I SA/Ol 168/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległego podatku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika We wniosku z dnia 5 marca 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący –S. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w rubryce nr 6 skarżący wykazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu na poddaszu położonym "[...]" gdzie jest zameldowany na pobyt czasowy do dnia 21 maja 2014 r. Wykazał, że w skład majątku wchodzi mieszkanie w bloku o powierzchni 49,2 m2, które obecnie użytkuje B. M. oraz nieruchomość po byłym warsztacie rzemieślniczym, położona "[...]". Dodatkowo podał, że posiada oborę ogólnoużytkową rok budowy 1904, która niegdyś służyła jako dodatkowy magazyn w miejscowości "[...]" - działka 0,1720 ha. Podkreślił, że posiadane nieruchomości stanowią pustostany "nieproduktywne", kilkukrotnie oferowane do sprzedaży, przy czym do sprzedaży nie doszło. Z rubryki nr 10 wniosku PDF wynika, że skarżący otrzymuje rentę w wysokości 1.438,50 zł brutto tj. 1213 zł netto. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że stan zdrowia po przebytym wypadku w pracy w roku 1997 bardzo się pogorszył. Nadto stwierdził, że skutkiem częstych decyzji odmawiających wypłaty renty przez ZUS jest brak środków finansowych niezbędnych "do życia" i zakupu lekarstw. Stan taki spowodował powstawanie zaległości w opłatach: za energię elektryczną, czynsz mieszkaniowy, podatek od nieruchomości, za telefon itp. Do wniosku załączył zestawienie wydatków za rok 2013 r. z którego wynika, że w zależności od pory roku średnie miesięczne wydatki wynoszą: 1359 zł ( lato), 1959 zł (zima), 1699 zł – (wiosna/ jesień). Podkreślił, że wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem są wyższe niż wpływy, co skutkuje powstawaniem niedoborów finansowych, które zmuszają skarżącego do rezygnacji z niektórych kosztów lub też powodują powstawanie zaległości. Skarżący jest zadłużony z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 4.892 zł, za nieruchomość położoną przy "[...]" i 1.070 zł za nieruchomość położoną we wsi "[...]". Nadto wnioskodawca przedłożył pismo procesowe, w którym podtrzymał wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto wniósł o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego "[...]". Dołączył także; potwierdzenie zameldowania na pobyt czasowy z dnia 21.05.2012 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1.07.2013 r. do 3.03.2014 r., nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2014 na kwotę 868 zł, Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony, złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 18 maca 2014 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Nadto wezwano do sprecyzowania żądania w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika tj. czy wnioskodawca wnosi o ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 28 marca 2014 r. skarżący powtórzył przedstawioną już przy wniosku PPF tabelę określającą średnie miesięczne wydatki, których wysokość w zależności od pory roku waha się w granicach od 1.359 zł (latem), 1.729 zł (wiosną i jesienią) do 2.079 zł (zimą). Podkreślił, że wydatki miesięczne są wyższe niż dochody, dlatego też musi rezygnować z niektórych kosztów. Stwierdzając powyższe wnioskodawca nie określił z jakich to konkretnie wydatków rezygnuje. Dodał, że najtrudniejsza, w jego ocenie, jest sytuacja dotycząca wydatków na podatek od nieruchomości, gdzie zadłużenie na dzień 03.02.2014 r. wynosi łącznie 7009 zł. i systematycznie wzrasta - 12 zł na dobę. Oświadczył, że obecnie najważniejszy dla niego jest stan zdrowia i w związku z tym uzyskał skierowanie na leczenie sanatoryjne. Z uwagi na brak środków finansowych nie może poddać się operacji kręgosłupa, której koszt określił na kwotę 120.000 zł. Podtrzymał oświadczenie odnośnie nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa z żoną, która zamieszkuje samodzielnie w mieszaniu położonym "[...]" i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wskazał, że nie zna dokładnie dochodów żony, jedynie przypuszcza, że żona pobiera emeryturę w wysokości około 1.400 zł. Wyjaśnił, że żona – po przebytym wypadku w pracy i orzeczonym 70% uszczerbku na zdrowiu wymaga rehabilitacji. Odpowiadając na wezwanie w zakresie przedstawienia wniosków na zawarte polisy ubezpieczeniowe wyjaśnił, że majątek w postaci nieruchomości nie jest ubezpieczony. Posiada jedynie obowiązkowe ubezpieczenie OC, w związku z posiadanym samochodem osobowym. Przy czym nie przedstawił, pomimo wezwania kopii wniosku na polisę OC. Odnosząc się do posiadanego majątku stwierdził, że nie posiada środków trwałych o wartości powyżej 3.000 Euro. Posiadane nieruchomości związane z działalnością gospodarczą obecnie stanowią pustostany. Skarżący nie podał ich przybliżonej wartości, stwierdził, że nie jest w stanie wycenić posiadanych nieruchomości. Maszyny i urządzenia jak wskazał wnioskodawca zamortyzowały się, ich wartość skarżący określił cyt. " tyle warte ile ważą w punkcie skupu złomu". Oświadczył, że działalności gospodarczej nie prowadzi, jednakże działalności gospodarczej nie wyrejestrował. Do pisma załączył: faktury zakupu towarów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013 r. i 2014 rok, wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1.01.2014 r. do 18.03.2014 r. i za okres od 01.07.2013 r. do 31.12.2013 r. zestaw deklaracji VAT -7 w tym deklaracje VAT-7 za grudzień 2013 r. i styczeń, luty 2014 r. wraz z wnioskami o zwrot różnicy podatku w wysokości 332 zł za 12.2013 r. i 174 zł za 02.2013 r. w terminie 25 dni, PIT-40A za 2013 r., oraz inne dokumenty dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej, szereg dokumentów dotyczących stanu zdrowia żony B. M. i S. M., zawiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie z dnia 27.01.2014 r., zawiadomienie o wszczęciu egzekucji w stosunku do S. M. z dnia 21.01.2014 r. wraz z korespondencją prowadzoną przez wnioskodawcę odnośnie wszczętej egzekucji. Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 3 ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ppsa zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wykaże, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody w kwocie 1.213 zł netto i już tylko z tego względu trudno uznać, że jego sytuacja majątkowa jest wyjątkowa, wymagająca przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślić bowiem należy, że kwota otrzymywanego świadczenia rentowego tylko nieznacznie odbiega od minimalnego wynagrodzenia za pracę, które to na rok 2014 wynosi 1680 zł tj. 1237, 2 zł netto miesięcznie. Natomiast jak wynika z badań przeprowadzonych przez portal internetowy Bankier.pl na podstawie danych GUS, aż 10% zatrudnionych w roku (2012 i 2013) otrzymywało wynagrodzenie do 1.600 zł brutto tj. 1181 zł netto) (patrz http://bankier.pl/wiadomości/print.html?article id=3048211 artykuł "Ile naprawdę zarabiają Polacy? Autor Łukasz Piechowiak). Dodatkowo wbrew twierdzeniom skarżącego prowadzi on działalność gospodarczą. Podkreślić należy, że sam wnioskodawca przedstawił dokumenty w postaci księgi przychodów i rozchodów za 2013 i 2014 jak i przedłożył deklaracje VAT-7, z których bezsprzecznie wynika, że skarżący ponosi koszty w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą "[...]", nadto składa wnioski o zwrot różnicy podatku. Przekładając powyższe oświadczenie skarżący nie wskazał jaki uzyskuje dochód, bądź ponosi stratę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i ewentualnie z jakich środków pokrywa straty. W tym zakresie wyjaśnienia wnioskodawcy są wybiórcze i na ich podstawie nie jest możliwe ustalenie aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Zaznaczyć przy tym należy, że informacje te są niezbędne dla oceny czy wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego na sytuację życiową i materialną skarżącego ma wpływ zarówno stan zdrowia wnioskodawcy, fakt prowadzenia jednoosobowego czy też wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, ale także fakt prowadzenia działalności gospodarczej i ewentualne uzyskiwane w związku z tym dochody lub ponoszone straty. W tym zakresie skarżący poza twierdzeniami, iż nie prowadzi działalności, stojącymi w sprzeczności z przedstawionymi dokumentami nie przestawił rzetelnych i pełnych wyjaśnień. Rozpoznający zaś wniosek referendarz sądowy zobowiązany jest do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności faktycznych. Dlatego też, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie do przyjęcia są twierdzenia, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Fakt nie wyrejestrowania działalności gospodarczej, a nade wszystko przedstawione faktury zakupu towarów i usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, składane deklaracje VAT-7 itd. świadczą, że skarżący jest czynnym przedsiębiorcą. Z założenia zaś prowadzenie działalność gospodarczej ma na celu uzyskiwanie dochodu (zysku), nieracjonalne i pozbawione sensu byłoby zaś uznanie, że prowadzenie działalności gospodarczej ma na celu wyłącznie ponoszenie wydatków lub też prowadzone jest w celach niezarobkowych. Nadto rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, bierze się pod uwagę nie tylko aktualną sytuację dochodową wnioskodawcy, lecz również jego stan majątkowy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (patrz np. postanowienie NSA z 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że także w tym zakresie wyjaśnienia skarżącego są lakoniczne i sprowadzają się do schematu, iż posiadany majątek stanowi "pustostany", których nie sposób sprzedać, z uwagi na niekorzystne położenie w miejscowości "[...]", gdzie cyt. za skarżącym " bezrobocie 36%" tym samym brak jest potencjalnych nabywców. Skarżący nie określa wartości posiadanego majątku, twierdząc, że nie potrafi oszacować majątku. Jednocześnie jednak twierdzi, iż podejmował próby sprzedaży posiadanych nieruchomości. Wyjaśnienia wnioskodawcy w tym zakresie są zatem sprzeczne. Przyjmując bowiem za prawdziwe twierdzenia wnioskodawcy, że podejmował próby sprzedaży majątku, nie sposób uznać, że nie jest on w stanie choćby wstępnie określić wartości posiadanego mienia. Podkreślić należy, że niezbędnym warunkiem złożenia oferty sprzedaży jest określenie ceny towaru, tym samym nie sposób przyjąć, że wnioskodawca nie zna choćby przybliżonej wartości posiadanego mienia. Reasumując należy stwierdzić, że skarżący jest posiadaczem trzech nieruchomości i uzyskuje wprawdzie niewielki, lecz stały dochód z renty, nadto prowadzi działalność gospodarczą, zatem w tych okolicznościach nie sposób było zakwalifikować skarżącego jako osobę rzeczywiście ubogą. Prawo pomocy, jak już wskazano na wstępie, przyznawane jest wyłącznie osobom charakteryzującym się faktycznym ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia, nie posiadają majątku). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie wnioskodawcy, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W przedmiotowej sprawie skarżący nie uwiarygodnił, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wprawdzie bardzo szeroko odniósł się do wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a. opisując swoją sytuację życiową i materialną, jednakże nie przestawił kluczowych dla sprawy informacji, a mianowicie dotyczących dochodów/ strat z ponoszonej działalności gospodarczej, wartości posiadanego majątku jak i nie uprawdopodobnił faktu, iż faktycznie podejmował próby zbycia majątku. W tej sytuacji, przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na Budżet Państwa byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Po rozpoznaniu wniosku, w tym ocenie dokumentów oraz analizie informacji przedstawionych przez skarżącego stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie, ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też ewentualnie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.