł ( Bank Spółdzielczy "[...]") oraz 166.160,84 zł ( Bank Millennium "[...]" – konto funduszu socjalnego). Skarżąca dodała również, iż rozliczenie wyniku za lata poprzednie wykazało stratę w wysokości 9.162.027,60 zł. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 6 czerwca 2008r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: oświadczenia w zakresie źródeł finansowania wykonania układu, oświadczenia czy po ogłoszeniu upadłości była prowadzona działalność gospodarcza, przez jaki okres, czy utrzymywana jest, w związku z zawarciem układu, działalność gospodarcza, w jakim zakresie, bądź czy układ przewiduje zaspokojenie wierzycieli poprzez likwidację majątku upadłego, aktualny stan składników majątkowych skarżącej, aktualny spis inwentarza, przedłożenia sprawozdań finansowych (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa za lata 2006, 2007); sprawozdania z działalności zarządu za lata 2006-07, oświadczenia o posiadaniu innych rachunków bankowych poza wymienionymi, oświadczenia w zakresie informacji dotyczącej straty za lata ubiegłe. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona złożyła oświadczenie, że spłata wierzytelności miała następować z przyrostu wartości produkcji oraz ze sprzedaży części majątku nieruchomego, ponadto na spłaty rat układu skarżąca otrzymywała pożyczki od wspólników lub przyszłych wspólników. Z oświadczenia skarżącej wynika również, że po zawarciu układu i zakończeniu postępowania upadłościowego prowadziła ona działalność gospodarczą w zakresie utrzymania lotniska, produkcji wyrobów metalowych, stacji diagnostycznej i naprawy pojazdów oraz wynajmowania powierzchni biurowych i magazynowych. Spółka nie posiada rachunków bankowych poza wymienionymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto środki pieniężne zgromadzone na rachunku zakładowego funduszu świadczeń socjalnych są terminowo zablokowane, w okresie trwania umowy dzierżawy tj. do 2038r. jako zabezpieczenie roszczeń dla wydzierżawiającego teren lotniska w "[...]" – Agencji Mienia Wojskowego. Odnośnie straty w wysokości 9.162.027,60 zł, skarżąca wskazała, iż jest ona pozostawiana na koncie do rozliczenia zyskami lat przyszłych. W wykonaniu wezwania z dnia 6 czerwca 2008 r. spółka przedłożyła pozostałe dokumenty źródłowe, do których złożenia została zobowiązana. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do rozpoznającego należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione dokumenty jak i złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny, iż skarżąca nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tut. sądem. Na wstępie przyznać należy, że sytuacja finansowa spółki rzeczywiście nie pozwala na stwierdzenie, iż spółka jest w dobrej kondycji finansowej czy, że nie ma problemów natury majątkowej. Spółka od kilku lat boryka się bowiem z trudnościami dotyczącymi utrzymania się na rynku, spłatami swoich zobowiązań, realizacją zawartego układu. Skarżąca poniosła znaczną stratę finansową za lata ubiegłe w łącznej wysokości 9.162.027,60 zł, która pozostawiana jest do rozliczania w latach następnych. Jak wynika z przedstawionych bilansów zysków i strat, sprawozdań finansowych – spółka posiada liczne zobowiązania krótko i długoterminowe przewyższające znacznie należności, które mogą wpłynąć na rachunek podmiotu. W ostatnim roku sytuacja finansowa zmusiła spółkę do sprzedaży części środków trwałych. Ponadto na majątku spółki z tytułu zaciągniętych pożyczek ustanowiono zabezpieczenia, np. ustanowiono osiem umów zastawu rejestrowego dla wierzyciela Spółki C na ogólną kwotę 659.434,40 zł, czy hipotekę kaucyjną dla spółki D w wysokości 500.000 zł. Wobec podmiotu prowadzone są także egzekucje komornicze. Spółka spłaca również raty układu zawartego z wierzycielami – kwartalnie po około 59.000 zł. Dokonana analiza przedstawionych przez spółkę, na wezwanie referendarza sądowego - odpowiednich dokumentów źródłowych pozwala na stwierdzenie, że ogólna sytuacja majątkowa spółki jest trudna, jednakże nie na tyle, aby uznać, iż podmiot ten nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków pieniężnych na pokrycie części kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, że spółka prowadzi przez cały okres występowania zaległości finansowych działalność gospodarczą, co więcej skarżąca po zatwierdzeniu układu prowadziła nadal działalność dzięki której realizacja układu i dalsze istnienie podmiotu było możliwe. Okoliczność ta nie jest naganna, wręcz przeciwnie, pomimo występujących trudności spółka podejmowała i podejmuje ryzyko prowadzenia działalności, wywiązuje się terminowo ze spłatą postanowień układu, ze spłatą zobowiązań wobec innych wierzycieli, nie zalega z wypłatą wynagrodzeń w stosunku do pracowników, stara się nadal funkcjonować w obrocie gospodarczym z pozytywnym rezultatem. Zwrócić również należy uwagę, iż spółka korzysta z szeregu preferencji, które wpływają jak również wpłyną w przyszłości na poprawę jej kondycji finansowej, np. umorzenia bądź odroczenia spłaty zobowiązań, przygotowania do przekształcenia zaciągniętych pożyczek w udziały, dotacje, refundacje kosztów nowych stanowisk pracy, czy redukcje zobowiązań układu. Powyższe okoliczności wskazują, iż pomimo występujących trudności spółka poszukuje trafnych rozwiązań, które już odzwierciedlają się w poprawie jej kondycji oraz pozytywnie rokują na przyszłość. Wskazywać na to może chociażby osiągnięty dochód w 2007r. ( CIT – 8) w wysokości 295.091,00 zł, przeznaczony co prawda na pokrycie strat za lata ubiegłe. Spółka ponosi również niewielkie nakłady ze środków własnych na inwestycje np. w 2006r. w kwocie 68.256,22 zł, w 2007r.: na zakup samochodu ciężarowego Mercedes 19.672,13 zł, na modernizację samochodu Jelcz 21.840,69. Fakt ten również przemawia za tym, iż spółka jest w stanie wygospodarować z własnych środków pewne kwoty pieniężne. O poprawiającej się sytuacji spółki świadczy również terminowa spłata rat układu, zarówno w roku 2006 jak i 2007, nie zaleganie z wypłatą wynagrodzeń, regulowanie dodatkowych zobowiązań wobec dostawców (np. styczeń, luty 2008r. pozostałe zobowiązania – spłata 117.979,18 zł). Ponadto należy mieć na uwadze, iż spółka nadal posiada majątek w postaci środków trwałych. Z przedstawionego bowiem zestawienia środków trwałych wynika, iż ich wartość po umorzeniu wynosi 760.447 zł. (maj 2008r.). W 2007r. skarżąca uzyskała również dochód ze sprzedaży majątku trwałego w wysokości 503.493,67 zł. Od osoby prawnej zorganizowanej w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a więc z założenia prowadzącej działalność w większym rozmiarze, należałoby oczekiwać profesjonalizmu w dążeniu do wywiązania się nie tylko z zaciągniętych, ale także przyszłych zobowiązań, takich jak koszty sądowe i zarezerwowania sobie na ten cel odpowiednich środków. Zwłaszcza, że nie wszystkie zobowiązania spółki mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa. Ponadto wskazać należy iż na dzień 31.05.2008r. spółka posiadała środki pieniężne w wysokości 43.378,65 zł ( w tym blokada środków dla AMW oraz ZFŚS), należności od odbiorców na kwotę 64.877,08 zł, z tytułu podatku VAT – 10.231,21, należności od pracowników – 4.482,21 zł, materiały i produkty gotowe 43.260,58 zł oraz szacunkowo wartość produkcji w toku – 230.000,00 zł. Przedstawiona ogólna sytuacja spółki, którą należy brać pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje, że spółka istnieje na rynku gospodarczym, prowadzi działalność gospodarczą w znacznym zakresie, podejmuje trafne decyzje w zakresie poprawy jej sytuacji finansowej, dzięki czemu podmiot radzi sobie konsekwentnie ze spłatą swoich zadłużeń. Natomiast posiadanie przez spółkę licznych zobowiązań nie skutkuje automatycznie po stronie sądu obowiązkiem zwolnienia skarżącej z części kosztów sądowych we wnioskowanej przez nią wysokości, bowiem nawet brak bieżących dochodów nie jest jedynym i wystarczającym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę zwolnienia z kosztów sądowych. Dlatego też, nie znajduje uzasadnienia stanowisko że to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę, jako, że równie dobrze sama strona o taki kredyt bądź pożyczkę może się wystarać. Na potwierdzenie możliwości zaciągania pożyczek przez wnioskodawczynię wskazują przedstawione przez wnioskodawczynię umowy pożyczek: z dnia 29.04.2008r. pomiędzy spółką a Spółką E pożyczka w wysokości 180.000,00 zł, umowa z dnia 05.03.2008r. pomiędzy tymi samymi stronami pożyczka w wysokości 26.000,00 zł, umowa z dnia 16 lipca 2007r. pomiędzy spółką a Spółką D pożyczka w wysokości 300.000,00 zł. Okoliczność ta stanowi o zdolności zaciągania pożyczek oraz możliwości wygospodarowania środków pieniężnych niezbędnych na opłacenie kosztów sądowych. Zauważyć również należy, iż kapitał zakładowy spółki wynosi 6.633.000,00 zł i składa się z 6.633 równych udziałów. Udziałowcami spółki są samorządy terytorialne, państwowe osoby prawne, niepaństwowe osoby prawne, osoby fizyczne, osoby zagraniczne, Skarb Państwa. Na ocenę czy w konkretnej sprawie strona może skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 246 § 2 p.p.s.a. ma wpływ również okoliczność skorzystania przez wnioskodawcę z instytucji dopłat, czyli każdorazowego konkretyzującego się w uchwale wspólników obowiązku uiszczenia przez nich proporcjonalnie do posiadanych udziałów określonych świadczeń na rzecz spółki w ściśle oznaczonej wysokości (art. 177 K.s.h.). Celem dopłat jest najczęściej przeznaczenie ich na pokrycie strat wykazanych w sprawozdaniu finansowym, jednakże wspólnicy mogą zdecydować o przeznaczeniu dopłat także na inne cele w tym na niezbędne koszty sądowe. Już w orzeczeniu z dnia 13.09.1937r., C.II.618/37 Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka ta nie może się powoływać na brak środków finansowych, gdyż może ona pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (opubl. Zb. Urz. 1938, poz. 293). Skarżąca winna zatem była wykazać niemożność uzyskania ww. dopłat od wspólników. Nawet brak odpowiedniego zapisu w umowie spółki dotyczącego obowiązku dokapitalizowania spółki nie zmienia oceny możliwości sfinansowania koniecznych kosztów sądowych z tego źródła. Nie sposób bowiem przyjąć, iż rola wspólnika sprowadza się jedynie do czerpania profitów z działalności spółki, nie obejmuje zaś możliwości pomocy finansowej w razie trudności w prowadzonej działalności gospodarczej i obciążania kosztami sądowymi wyłącznie Skarbu Państwa, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Reasumując powyższe zważania należy stwierdzić, że spółka nadal posiada, jak również mogła również zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych w części, w której nie została od nich zwolniona. Uzyskaniu takich środków mogłoby służyć m. in. podjęcie uchwały przez wspólników w sprawie dopłat, uwzględnienie w spłacie swoich zobowiązań również zobowiązań wobec Skarbu Państwa, jakimi są należne koszty sądowe (np. przy uzyskiwaniu środków pieniężnych z tytułu pożyczki), zarezerwowanie odpowiedniej kwoty przy otrzymywaniu zaległych należności, spieniężenie części udziałów czy zapasów. Uwzględniając jednakże konieczność uiszczenia należnych kosztów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tutejszym sądem, wysokość wpisów, jak również mimo wszystko trudną sytuację finansową, postanowiono przyznać spółce prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w kwocie przekraczającej 10.000 zł. Spółka posiada bowiem wciąż majątek, który pozwoli jej uiścić koszty sądowe tej wysokości. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie ponad kwotę 10.000 zł, nie odnosi się jedynie do wymaganego na chwilę obecną wpisu sądowego, lecz obejmuje również przyszłe, ewentualne koszty sądowe. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jej sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego jej prawa do sądu. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.